Cao Bằng: Tạo đột phá chính sách để kinh tế cửa khẩu bứt phá

Cao Bằng với lợi thế đường biên giới dài hơn 333 km, tiếp giáp với Quảng Tây (Trung Quốc), hiện có 2 cửa khẩu quốc tế Trà Lĩnh, Tà Lùng và 2 cửa khẩu song phương Sóc Giang, Lý Vạn. Tiềm năng, dư địa để các nhà đầu tư tìm đến Cao Bằng còn rất lớn song cũng đặt ra bài toán tạo cơ chế, chính sách để kinh tế cửa khẩu bứt phá.

Xung quanh vấn đề này, Báo Đại đoàn kết đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Anh Quế, Trưởng ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Cao Bằng.

Quy hoạch và động lực phát triển

Thưa ông, kinh tế cửa khẩu có vai trò như thế nào đối với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Cao Bằng? Theo ông, những tiềm năng, lợi thế nào của địa phương hiện vẫn chưa được khai thác tương xứng?

Ông Nguyễn Anh Quế: Kinh tế cửa khẩu là động lực tăng trưởng hàng đầu của Cao Bằng. Năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn đạt gần 1,64 tỷ USD, tăng 73%; thu ngân sách từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 2.291,07 tỷ đồng. Đến ngày 15/10/2026, kim ngạch tiếp tục tăng 8% so với cùng kỳ.

Dư địa lớn nhất hiện nay là nâng tỷ trọng hàng xuất nhập khẩu trực tiếp, bởi mức tăng thời gian qua chủ yếu đến từ hàng hóa giám sát.

Lợi thế mà Cao Bằng chưa khai thác hết là vị trí điểm trung chuyển trên hành lang Trùng Khánh - Quý Châu - Bách Sắc - Trà Lĩnh (Cao Bằng), nối tới cảng biển nước sâu Hải Phòng, Quảng Ninh và thị trường ASEAN. Đó cũng là cơ hội cho các doanh nghiệp logistics, kho vận, chế biến đi trước một bước.

Không gian, dự án nào cần ưu tiên trước để tránh dàn trải, thưa ông?

Ông Nguyễn Anh Quế: Cao Bằng chọn cách làm có trọng tâm, làm dứt điểm từng khu vực. Ưu tiên số một là Trà Lĩnh, nơi sẽ trở thành cực logistics mới khi cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh hoàn thành; tiếp theo là Tà Lùng, khu vực có hạ tầng kho bãi lớn nhất tỉnh; sau đó là Lý Vạn gắn với lối thông quan Bản Khoòng.

Riêng Trà Lĩnh, phương án quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000 trên diện tích 336 ha dành 115,61 ha cho kho bãi, logistics, gia công chế biến, cùng cửa khẩu thông minh và cảng cạn.

Thực hiện Thông báo số 88/TB-ĐU ngày 20/4/2026, chúng tôi đang nghiên cứu mở rộng vùng lõi lên 500-800 ha. Khó khăn lớn nhất hiện nay là quỹ đất sạch; vì vậy, tạo mặt bằng sạch quy mô lớn là nhiệm vụ chúng tôi tập trung tháo gỡ, để nhà đầu tư chiến lược đến là có đất triển khai.

Thưa ông, việc kết nối quy hoạch với các tuyến giao thông chiến lược đặt ra yêu cầu gì?

Ông Nguyễn Anh Quế: Quy hoạch phải đi trước một bước để “đón” các trục giao thông lớn. Then chốt là cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh, đang thi công, dự kiến hoàn thành năm 2027.

Khi thông tuyến, hàng hóa từ Quý Dương về Hà Nội qua Trà Lĩnh chỉ mất tối đa 2,5 ngày, thay vì 3-4 ngày qua cửa khẩu Hữu Nghị. Cùng với đó, cao tốc Bắc Kạn (Thái Nguyên) - Cao Bằng dự kiến khởi công trong năm 2027; phía Trung Quốc, đường sắt Hoàng Dũng - Bách Sắc dự kiến hoàn thành năm 2028, đưa nguồn hàng Tứ Xuyên, Trùng Khánh, Quý Châu xuống sát biên giới.

Doanh nghiệp đầu tư kho bãi, logistics tại Cao Bằng từ bây giờ sẽ đón trước dòng hàng của giai đoạn tới.

Đầu tư và hạ tầng logistics

Đâu là ba điểm nghẽn hạ tầng lớn nhất, thưa ông?

Ông Nguyễn Anh Quế: Tôi xin nêu thẳng ba điểm nghẽn, đồng thời cũng là ba cơ hội đầu tư:

Một là, vận tải phụ thuộc hoàn toàn vào đường bộ, Cao Bằng cách xa các trung tâm kinh tế lớn, tuyến cao tốc chưa hoàn thành; nhiều xe chạy rỗng chiều về do chưa có nguồn hàng hai chiều, nên chi phí logistics cao hơn một số cửa khẩu lân cận. Cao tốc Đồng Đăng - Trà Lĩnh và việc kết nối dòng hàng hai chiều sẽ giải quyết căn bản bài toán này.

Hai là, hạ tầng cửa khẩu, kho bãi, kiểm tra chuyên ngành chưa đồng bộ. Khu vực Trà Lĩnh hiện có 4 dự án kho bãi, khoảng 6,3 ha, năng lực bình quân 100 xe/ngày, cao điểm 250 xe; Sóc Giang còn thiếu kho bãi, kho lạnh; chưa có phòng kiểm nghiệm nông sản tại chỗ.

Nền tảng cửa khẩu số tại Tà Lùng, Trà Lĩnh dự kiến vận hành trong quý IV/2026. Kho bãi, kho lạnh, dịch vụ kiểm nghiệm là những lĩnh vực đang chờ nhà đầu tư.

Ba là, giá trị gia tăng giữ lại tại tỉnh còn thấp. Hàng xuất khẩu chủ yếu là nông sản trung chuyển từ các tỉnh, thành khác như hạt điều, sầu riêng, thủy sản; hàng sản xuất tại địa phương chỉ chiếm khoảng 8,7%. Gia công, chế biến trong khu kinh tế chưa phát triển, quỹ đất sạch chưa đáp ứng nhu cầu. Đây là dư địa rất lớn cho doanh nghiệp sơ chế, chế biến, gia công ngay tại cửa khẩu.

Nguồn lực công và vốn tư nhân để thu hút đầu tư như thế nào?

Ông Nguyễn Anh Quế: Nguyên tắc của chúng tôi là ngân sách làm “vốn mồi”, doanh nghiệp là lực lượng chính. Nhà nước đầu tư những phần việc tư nhân khó đảm nhận như giải phóng mặt bằng, đường kết nối, hạ tầng khu công nghiệp; phần còn lại mời gọi doanh nghiệp qua danh mục 19 dự án giai đoạn 2026-2030.

Nổi bật là cảng cạn ICD Trà Lĩnh, vốn dự kiến khoảng 1.000 tỷ đồng, công suất định hướng theo quy hoạch tỉnh khoảng 50.000 TEU/năm, đã có một số nhà đầu tư quan tâm.

Về ưu đãi, nhà đầu tư được hưởng thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 15 năm; miễn tiền thuê đất 15-19 năm sau thời gian xây dựng cơ bản; Khu kinh tế được hưởng ưu đãi như địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn theo Nghị định số 96/2026/NĐ-CP, thời hạn dự án tối đa 70 năm. Với dự án quy mô lớn, chúng tôi cùng Sở Tài chính nghiên cứu khả năng áp dụng phương thức PPP.

Thưa ông, doanh nghiệp phản ánh rào cản nào? Ban đã xử lý được gì, còn gì vượt thẩm quyền?

Ông Nguyễn Anh Quế: Doanh nghiệp phản ánh nhiều nhất về chi phí vận chuyển và yêu cầu kiểm dịch ngày càng chặt của phía bạn. Trong phạm vi thẩm quyền, Ban đã cắt giảm từ 30% thời gian giải quyết đối với 33/49 thủ tục đầu tư; 9 tháng năm 2026, 100% hồ sơ được trả đúng và trước hạn. Tỉnh cũng triển khai nhiều giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh cửa khẩu.

Nội dung vượt thẩm quyền là thời gian làm việc của cặp cửa khẩu và phòng kiểm nghiệm phía Long Bang, cần thỏa thuận với phía bạn.

Thủ tục và cơ chế bứt phá

Khâu nào tốn thời gian, chi phí nhất; trách nhiệm tháo gỡ thuộc ai, thưa ông?

Ông Nguyễn Anh Quế: Tốn kém nhất là thời gian lưu kho chờ thông quan, kiểm dịch, kiểm nghiệm nông sản và chi phí dịch vụ tại cửa khẩu. Để tháo gỡ, trách nhiệm phải rõ địa chỉ: Ban Quản lý Khu kinh tế lo hạ tầng, kho bãi, thủ tục đầu tư; hải quan, biên phòng, kiểm dịch thực hiện đúng chức năng, rút ngắn thời gian xử lý; các nội dung thuộc phía nước bạn như thời gian làm việc của cặp cửa khẩu, phòng kiểm nghiệm phía Long Bang được trao đổi, thỏa thuận với phía bạn. Mỗi khâu một đầu mối, doanh nghiệp biết rõ cần làm việc với ai.

Vậy theo ông, cần cơ chế phối hợp liên ngành và công nghệ số ra sao để rút ngắn thời gian?

Ông Nguyễn Anh Quế: Mấu chốt là chia sẻ thông tin và số hóa. Ban đã cùng Sở Công Thương, Chi cục Hải quan khu vực XVI lập nhóm chia sẻ thông tin về kinh tế cửa khẩu. Khi nền tảng cửa khẩu số, cửa khẩu thông minh vận hành và hai bên công nhận lẫn nhau kết quả kiểm nghiệm, thời gian thông quan sẽ rút ngắn, minh bạch hơn. Chúng tôi đề xuất thêm cơ chế một cửa liên thông, đặt lịch phương tiện trên nền tảng số và công khai chỉ số thời gian, chi phí thông quan. Mục tiêu là doanh nghiệp biết trước xe hàng qua cửa khẩu lúc nào, mất bao lâu, chi phí bao nhiêu.

Thưa ông, đâu là ba cơ chế, chính sách cần ưu tiên để tạo đột phá cho kinh tế cửa khẩu Cao Bằng giai đoạn 2026 - 2030?

Ông Nguyễn Anh Quế: Thứ nhất, xây dựng các cơ chế, chính sách tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển khu kinh tế cửa khẩu tỉnh Cao Bằng như việc tạo quỹ đất sạch, xây dựng các cơ sở chế biến gia súc, gia cầm đủ tiêu chuẩn, điều kiện xuất khẩu để tỉnh Cao Bằng tham gia trực tiếp vào chuỗi cung ứng giá trị hàng hóa.

Thứ hai, ưu tiên nguồn lực đầu tư xây dựng dự án hạ tầng khu kinh tế cửa khẩu trong giai đoạn 2026-2030 để hoàn thiện cơ sở hạ tầng, đáp ứng các điều kiện tốt nhất cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Thứ ba, đẩy mạnh xúc tiến, thu hút đầu tư vào các cụm công nghiệp, khu kinh tế, ưu tiên dự án sơ chế, chế biến gắn với vùng nguyên liệu nông sản, đáp ứng quy định xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc, để giá trị gia tăng được giữ lại tại Cao Bằng.

Cam kết và kỳ vọng

Trong 12 - 24 tháng tới, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Cao Bằng đặt ra những mục tiêu trọng tâm nào? Ông muốn gửi thông điệp gì tới các nhà đầu tư?

Ông Nguyễn Anh Quế: Chúng tôi đặt những mốc cụ thể, kiểm chứng được: công bố mở lối thông quan Bản Khoòng - Nham Ứng và có hàng hóa thông quan ngay sau đó; đưa nền tảng cửa khẩu số vào vận hành; định vị vai trò, định hướng dòng hàng chủ lực của từng cửa khẩu; thu hút các dự án đầu tư tại khu kinh tế.

Xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu Trà Lĩnh trở thành cực tăng trưởng mới của tỉnh, trở thành trung tâm logistics cửa ngõ kết nối trực tiếp Việt Nam với khu vực Bách Sắc, Quảng Tây và các tỉnh Qúy Châu, Trùng Khánh thuộc phía Tây Nam Trung Quốc, đồng thời là một mắt xích quan trọng trong hành lang kinh tế Việt Nam – Trung Quốc – ASEAN.

Chúng tôi muốn gửi tới các nhà đầu tư thông điệp: Cao Bằng không cạnh tranh bằng hàng khối lượng lớn, giá trị thấp, mà hướng tới dòng hàng hai chiều, giá trị cao trên hành lang Trùng Khánh - Quý Châu – Bách Sắc - Cao Bằng – Bắc Ninh, Thái Nguyên, ra cảng biển Hải Phòng và thị trường ASEAN.

Tập trung xuất khẩu nông sản, thủy sản, hạt điều, hạt tiêu, cà phê từ Việt Nam đi các tỉnh phía Tây Nam Trung Quốc; nhập khẩu từ Trung Quốc các xe và linh kiện năng lượng mới, hàng điện tử vào thị trường Việt Nam và ASEAN. Không chỉ là điểm trung chuyển, Cao Bằng mong muốn trở thành nơi hàng hóa được tạo thêm giá trị.

Chúng tôi đặc biệt chào đón các dự án đầu tư trực tiếp vào sơ chế, chế biến nông sản gắn với vùng nguyên liệu, gia công, lắp ráp tại khu kinh tế cửa khẩu và các cụm công nghiệp của tỉnh, để mỗi chuyến hàng qua Cao Bằng để lại giá trị gia tăng, việc làm và nguồn thu bền vững cho địa phương.

Đến với Cao Bằng hôm nay là đón đầu hành lang logistics của ngày mai. Ban Quản lý Khu kinh tế cam kết đồng hành, kịp thời tháo gỡ khó khăn để nhà đầu tư yên tâm triển khai dự án.

Trân trọng cảm ơn ông!