Chủ động ứng phó với biến động thị trường xăng dầu

Bám sát diễn biến, điều hành linh hoạt

Thời gian gần đây, những diễn biến phức tạp của xung đột tại Trung Đông đã khiến thị trường dầu mỏ thế giới biến động mạnh. Nguy cơ gián đoạn nguồn cung từ khu vực Trung Đông (nơi chiếm tỷ trọng lớn trong nguồn cung dầu thô toàn cầu) đã khiến giá dầu và các sản phẩm xăng dầu trên thị trường quốc tế liên tục tăng cao. Trong nước, giá xăng dầu cũng biến động mạnh.

Trong giai đoạn này, điều hành kinh tế vĩ mô, đảm bảo tăng trưởng kinh tế được ưu tiên. Kết luận số 14 - KL/TW ngày 20/3/2026 của Bộ Chính trị về bảo đảm nguồn cung, giá nhiên liệu ổn định trong tình hình mới đã đặt ra một yêu cầu rất rõ ràng về chủ động ứng phó, kiểm soát rủi ro và đặc biệt là thúc đẩy tiết kiệm trong tiêu dùng năng lượng. Đồng thời, linh hoạt sử dụng các công cụ chính sách tài khóa, tiền tệ, quản lý giá và thương mại; tăng cường thanh tra, kiểm tra, siết chặt quản lý thị trường, xử lý nghiêm các hành vi buôn lậu, găm hàng, gian lận thương mại.

Bên cạnh đó, cần khuyến khích tiết kiệm tiêu dùng nhằm ổn định nguồn cung, hạn chế biến động giá trong nước, góp phần bảo đảm hoạt động sản xuất kinh doanh, đời sống người dân và ổn định kinh tế vĩ mô. Các cơ quan cũng phải kịp thời báo cáo, đề xuất giải pháp và sớm xây dựng chiến lược dài hạn về cung ứng, dự trữ nguyên liệu, nhiên liệu.

Theo giới chuyên gia kinh tế, thông thường, giá xăng dầu biến động sẽ tác động đến mọi mặt đời sống, sản xuất. Và trong bối cảnh thị trường năng lượng thế giới biến động, các giải pháp điều hành linh hoạt như thương mại phối hợp điều hành giá và chủ động nguồn cung trong nước sẽ giúp giảm bớt áp lực đối với nền kinh tế, hạn chế các cú sốc về giá. Từ đây tạo nền tảng ổn định cho hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và đời sống người dân. Đồng thời, khi xây dựng cách tiếp cận chủ động cũng góp phần nâng cao hiệu quả điều hành kinh tế vĩ mô, củng cố niềm tin thị trường và bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia trong cả ngắn hạn lẫn dài hạn.

Theo bà Vũ Thu Ngà - Phó Tổng Giám đốc Dịch vụ Tư vấn Thuế, Deloitte Việt Nam, kinh nghiệm quốc tế cho thấy nhiều quốc gia sử dụng kết hợp các công cụ tài khóa để ứng phó với biến động của thị trường năng lượng và giảm tác động của giá nhiên liệu đối với nền kinh tế.

Một số nước như Hàn Quốc và Ấn Độ áp dụng cơ chế điều chỉnh linh hoạt thuế xăng dầu theo biến động giá quốc tế, cho phép giảm hoặc tăng thuế khi giá dầu thế giới biến động mạnh nhằm ổn định giá bán lẻ trong nước và kiểm soát lạm phát. Trong khi đó, Nhật Bản và Indonesia trong một số giai đoạn đã sử dụng ngân sách để trợ giá nhiên liệu nhằm giảm tác động của chi phí năng lượng đối với nền kinh tế.

Ngoài ra, nhiều quốc gia sử dụng các quỹ bình ổn nhiên liệu hoặc cơ chế dự trữ chiến lược để giảm biến động giá trong nước, điển hình là Thái Lan vận hành quỹ bình ổn nhiên liệu nhằm hỗ trợ giá bán lẻ khi giá dầu nhập khẩu tăng cao. Philippines, một số giai đoạn cũng tạm thời miễn hoặc giảm thuế nhập khẩu và thuế giá trị gia tăng đối với nhiên liệu để hạ chi phí đầu vào cho nền kinh tế.

Bên cạnh các biện pháp ngắn hạn, một số quốc gia còn thực hiện tái phân bổ nguồn thu từ thuế năng lượng trong giai đoạn giá thấp để tạo nguồn dự phòng ngân sách hoặc hình thành các quỹ ổn định, từ đó có dư địa tài khóa để can thiệp khi giá nhập khẩu tăng mạnh.

Một kinh nghiệm đáng chú ý là nhiều quốc gia kết hợp chính sách thuế ngắn hạn với chiến lược năng lượng dài hạn, bao gồm phát triển năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và xây dựng hệ thống dự trữ năng lượng chiến lược. Điều này giúp giảm phụ thuộc vào biến động của thị trường năng lượng toàn cầu và củng cố an ninh năng lượng trong dài hạn.

Bà Ngà cũng nhấn mạnh, trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu biến động, các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng năng lượng cần tăng cường năng lực quản trị rủi ro liên quan đến giá năng lượng. Điều này bao gồm việc đa dạng hóa nguồn cung, tối ưu hóa chiến lược nhập khẩu và cân nhắc sử dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro giá khi cần thiết. Bên cạnh đó, việc xây dựng các kịch bản chi phí năng lượng trong kế hoạch tài chính sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong điều chỉnh giá thành, quản trị dòng tiền và điều chỉnh kế hoạch sản xuất khi giá nhiên liệu biến động.

Đối với các doanh nghiệp tiêu thụ nhiều nhiên liệu như vận tải và logistics, đầu tư vào công nghệ tiết kiệm năng lượng và tối ưu hóa quy trình vận hành cũng là giải pháp quan trọng nhằm giảm mức độ phụ thuộc vào biến động giá xăng dầu. Đồng thời, việc nâng cao hiệu quả quản trị chuỗi cung ứng nhiên liệu, đặc biệt trong quản lý tồn kho và hoạt động logistics, sẽ giúp doanh nghiệp phản ứng nhanh hơn trước những thay đổi của chính sách và thị trường.

Về dài hạn, xu hướng chuyển dịch sang mô hình kinh doanh tiết kiệm năng lượng và sử dụng các nguồn năng lượng thay thế sẽ ngày càng rõ nét.

Xu hướng dịch chuyển phương tiện giao thông xanh

Ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công thương) cho rằng, xe điện không chỉ là một sản phẩm hay phương tiện giao thông đơn thuần, mà là một ngành công nghiệp mới, có tính lan tỏa cao, gắn với nhiều lĩnh vực như năng lượng, cơ khí, điện tử, vật liệu và công nghệ số.

Thời gian qua, Bộ Công thương đã tập trung xây dựng hành lang pháp lý cho lĩnh vực này, đặc biệt là hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn liên quan đến trụ sạc, trạm sạc và pin. Đến nay, hàng chục tiêu chuẩn đã được ban hành, tuy nhiên vẫn cần tiếp tục hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh của thị trường.

Ngoài góc độ chính sách, xu hướng chuyển đổi sang xe điện còn được thúc đẩy mạnh mẽ từ thực tiễn đô thị.

Ông Nguyễn Quang Huy - Phó Trưởng phòng Quản lý vận tải (Sở Xây dựng Hà Nội) cho biết, thành phố đang triển khai lộ trình chuyển đổi toàn bộ taxi sang sử dụng điện và năng lượng xanh vào năm 2030.

Hà Nội hiện đang quản lý hơn 14.000 xe taxi, trong đó khoảng 60% đã chuyển đổi sang xe điện. Dự kiến đến năm 2030, tổng số phương tiện cần chuyển đổi lên tới gần 28.000 xe. Thành phố cũng đang xây dựng các cơ chế hỗ trợ về tín dụng, giá dịch vụ trông giữ phương tiện, đồng thời phát triển đồng bộ hạ tầng trạm sạc theo quy hoạch.

Ở góc độ doanh nghiệp, ông Hoàng Hà - Tổng Giám đốc VinFast xe máy điện thị trường Việt Nam (Tập đoàn Vingroup) cho biết, doanh nghiệp đang phát triển hệ sinh thái giao thông xanh toàn diện, từ sản xuất xe máy điện, ô tô điện đến hệ thống trạm sạc, dịch vụ vận tải và nền tảng vận hành.

Hiện nay, hệ thống hạ tầng sạc đã được triển khai rộng khắp với hàng trăm nghìn cổng sạc, cùng kế hoạch mở rộng các siêu trạm sạc có công suất lớn, giúp rút ngắn thời gian sạc và tăng tính tiện lợi cho người sử dụng.

Cần ngay những giải pháp đột phá

Ông Phạm Văn Quân - Phó Cục trưởng Cục Công nghiệp (Bộ Công thương) chia sẻ, việc chuyển sang sử dụng xe điện giống như bước chuyển từ điện thoại truyền thống sang điện thoại thông minh, ban đầu có thể bỡ ngỡ nhưng sau đó mang lại nhiều tiện ích.

Thực tế, nhiều người sau khi sử dụng xe điện đều không muốn quay lại xe xăng. Tuy nhiên, để thị trường phát triển mạnh hơn, cần những giải pháp mang tính đột phá, như ưu tiên sử dụng xe điện trong khu vực công, thúc đẩy vận tải xanh, phát triển tín dụng xanh với lãi suất ưu đãi cho người tiêu dùng.

Ở góc độ chuyên gia, TS Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược thương hiệu và cạnh tranh nhìn nhận, chuy ển đổi xanh không chỉ là yêu cầu từ cam kết, mà còn là “mệnh lệnh của thị trường”. Trong bối cảnh hiện nay, việc thúc đẩy xe điện không chỉ là giải pháp trước mắt, mà còn là cơ hội để Việt Nam nâng cao năng lực công nghiệp, tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Song ông Thành cũng cho rằng, phải dựa vào thị trường, dựa vào cạnh tranh, không bao giờ được quên nền tảng đó. Điều này đặt ra yêu cầu chính sách phải linh hoạt, vừa hỗ trợ, vừa tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Một trong những rào cản lớn hiện nay là hạ tầng trạm sạc và hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật. Dù đã có những bước tiến đáng kể, nhưng việc triển khai trên thực tế vẫn cần thời gian để hoàn thiện. Chưa kể việc sạc điện tại các khu chung cư, nhà dân nhỏ hẹp…

Ngoài ra, phát triển xe điện còn đòi hỏi nguồn nhân lực chất lượng cao. Đây là ngành công nghiệp mới, liên quan đến nhiều lĩnh vực công nghệ, do đó hệ thống đào tạo cần được cập nhật kịp thời.