Chung tay xây dựng môi trường số lành mạnh

Góc tối của "thế giới ảo" và những hệ lụy đời thực

Hiện nay, Việt Nam có hơn 85 triệu người sử dụng Internet, hơn 127 triệu thuê bao di động đang hoạt động và khoảng 79 triệu tài khoản mạng xã hội đang vận hành. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số trong những năm gần đây đã làm thay đổi sâu sắc cách con người giao tiếp, tiếp nhận thông tin và tham gia các hoạt động xã hội. Chỉ với một thiết bị thông minh có kết nối internet, mỗi cá nhân đều có thể trở thành một “trung tâm truyền thông” có sức ảnh hưởng đến cộng đồng.

Không gian mạng vì thế đã mở ra nhiều cơ hội cho sự phát triển văn hóa, kinh tế. Nhiều di sản văn hóa, hình ảnh đất nước, con người Việt Nam đã được quảng bá rộng rãi tới bạn bè quốc tế; các hoạt động giáo dục, sáng tạo nghệ thuật hay kinh doanh trực tuyến cũng được thúc đẩy mạnh mẽ.

Tuy nhiên, không gian này cũng đang tồn tại không ít góc tối. Những video cổ xúy lối sống lệch chuẩn, các trào lưu phản cảm hay cách ứng xử thiếu văn minh trên mạng có nguy cơ ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức và hành vi của một bộ phận người dùng trẻ tuổi. Nhiều người khi bước vào thế giới ảo lại có xu hướng ứng xử khác hẳn với đời sống thực. Những lời lẽ công kích, miệt thị xuất hiện tràn lan dưới các bài đăng, video, thậm chí dẫn tới những tổn thương tinh thần nghiêm trọng cho người trong cuộc.

Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Lê Quang Tự Do - Cục trưởng Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử (Bộ VHTTDL) cho rằng, bên cạnh những cơ hội kết nối và lan tỏa giá trị tích cực, môi trường mạng cũng xuất hiện nhiều vấn đề đáng lo ngại như tin giả, thông tin sai sự thật, nội dung độc hại, hành vi phản cảm, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ và các tác động tiêu cực đến cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.

Còn theo TS Đặng Vũ Cảnh Linh - Phó Viện trưởng Viện Đào tạo, Bồi dưỡng cán bộ và Nghiên cứu khoa học, UBTƯ MTTQ Việt Nam, thực trạng hiện nay cho thấy môi trường thông tin đang tồn tại song song cả mặt tích cực lẫn tiêu cực. Không ít thông tin sai lệch xuất hiện, kéo theo những phát ngôn thiếu chuẩn mực, thậm chí vi phạm pháp luật và các giá trị văn hóa. Ngoài ra, còn có hiện tượng thông tin bị dẫn dắt, thao túng, gây tác động đến dư luận theo hướng thiếu tích cực.

Xây dựng hệ miễn dịch và trách nhiệm từ mỗi cá nhân

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng văn hóa ứng xử trên không gian mạng không còn là câu chuyện riêng của cơ quan quản lý hay các nền tảng công nghệ, mà đã trở thành trách nhiệm chung của toàn xã hội. Vừa qua, Bộ VHTTDL đã ban hành Bộ Quy tắc ứng xử văn hóa trên môi trường số. Đây được xem là hành lang định hướng quan trọng để hình thành văn hóa số trong bối cảnh hiện nay.

Theo bà Nguyễn Thị Thanh Huyền - Phó Cục trưởng Cục Phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử, Bộ Quy tắc được xây dựng nhằm nâng cao trách nhiệm, tính minh bạch và sự phối hợp giữa các chủ thể trong xử lý vi phạm trên không gian mạng. Đối với cá nhân và người có ảnh hưởng. Bộ Quy tắc yêu cầu đề cao trách nhiệm xã hội, kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, tôn trọng bản quyền và không lợi dụng niềm tin của công chúng để trục lợi.

Ông Nguyễn Xuân Bắc - Cục trưởng Cục Nghệ thuật biểu diễn nhấn mạnh, Bộ Quy tắc cần được xem như một tài liệu tham chiếu quan trọng để các đơn vị đưa vào quy trình sản xuất, quy trình đăng tải nội dung, từ đó tăng cường khâu kiểm duyệt, cảnh báo và hạn chế nguy cơ vi phạm do vô tình hoặc thiếu hiểu biết. Đồng thời, cơ quan quản lý cần xây dựng cơ chế cảnh báo rõ ràng, nếu vi phạm nhiều lần thì phải có chế tài xử lý phù hợp.

Việc xây dựng môi trường mạng văn hóa là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự đồng hành của cơ quan quản lý, doanh nghiệp công nghệ và toàn thể người dân. Khi mỗi cá nhân biết ứng xử văn minh, tôn trọng chuẩn mực đạo đức và lan tỏa những giá trị tích cực, không gian mạng sẽ thực sự trở thành môi trường kết nối lành mạnh, góp phần thúc đẩy xã hội phát triển bền vững trong thời đại số.