Chọn ngành học gì để không lỗi thời?

Chọn ngành theo xu hướng hay theo năng lực

Thực tế, thời gian đào tạo đại học thường kéo dài 4–5 năm. Một ngành đang có nhu cầu tuyển dụng cao hiện nay chưa chắc vẫn giữ được vị thế khi sinh viên tốt nghiệp. Nhiều lĩnh vực từng được xem là “thời thượng” đã dần bão hòa chỉ sau vài năm, trong khi những nghề mới lại liên tục xuất hiện dưới tác động của công nghệ, AI và chuyển đổi số.

Nhìn từ thực tế tuyển sinh những năm gần đây, PGS.TS Vũ Sỹ Cường- chuyên gia Tài chính công và Kinh tế vĩ mô cho rằng, nhóm ngành kinh tế vẫn duy trì sức hút lớn với thí sinh trong nhiều năm qua và hiện vẫn là lĩnh vực có nhu cầu đào tạo cao. Theo ông, các ngành thuộc khối kinh tế hiện nay đã có phạm vi rộng hơn trước, tích hợp thêm nhiều kiến thức liên ngành và kỹ năng chuyên môn mới để đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

Tuy nhiên, PGS.TS Vũ Sỹ Cường nhấn mạnh việc chọn ngành chỉ là một phần trong hành trình nghề nghiệp, không phải yếu tố duy nhất quyết định thành công. Điều quan trọng hơn là người học có thực sự yêu thích, sẵn sàng đầu tư thời gian, tâm huyết và theo đuổi ngành nghề đó lâu dài hay không.

Trước băn khoăn của nhiều học sinh khi lựa chọn giữa công nghệ thông tin và quản trị kinh doanh, PGS.TS Phùng Thế Đông (Viện Đào tạo quốc tế, Trường Đại học Tài chính - Ngân hàng Hà Nội) nhận định, đây không phải hai lĩnh vực tách biệt mà đang có xu hướng bổ trợ cho nhau rất mạnh. Theo ông Đông, người học công nghệ thông tin hiện nay cũng cần hiểu về kinh doanh, quản trị và thị trường để tạo ra sản phẩm có giá trị thực tiễn. Ngược lại, sinh viên quản trị kinh doanh cũng cần trang bị kiến thức công nghệ để thích ứng với quá trình chuyển đổi số.

Ông Đông cho rằng thay vì chỉ học theo hướng kỹ thuật đơn thuần, người học nên lựa chọn các chương trình mang tính liên ngành như hệ thống thông tin quản lý hoặc kinh doanh tích hợp công nghệ. Đây là những lĩnh vực giúp sinh viên vừa có nền tảng quản trị, vừa hiểu công nghệ và có khả năng thích ứng tốt hơn với nhu cầu của doanh nghiệp.

Rèn luyện khả năng thích nghi và học tập suốt đời

Theo PGS.TS Bùi Huy Nhượng - Phó Giám đốc Đại học Kinh tế Quốc dân, ở giai đoạn cận kề tuyển sinh, học sinh đang đứng trước 2 quyết định quan trọng là chọn ngành và chọn trường. Tuy nhiên, nhiều thí sinh hiện vẫn đặt nặng câu hỏi ngành nào dễ xin việc hay có nhu cầu nhân lực cao mà chưa nhìn xa hơn về biến động của thị trường lao động.

Ông Nhượng cho rằng một ngành “hot” ở thời điểm hiện tại có thể không còn giữ vị thế sau 4 năm nữa, thậm chí yêu cầu nghề nghiệp cũng thay đổi đáng kể khi sinh viên ra trường. Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là chọn đúng ngành mà còn phải xây dựng năng lực học tập suốt đời để thích nghi với thị trường lao động biến động nhanh chóng.

Một vấn đề khác được các chuyên gia lưu ý là học sinh không nên chỉ nhìn vào tên ngành mà cần tìm hiểu kỹ chương trình đào tạo. Thực tế, cùng một ngành nhưng mỗi trường có thể có nhiều chương trình với định hướng chuyên sâu khác nhau. Ví dụ, ngành Kiểm toán của Đại học Kinh tế Quốc dân hiện có các chương trình như Kiểm toán tiêu chuẩn, Kiểm toán nội bộ hay Kiểm toán tích hợp chứng chỉ ACCA. Dù khác định hướng, các chương trình vẫn đảm bảo nền tảng kiến thức cốt lõi của ngành.

Tương tự, chương trình Kinh tế y tế thuộc ngành Kinh tế nhưng được tích hợp thêm các học phần chuyên sâu về y tế và chăm sóc sức khỏe. Sinh viên sau khi tốt nghiệp nhận bằng cử nhân Kinh tế nhưng có thêm lợi thế khi ứng tuyển vào bệnh viện, cơ sở y tế, tổ chức phi chính phủ hoặc doanh nghiệp tư vấn trong và ngoài nước.

Trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi nhanh, khái niệm “một nghề cho cả đời” đang dần trở nên lỗi thời. Nhà tuyển dụng hiện không chỉ cần người có kiến thức chuyên môn mà còn đánh giá cao khả năng học hỏi, thích nghi, tư duy phản biện, giao tiếp và giải quyết vấn đề.

GS.TS Đỗ Ngọc Minh hiện đang công tác tại Đại học Illinois Urbana-Champaign đồng thời là Phó Hiệu trưởng Trường Đại học VinUni nhận định trong tương lai, ranh giới giữa các ngành nghề sẽ ngày càng mờ đi. Một kỹ sư có thể cần hiểu về kinh doanh; sinh viên marketing phải biết phân tích dữ liệu; người học kinh tế cần thành thạo công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Vì vậy, năng lực liên ngành được xem là lợi thế quan trọng.

Thay vì cố tìm một ngành “không bao giờ lỗi thời”, học sinh nên chuẩn bị cho mình năng lực “không dễ bị đào thải”. Trong một thị trường lao động liên tục biến động, khả năng học hỏi và thích nghi có thể quan trọng hơn chính tên ngành học trên tấm bằng đại học.