Chấm điểm KPI cán bộ xây dựng pháp luật: Ngăn chặn lợi ích nhóm, cục bộ trong ban hành chính sách

Thí điểm chấm điểm từ quý III

Xây dựng, hoàn thiện thể chế là một trong ba đột phá chiến lược với mục tiêu thể chế phải thông thoáng; là nguồn lực, động lực phát triển. Đầu tư cho thể chế là đầu tư cho phát triển, đem lại lợi ích và giá trị cao. Song trong thời gian qua, thể chế được xác định vẫn là “điểm nghẽn” lớn nhất, là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”. Nhưng thể chế cũng là điểm nghẽn dễ tháo gỡ nhất, dễ chuyển từ trạng thái khó khăn, vướng mắc sang trạng thái có thể cạnh tranh, đưa thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh.

Tại Kết luận số 17-KL/TW của Bộ Chính trị về định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI; và Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về triển khai thực hiện Kết luận số 17-KL/TW và Đề án Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI trong đó đã xác định rõ phương hướng hoàn thiện thể chế, pháp luật trong 5 năm tới. Trong tổng số 192 nhiệm vụ lập pháp, Chính phủ được giao 171 nhiệm vụ. Khối lượng công việc này đòi hỏi là rất lớn. Nếu không có sự đột phá e rằng khó có thể hoàn thành. Bởi Kết luận 17 xác định: “Mục tiêu của công tác lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khoá XVI là tạo lập khung khổ pháp lý thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2031, gắn với định hướng phát triển đất nước, nhiệm vụ trọng tâm và đột phá chiến lược được đề ra tại Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Thế nhưng để vừa thể chế vừa “đứng trên mảnh đất thực tiễn Việt Nam”, vừa tiệm cận các tiêu chuẩn pháp lý quốc tế. Qua đó thực sự góp phần khơi thông nguồn lực, đổi mới sáng tạo, kiến tạo môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, thuận lợi cho người dân thì cần một sự đổi mới mạnh mẽ, nâng cao chất lượng pháp luật. Đầu tiên chính là siết chặt kỷ luật, kỷ cương trong công tác xây dựng pháp luật, trong đó “siết” ngay từ yếu tố con người là cán bộ làm công tác xây dựng pháp luật.

Vừa qua tại Hội nghị triển khai thực hiện Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu cho biết, Chính phủ xác định xây dựng pháp luật là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của từng bộ, ngành; là công cụ để tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, kiến tạo phát triển và nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia. Theo đó, từ quý III/2026, Chính phủ sẽ triển khai thí điểm đánh giá, chấm điểm KPI trong công tác xây dựng pháp luật để đo lường tiến độ, đo lường chất lượng, xác định trách nhiệm của từng bộ, ngành và coi đây là căn cứ quan trọng để kiểm điểm, đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu.

Siết chặt trách nhiệm bộ trưởng

Hiện Bộ Tư pháp đang hoàn thiện dự thảo Đề án thí điểm thực hiện việc đánh giá, chấm điểm KPI về công tác xây dựng pháp luật. Theo dự thảo Đề án, hệ thống tiêu chí dự kiến áp dụng đối với: các bộ, cơ quan ngang bộ với vai trò là cơ quan chủ trì soạn thảo với vai trò soạn thảo hồ sơ chính sách, dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật; Bộ Tư pháp với vai trò cơ quan thẩm định hồ sơ chính sách, dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật; Văn phòng Chính phủ với vai trò cơ quan tham mưu xử lý quy trình hồ sơ xin ý kiến thành viên Chính phủ và báo cáo lãnh đạo Chính phủ; các bộ, cơ quan ngang bộ (bao gồm cả Văn phòng Chính phủ và Bộ Tư pháp) trong việc trả lời phiếu ý kiến thành viên Chính phủ; chấm điểm các bộ, cơ quan ngang bộ về việc giải trình, tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện hồ sơ dự án, dự thảo văn bản theo chỉ đạo của Chính phủ, lãnh đạo Chính phủ.

Bộ Tư pháp cũng đang nghiên cứu hoàn thiện cơ chế đánh giá chất lượng hồ sơ chính sách, dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật, trong đó bổ sung trường hợp văn bản có sai sót phải sửa đổi, bổ sung, đính chính hoặc xử lý về hiệu lực sau khi ban hành. Theo đó, trường hợp hồ sơ bảo đảm chất lượng sẽ được chấm tối đa 50 điểm; trường hợp hồ sơ không được thông qua hoặc văn bản có sai sót phải sửa đổi, bổ sung sau khi ban hành sẽ bị trừ điểm theo tiêu chí đánh giá.

Liên quan đến thí điểm thực hiện việc đánh giá, chấm điểm KPI về công tác xây dựng pháp luật, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Đặng Hoàng Oanh khẳng định: Chấm điểm KPI góp phần nâng cao chất lượng công tác xây dựng pháp luật, tăng cường kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm của các bộ, cơ quan ngang bộ trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Ông Trần Ngọc Vinh, ĐBQH khoá XIII, Ủy viên Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Hải Phòng cho rằng, để pháp luật đi vào cuộc sống, các quy định phải bám sát cuộc sống. Lúc đó, luật mới có chất lượng khi ban hành. Muốn nâng cao chất lượng, phải nâng cao chất lượng xây dựng luật ngay từ lúc soạn thảo bên phía Chính phủ. Sau đó, đến quá trình thẩm tra từ phía các Uỷ ban của Quốc hội. Do đó cần nâng cao vai trò, trách nhiệm của các Bộ trưởng, trưởng ngành khi được Chính phủ phân công chủ trì soạn thảo luật. “Siết trách nhiệm ngay đối với người đứng đầu các bộ, tuyệt đối không để xảy ra lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ. Luật phải khách quan, bình đẳng, hướng tới phục vụ số đông, tôn trọng cuộc sống. Khi ban hành luật mới có “tuổi thọ” lâu dài, sống với thời gian” - ông Vinh nói. Theo ông Vinh, đánh giá chấm điểm cán bộ trong xây dựng pháp luật phải căn cứ vào hiệu quả công việc, rõ thời gian tiến độ hoàn thành, có sản phẩm. Đặc biệt trong vấn đề này cần nâng cao vai trò trách nhiệm của Bộ Tư pháp với vai trò “gác gôn” cho Chính phủ trong chủ trì thẩm định các dự án luật, pháp lệnh, dự thảo nghị quyết trước khi trình Chính phủ.

Ông Bùi Văn Xuyền, nguyên Uỷ viên Thường trực Uỷ ban Pháp luật (nay là Uỷ viên Pháp luật và Tư pháp) nhìn nhận, quá trình xây dựng pháp luật có nhiều công đoạn. Do đó việc chấm điểm phải tùy thuộc theo từng công đoạn, nên việc chấm điểm phải rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm. Bởi mỗi người phụ trách một công đoạn khác nhau trong quá trình xây dựng. Vì vậy cần dựa vào mức độ công việc được phân công để đánh giá theo thang điểm, mức độ hoàn thành, không hoàn thành gắn với chức năng nhiệm vụ của từng cán bộ công chức trong phân công nhiệm vụ. Chưa kể, cán bộ công chức còn bị đánh giá mức độ hoàn thành công việc theo quy định của Luật cán bộ công chức.

“Xây dựng pháp luật là cả một quá trình, không phải chỉ 1 người. Vì thế việc đánh giá cũng cần dựa vào các nhiệm vụ khi được phân công để từ đó đánh giá khách quan xem cán bộ có hoàn thành, hoàn thành tốt, hay không hoàn thành, tránh việc xảy ra sai sót trong đánh giá. Nhất là đánh giá phải căn cứ vào các mức độ, theo kết quả công việc” - ông Xuyền nói.