Chiến lược đăng ký nguyện vọng: Lưu ý về thứ tự ưu tiên

Từ kinh nghiệm thực tiễn, cô Lê Minh Thư – Phó Hiệu trưởng Trường THPT Galileo (Hà Nội) – khuyến nghị học sinh thay đổi cách tiếp cận: phân bổ nguyện vọng khoa học, bám sát dữ liệu và kiên định với định hướng nghề nghiệp.

Hiểu đúng cơ chế sắp xếp nguyện vọng

Một trong những điểm mới của mùa tuyển sinh đại học (ĐH) 2026 đó là việc quy định mỗi thí sinh được đăng ký tối đa 15 nguyện vọng xét tuyển. Nhiều năm tham gia công tác tư vấn tuyển sinh, cô Lê Minh Thư nhận định, một bộ phận thí sinh vẫn đăng ký nguyện vọng theo hướng dàn trải, thiếu trọng tâm; trong khi một số khác lại tập trung toàn bộ lựa chọn vào nhóm trường có mức điểm chuẩn cao. Theo cô, cả hai cách tiếp cận này đều tiềm ẩn không ít rủi ro và có thể ảnh hưởng đến cơ hội trúng tuyển.

“Cơ chế xét tuyển hiện nay không ưu tiên nguyện vọng 1 về mặt điểm số, nhưng lại ưu tiên về thứ tự. Hệ thống sẽ xét từ trên xuống và chỉ ghi nhận một nguyện vọng cao nhất mà thí sinh đủ điều kiện trúng tuyển. Vì vậy, thứ tự nguyện vọng chính là thứ tự mong muốn, không phải thứ tự an toàn” - cô Thư phân tích.

Ghi nhận những năm trước đã có nhiều trường hợp “trượt oan” xuất phát từ việc sắp xếp thiếu hợp lý. Có thí sinh đủ điểm vào ngành yêu thích nhưng lại đặt ở vị trí thấp hơn, dẫn đến việc trúng tuyển vào một lựa chọn khác không thực sự mong muốn. Ngược lại, cũng có em dàn trải 15 nguyện vọng nhưng không có trọng tâm, khiến cơ hội bị phân tán.

Từ đó, theo cô Thư, điều quan trọng đầu tiên là thí sinh cần hiểu rõ nguyên tắc vận hành của hệ thống xét tuyển: các nguyện vọng được xét bình đẳng về điểm, nhưng khác biệt hoàn toàn về thứ tự ưu tiên. Một sai lệch nhỏ trong cách sắp xếp cũng có thể dẫn đến kết quả khác biệt.

Mô hình 3 tầng cân bằng giữa ước mơ và an toàn

Để giúp học sinh có một chiến lược rõ ràng, cô Lê Minh Thư gợi ý mô hình phân bổ 15 nguyện vọng theo cấu trúc 4 – 7 – 4, tương ứng với ba nhóm: mơ ước, vừa sức và an toàn.

Ở tầng 1 là nhóm mơ ước với 4 nguyện vọng đầu, thí sinh nên dành cho những ngành, trường có điểm chuẩn cao hơn năng lực dự kiến khoảng 1–2 điểm. Đây là không gian để thử sức và theo đuổi đam mê. Tuy nhiên, nguyện vọng mơ ước vẫn cần dựa trên dữ liệu, đặc biệt là điểm chuẩn các năm trước để đảm bảo khoảng cách không quá xa với năng lực của bản thân.

Tầng 2 là nhóm vừa sức với 7 nguyện vọng tiếp theo) được xem là “trục chính” của toàn bộ chiến lược. Các lựa chọn trong nhóm này nên bám sát mức điểm dự kiến (chênh lệch khoảng 0,5 đến 1 điểm), nơi xác suất trúng tuyển cao nhất. “Khoảng 70% cơ hội đỗ sẽ nằm ở khu vực này, vì vậy cần được tính toán kỹ lưỡng nhất” - cô Thư nhấn mạnh.

Ở tầng này, thí sinh nên linh hoạt mở rộng lựa chọn, hoặc giữ nguyên ngành nhưng trải rộng ở nhiều trường, hoặc giữ trường và mở rộng sang các ngành gần. Cách làm này giúp tăng cơ hội mà vẫn không lệch khỏi định hướng ban đầu.

Ở tầng cuối cùng là nhóm an toàn dành cho 4 nguyện vọng cuối đóng vai trò như “tấm lưới bảo hiểm”. Các lựa chọn nên thấp hơn năng lực từ 1 – 2 điểm, đảm bảo khả năng trúng tuyển cao. Tuy nhiên, đây không phải là những lựa chọn “cho có”, mà cần là các ngành, trường phù hợp để thí sinh có thể yên tâm theo học nếu trúng tuyển.

Song song với việc phân tầng, cô Thư lưu ý học sinh nên xác định một “ngành xương sống” và mở rộng sang các ngành liên quan. Chẳng hạn, từ Công nghệ thông tin có thể cân nhắc thêm các ngành An toàn thông tin, Hệ thống thông tin; từ Kinh tế có thể mở rộng sang Marketing, Tài chính – ngân hàng, Thương mại điện tử… Tương tự, với các lĩnh vực như Báo chí – Truyền thông, Sư phạm, Ngôn ngữ…, việc lựa chọn các ngành gần sẽ tạo ra nhiều “cửa” hơn mà không làm lệch hướng.

“Cách làm này không chỉ gia tăng cơ hội lựa chọn mà còn giúp học sinh không trượt toàn bộ các nguyện vọng chỉ vì chọn các ngành quá hot, đồng thời vẫn giữ được trục nghề nghiệp nhất quán” - cô Thư phân tích.

Một điểm đáng chú ý thí sinh cần ghi nhớ đó là, một số cơ sở đào tạo áp dụng điều kiện xét tuyển gắn với thứ tự nguyện vọng. Chẳng hạn, với nhóm ngành Sư phạm, nhiều trường chỉ xem xét các nguyện vọng được xếp trong khoảng từ 1 - 5. Quy định này đòi hỏi thí sinh khi đăng ký vào khối ngành Sư phạm phải cân nhắc kỹ lưỡng, lựa chọn một cách nghiêm túc và xuất phát từ sự phù hợp cũng như định hướng gắn bó lâu dài với nghề giáo.