Chính sách thuế với hộ kinh doanh: Cần lộ trình phù hợp

Chính sách cần đơn giản, dễ thực hiện

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), cho biết khu vực hộ kinh doanh hiện sử dụng khoảng 10 triệu lao động. Đây không chỉ là khu vực đóng góp vào ngân sách nhà nước mà còn giữ vai trò quan trọng trong tạo việc làm, sinh kế và thu nhập cho người dân.

Hiện Chính phủ đã trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết về một số chính sách thuế, trong đó có đề xuất giảm 30% thuế TNCN đối với hộ kinh doanh có doanh thu đến 10 tỷ đồng và mở rộng quyền lựa chọn phương pháp tính thuế đối với hộ kinh doanh có doanh thu đến 10 tỷ đồng.

Ông Đậu Anh Tuấn cho rằng đây là thay đổi quan trọng, bởi tạo thêm sự linh hoạt cho hộ kinh doanh. Với nhiều hộ, phương pháp tính thuế theo doanh thu có ưu điểm là đơn giản, dễ thực hiện, không đòi hỏi phải tổ chức hệ thống kế toán, chứng từ đầu vào quá phức tạp.

“Điều này cũng giúp hộ kinh doanh giảm những rủi ro liên quan đến việc xác định chi phí, chứng từ, truy thu hay tranh chấp về thuế”, ông Tuấn nói.

Theo ông Tuấn, điều quan trọng là các chính sách cần tiếp tục được thiết kế theo hướng đơn giản, minh bạch, dễ thực hiện và phù hợp với thực tế hoạt động của hộ kinh doanh.

Ông Phạm Anh Quyết, một hộ kinh doanh, bày tỏ sự phấn khởi trước đề xuất giảm 30% thuế. Theo ông, đây là sự hỗ trợ thiết thực trong bối cảnh các hộ kinh doanh đang phải thích ứng với nhiều quy định mới về hóa đơn điện tử, phần mềm bán hàng, thuế và kế toán.

Với những hộ kinh doanh nhỏ, không có bộ phận chuyên trách, việc vừa tìm hiểu, thực hiện các quy định mới, vừa trực tiếp duy trì hoạt động kinh doanh hằng ngày là áp lực không nhỏ.

Bà Vũ Thị Bình, Công ty TNHH Tư vấn và Đào tạo Quản trị doanh nghiệp Bình Vũ cho biết nhiều hộ kinh doanh đang gặp “cú sốc” khi chuyển từ thuế khoán sang kê khai.

Theo bà Bình, với cơ chế mới, hộ kinh doanh phải chủ động xác định doanh thu, nghĩa vụ thuế và thực hiện nhiều yêu cầu hơn.

Trước đây, nhiều hộ bán hàng, thu tiền rồi tự theo dõi thu - chi của gia đình và hoạt động kinh doanh mà không có hệ thống sổ sách kế toán bài bản. Nay phải xuất hóa đơn, theo dõi hàng hóa, doanh thu, chi phí và lưu giữ chứng từ, đây là một thay đổi rất lớn. Hai thay đổi này tạo ra áp lực tâm lý không nhỏ đối với hộ kinh doanh.

Bà Bình nêu rõ, thực tế, một bộ phận hộ kinh doanh không thích nghi được với cơ chế mới đã rời bỏ thị trường. Những hộ tiếp tục hoạt động phải tìm cách thích nghi, làm quen với sổ sách, hóa đơn và phương thức quản lý mới.

Riêng về hóa đơn, bà Bình cho biết qua tiếp xúc trực tiếp, nhiều hộ kinh doanh lo lắng, thậm chí hụt hẫng. Họ hiểu hóa đơn là yêu cầu bắt buộc trong quá trình chuyển đổi, nhưng chưa biết thực hiện thế nào để vừa thuận tiện vừa đúng quy định.

Đối với nhóm hộ kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng, vấn đề hóa đơn càng trở nên rõ nét.

Thứ nhất, hộ kinh doanh lo bị xử phạt nếu xuất hóa đơn không đúng thời điểm. Nhiều hộ phải mất thời gian để sắp xếp lại quy trình bán hàng, trong khi chỉ cần chậm hoặc sai thời điểm cũng có nguy cơ phát sinh tiền phạt.

Thứ hai, nhiều hộ cảm thấy việc tự thực hiện hóa đơn điện tử còn khá khó khăn. Vì vậy, họ mong muốn có phương thức xuất hóa đơn đơn giản, dễ thực hiện và phù hợp với thực tế kinh doanh, thay vì biến hóa đơn thành một gánh nặng thủ tục mới.

Từ thực tế này, bà Bình cho rằng trong giai đoạn đầu cần có một cơ chế chuyển tiếp đủ mềm, để hộ kinh doanh có thời gian làm quen với cách kê khai, sổ sách, hóa đơn và phương pháp tính thuế mới.

Cần có giai đoạn chuyển tiếp

Thực tế cũng chỉ ra, nhiều hộ kinh doanh không né tránh nghĩa vụ thuế mà mong muốn được làm đúng, song cần thời gian để làm quen với sổ sách, hóa đơn, dữ liệu và các ứng dụng số.

Ông Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), cho rằng chính sách cần hạn chế tạo “cú sốc” trong quá trình chuyển đổi. Bộ Tài chính đang xây dựng phần mềm kế toán và các phần mềm số dùng chung cho hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ. Các đối tượng này cũng dự kiến được tham gia miễn phí các khóa đào tạo về quản trị, thuế, kế toán và nhân lực.

Chế độ kế toán dành cho hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ tiếp tục được đơn giản hóa. Việc chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp cũng được nghiên cứu theo hướng giảm tối đa chi phí tuân thủ, trong đó có mô hình doanh nghiệp một người với phương thức quản trị và tính thuế đơn giản hơn.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng Ban Pháp chế VCCI, đánh giá chính sách đối với hộ kinh doanh đang theo hướng thuận lợi và thực chất hơn. Theo ông, khi xây dựng quy định mới, cần cân bằng giữa yêu cầu quản lý và mục tiêu phát triển, đồng thời tính đến điều kiện thực tế, lộ trình và “khoảng đệm” phù hợp.

“Hộ kinh doanh tiếp tục là vấn đề quan trọng, thiết thân và là một trụ cột của nền kinh tế, không chỉ liên quan đến an sinh xã hội mà còn có thể tạo động lực tăng trưởng cho đất nước trong thời gian tới”, ông Đậu Anh Tuấn nhấn mạnh.