Chú trọng xây dựng thị trường hàng hóa phát huy lợi thế của Việt Nam

Chiều 28/5, Bộ Tư pháp tổ chức cuộc họp Hội đồng thẩm định Hồ sơ chính sách dự thảo Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.

Báo cáo tại buổi thẩm định, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) Trần Hữu Linh cho biết, hệ thống pháp luật hiện hành mới chỉ quy định khung đối với hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở Giao dịch hàng hóa, trong khi nhiều vấn đề phát sinh trên thực tế chưa được điều chỉnh đầy đủ, đồng bộ. Các quy định hiện còn phân tán ở nhiều luật chuyên ngành như Luật Thương mại, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Điện lực…, song chưa có cơ chế thống nhất cho toàn bộ hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh.

Trên cơ sở yêu cầu hoàn thiện khung pháp lý, dự thảo Luật được xây dựng với 5 nhóm chính sách lớn. Trong đó, chính sách đầu tiên tập trung xác định rõ phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc áp dụng pháp luật và mối quan hệ giữa Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh với các luật chuyên ngành khác.

Bộ Công Thương đề xuất quản lý tổng thể thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, bao gồm cả giao dịch qua Sở Giao dịch hàng hóa và giao dịch phi tập trung, đồng thời làm rõ cơ chế áp dụng pháp luật đối với hoạt động tất toán bằng tiền hoặc giao nhận hàng hóa thực tế.

Chính sách thứ hai hướng tới hoàn thiện quy định về sản phẩm, phương thức giao dịch và chủ thể tham gia thị trường theo thông lệ quốc tế. Dự thảo đề xuất bổ sung nhiều loại hợp đồng phái sinh như hợp đồng tương lai, hợp đồng hoán đổi, hợp đồng chênh lệch; đồng thời xây dựng hệ sinh thái đầy đủ cho các chủ thể tham gia thị trường, từ tổ chức vận hành, trung gian hỗ trợ đến nhà đầu tư trực tiếp giao dịch.

Đối với chính sách thứ ba về hạ tầng thị trường, Bộ Công Thương đề xuất xây dựng mô hình đồng bộ, hiện đại với Trung tâm thanh toán bù trừ độc lập nhằm tăng cường quản trị rủi ro, bảo đảm an toàn hệ thống và giảm phụ thuộc vào hạ tầng giao dịch nước ngoài. Hệ thống này bao gồm nền tảng giao dịch điện tử, hệ thống quản lý dữ liệu tập trung, cơ chế kết nối với ngân hàng thanh toán, kho hàng và cơ quan quản lý nhà nước.

Với chính sách thứ tư, dự thảo hướng tới xây dựng môi trường pháp lý mang tính kiến tạo, phát triển theo hướng phân cấp, phân quyền, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Bộ Công Thương đề xuất áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với các mô hình Sở Giao dịch chuyên biệt, sản phẩm mới và giải pháp công nghệ mới trong lĩnh vực giao dịch hàng hóa phái sinh.

Chính sách thứ năm tập trung vào các giao dịch có yếu tố nước ngoài. Theo đó, dự thảo đề xuất thiết lập cơ chế liên thông giữa Sở Giao dịch hàng hóa Việt Nam với các Sở Giao dịch hàng hóa nước ngoài; quy định điều kiện, quyền và trách nhiệm của nhà đầu tư trong và ngoài nước; đồng thời xây dựng cơ chế quản lý đối với hoạt động thanh toán bù trừ và quản trị rủi ro xuyên biên giới.

Góp ý tại buổi thẩm định, đại diện Sở Giao dịch Hàng hóa Việt Nam (MXV) cho rằng dự thảo còn thiếu quy định về hợp đồng kỳ hạn - công cụ hiện được sử dụng phổ biến trên thị trường OTC và đã được quy định trong Luật Thương mại, do đó cần rà soát, bổ sung để bảo đảm tính đồng bộ của hệ thống pháp luật và tạo hành lang pháp lý minh bạch cho thị trường.

Dưới góc độ chuyên gia kinh tế, PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu giá (Bộ Tài chính) đề xuất dự thảo Luật cần làm rõ hơn phạm vi điều chỉnh và địa vị pháp lý của giao dịch hàng hóa phái sinh; lượng hóa sâu hơn tác động về chi phí, lợi ích và rủi ro của chính sách; hoàn thiện mô hình hạ tầng thị trường, nhất là cơ chế thanh toán bù trừ, ký quỹ, dữ liệu và giám sát thị trường; đồng thời xây dựng lộ trình mở cửa thận trọng, phù hợp với năng lực quản lý và điều kiện thực tiễn của Việt Nam.

Tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú đề nghị cơ quan soạn thảo cần chú trọng xây dựng thị trường hàng hóa phái sinh mang tính đặc thù, phát huy lợi thế của Việt Nam đối với các mặt hàng chủ lực, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro biến động giá, hạn chế tình trạng “được mùa mất giá”…

Tiếp tục hoàn thiện các nội dung liên quan đến quản lý nhà nước và định hướng quản lý nhà nước đối với thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh, trong đó cần làm rõ hơn cơ chế phối hợp, phân công trách nhiệm và thẩm quyền của các cơ quan quản lý.