Chủ tịch Quốc hội: Nghiêm cấm sử dụng mạng xã hội để môi giới, kết nối nhận con nuôi trái pháp luật

Cấm nhận con nuôi đối với người đã bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo

Ngày 27/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi). Báo cáo tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết, dự án Luật Nuôi con nuôi (sửa đổi) gồm 4 chương, 30 điều, sửa đổi 23 điều, bổ sung 7 điều, lược bỏ 29 điều, giảm 22 điều so với Luật hiện hành.

 Trong đó về điều kiện của người được nhận làm con nuôi, dự thảo Luật quy định điều kiện của người được nhận làm con nuôi phải là trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt (trừ trường hợp nuôi con nuôi trong phạm vi gia đình) để bảo đảm chỉ những trẻ em không có cơ hội sống trong gia đình gốc mới được giải quyết cho làm con nuôi, tôn trọng quyền của trẻ em được sống cùng cha, mẹ đẻ, không tách trẻ em khỏi gia đình gốc một cách không cần thiết.

Về điều kiện của người nhận làm con nuôi, dự thảo Luật bổ sung quy định cấm nhận con nuôi đối với người đã bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo; sửa đổi quy định cấm nhận con nuôi đối với người chưa được xóa án tích thành người đã từng bị kết án về một trong các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người; tội loạn luân; tội ngược đãi hoặc hành hạ ông bà, cha mẹ, vợ chồng, con, cháu hoặc người có công nuôi dưỡng mình; tội dụ dỗ, ép buộc hoặc chứa chấp người dưới 18 tuổi phạm pháp; các tội phạm về ma túy. Quy định này nhằm bảo đảm con nuôi được sống trong môi trường gia đình an toàn, lành mạnh.

Về điều kiện nhận con nuôi, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho hay, Thường trực Uỷ ban cơ bản tán thành với quy định của dự thảo Luật. Ngoài ra, để tiếp tục hoàn thiện quy định này, Thường trực Uỷ ban đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát các quy định có liên quan của dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) về các loại tội phạm, đánh giá, cân nhắc 2 kỹ lưỡng để xác định chính xác, đầy đủ các trường hợp không được nhận con nuôi, tránh việc bỏ sót các loại tội phạm có thể ảnh hưởng đến lợi ích của con nuôi.

Bên cạnh đó, nghiên cứu, cân nhắc kỹ các trường hợp cá nhân đã từng bị kết án về các tội phạm trong nhóm các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người nhưng người phạm tội thực hiện xuất phát từ yếu tố khách quan, không có lỗi cố ý hoặc có lỗi cố ý gián tiếp, vô ý với hậu quả mà không phải từ ý muốn chủ quan của người đó hoặc tính chất, mức độ của hành vi phạm tội của cá nhân không thực sự đe dọa đến môi trường sống lành mạnh của trẻ em có thể được nhận con nuôi nhằm bảo đảm tính nhân văn của quy định.

Siết chặt điều kiện giải quyết nuôi con nuôi

Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, có ba chính sách cần quan tâm, trước hết là siết chặt điều kiện giải quyết nuôi con nuôi vì đây là điểm cốt lõi nhất.

Đối với quy định giao Ủy ban nhân dân cấp xã thực hiện việc “ghép trẻ” nhằm lựa chọn gia đình phù hợp, hạn chế tiêu cực trong quá trình cho, nhận con nuôi, theo Chủ tịch Quốc hội, đây là điểm tích cực, bước tiến so với Luật năm 2010. Nguyên tắc ưu tiên gia đình gốc và chỉ cho nhận con nuôi khi thật sự cần thiết, phù hợp với luật pháp quốc tế. Việc chính thức hóa quy định này sẽ giảm mạnh nguy cơ thuận ngầm, môi giới mua bán trẻ em qua hình thức nuôi con nuôi.

Về chính sách phát triển cộng đồng xã hội, nâng chất lượng giám sát nhận con nuôi, theo Chủ tịch Quốc hội, việc đưa công tác xã hội vào giám sát là cần thiết để phát hiện sớm bạo lực, bỏ rơi, suy dinh dưỡng hoặc xung đột sau nhận con nuôi song cần quy định bắt buộc đánh giá định kỳ 6 tháng, 1 năm, báo cáo gửi cơ quan quản lý, xây dựng mạng lưới cộng tác viên xã hội chuyên về nuôi con nuôi, kết nối với hệ thống trợ giúp xã hội hiện hành. Cùng với đó, phải cải cách thủ tục hành chính, phân cấp và chuyển đổi số theo hướng giảm phiền hà cho người dân, tăng tính minh bạch. Cơ sở dữ liệu là công cụ quan trọng để chống cái trùng lặp, theo dõi xuyên suốt thực hiện quyền được biết nguồn gốc của con nuôi.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị, bổ sung quyền được biết về nguồn gốc con nuôi, nghiêm cấm sử dụng mạng xã hội, nền tảng điện tử để môi giới, quảng cáo, kết nối nhận con nuôi trái pháp luật, làm rõ hệ quả pháp lý quan hệ với cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, thừa kế theo nguyên tắc chung của Bộ luật Dân sự theo nguyên tắc lấy trẻ em làm trung tâm. Chuyển từ “tạo điều kiện nhận con nuôi” sang “chỉ nhận nuôi khi thật sự vì lợi ích tốt nhất của trẻ em và không giải pháp nào khác trong gia đình gốc”.