Ký ức từ khởi nghĩa Nam Kỳ đến ngày độc lập dân tộc

Trong những ngày cả nước kỷ niệm 81 năm Cách mạng tháng Tám thành công và Quốc khánh 2/9, nhiều hoạt động tại TPHCM được tổ chức nhằm kỷ niệm, đánh giá bài học lịch sử của cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ nổ ra ngày 23/11/1940 và tưởng niệm 85 năm ngày các lãnh đạo tiền bối của Đảng và chiến sĩ cách mạng anh dũng hy sinh tại trường bắn Nhà thương Giếng Nước và Ngã Ba Giồng (28/8/1941 - 28/8/2026).

Khí phách Nam bộ "thành đồng Tổ quốc"

Cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ nổ ra vào ngày 23/11/1940 là một trong những cuộc khởi nghĩa lớn do Đảng Cộng sản Đông Dương lãnh đạo trước Cách mạng Tháng Tám 1945.

Về bối cảnh diễn ra cuộc khởi nghĩa, ông Phạm Chánh Trực, nguyên Phó Bí thư Thường trực Thành ủy, nguyên Chủ tịch HĐND TPHCM đánh giá, cuộc khởi nghĩa diễn ra trong bối cảnh quốc tế và trong nước có nhiều biến động sâu sắc, dữ dội, nước Pháp thất bại trước Đức (1940), chính quyền thực dân ở Đông Dương suy yếu nghiêm trọng, còn quân đội Nhật Bản bắt đầu tiến vào Đông Dương.

"Dù thất bại về quân sự, khởi nghĩa Nam Kỳ được xem là một mốc quan trọng trong quá trình chuyển từ đấu tranh chính trị sang đấu tranh vũ trang, góp phần tích lũy kinh nghiệm cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945", ông Trực nhấn mạnh.

Thắng lợi lớn nhất của khởi nghĩa Nam Kỳ chính là tinh thần quật khởi, ý chí độc lập, quyết tâm giành chính quyền của nhân dân Nam Bộ, góp phần chuẩn bị cho cuộc tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945. Theo ông Trần Văn Khuyên, Phó trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy TPHCM, sau cuộc khởi nghĩa, thực dân Pháp đã đàn áp và tra tấn dã man nhiều lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đông Dương.

Thế nhưng, sự hy sinh của các đồng chí Hà Huy Tập, nguyên Tổng Bí thư; đồng chí Võ Văn Tần, Ủy viên Thường vụ Trung ương, Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ; đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai, Ủy viên Xứ ủy Nam Kỳ, Bí thư Thành ủy Sài Gòn - Chợ Lớn và đồng chí Nguyễn Hữu Tiến, Thành ủy viên Sài Gòn - Chợ Lớn và nhiều chiến sĩ cách mạng tại trường bắn Nhà thương Giếng Nước, Ngã Ba Giồng (nay thuộc xã Bà Điểm, TPHCM) vào ngày 28/8/1941 trở thành biểu tượng về khí phách người cộng sản, lòng yêu nước và chủ nghĩa anh hùng cách mạng.

"Với tinh thần “Thà chết đứng chẳng sống quỳ”, trên đường đi đến trường bắn, các đồng chí đã xé tung miếng vải đen chúng bịt mắt, hiên ngang trước họng súng của quân thù. Pháp trường của thực dân bỗng chốc biến thành nơi tuyên truyền lý tưởng cộng sản", ông Khuyên xúc động.

Hào khí của cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ là động lực to lớn thúc đẩy thế hệ sau viết nên những trang sử hào hùng của dân tộc, là thắng lợi của bản lĩnh, chấp nhận hy sinh của những chiến sĩ cộng sản.

Đó là niềm tin, cơ sở thực tiễn để Đảng ta rút ra bài học, đưa ra những chính sách đúng đắn, khôi phục cơ sở cách mạng, xây dựng lực lượng; hun đúc ý chí kiên cường, lòng dũng cảm cho Đảng, cho Nhân dân ta để 5 năm sau làm nên cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, vang dội khắp năm châu.

Viết tiếp câu chuyện hòa bình

86 năm sau cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ, thế hệ trẻ hôm nay đang viết tiếp câu chuyện về tinh thần quật khởi, ý chí độc lập, yêu chuộng hòa bình, những thành quả mà cha ông đã đánh đổi bằng sự hi sinh anh dũng.

Ông Hà Huy Thanh, người nhà của cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập hiện là Chủ nhiệm chương trình “Tìm kiếm - khai quật - di dời - an táng - vinh danh cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập". Ông cho biết, đây là nỗ lực của thế hệ hôm nay trước sự hi sinh của cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập và bài học lịch sử của cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ đối với độc lập dân tộc.

"Cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập cùng các đồng chí của mình và nhiều chiến sĩ cách mạng khác đã lựa chọn con đường đấu tranh và chấp nhận hy sinh vì mục tiêu giải phóng dân tộc. Điều còn lại từ thế hệ ấy không chỉ là những sự kiện lịch sử hay những tên tuổi được ghi trong sách vở, mà còn là tinh thần đồng chí, ý chí đấu tranh, luôn đặt lợi ích của dân tộc lên trên lợi ích cá nhân", ông Thanh chia sẻ.

Cũng theo đại diện gia đình cố Tổng Bí thư Hà Huy Tập, những sự tri ân của con cháu hôm nay muốn truyền đi thông điệp tới thế hệ trẻ về tinh thần cách mạng luôn là biểu tượng bất tử. Các cụ ra đi nhưng nghĩa khí vẫn sống. Chính vì thế, nhận thức của giới trẻ không chỉ là tinh thần, mà phải thể hiện bằng những hành động phát huy giá trị nội sinh dân tộc.

Đại diện quê hương Bà Điểm - Hóc Môn lịch sử, bà Nguyễn Thị Kim Phúc, Phó Bí thư Thường trực Đảng uỷ xã Bà Điểm (TPHCM) cho biết, xã Bà Điểm hiện nay là địa điểm từng được Trung ương Đảng chọn làm căn cứ hoạt động và lãnh đạo phong trào cách mạng giai đoạn 1936-1939. Đồng thời, tại đây diễn ra 5 hội nghị quan trọng của Trung ương Đảng. Nhiều cán bộ lãnh đạo, chiến sĩ cách mạng như Hà Huy Tập, Nguyễn Văn Cừ, Phan Đăng Lưu, Nguyễn Thị Minh Khai, Nguyễn Hữu Tiến… từng hoạt động, được nhân dân địa phương nuôi giấu, che chở.

Đại diện lãnh đạo xã Bà Điểm bày tỏ niềm tự hào khi mảnh đất Bà Điểm hôm nay là "cái nôi" truyền thống cách mạng. Người dân Bà Điểm từng nuôi giấu, che chở cho nhiều chiến sĩ cách mạng và hôm nay trở thành "địa chỉ Đỏ" trong giáo dục thế hệ hôm nay. Hiện nay, các di tích Ngã Ba Giồng, Đền thờ Phan Văn Hớn, Nhà Truyền thống Bà Điểm,...cũng đang được đa dạng sản phẩm trực quan, video ngắn, podcast, bản đồ và mã QR để người dân, học sinh, du khách có thể tìm hiểu ngay tại các di tích.