Cổ Loa trên hành trình trở thành di sản thế giới

Dấu ấn của một nền văn minh

Theo các nhà khoa học, Cổ Loa là một trong những di tích lịch sử và khảo cổ học đặc biệt quan trọng của Việt Nam, gắn liền với sự ra đời của Nhà nước Âu Lạc dưới thời An Dương Vương, phản ánh sinh động quá trình hình thành nhà nước sơ khai, sự phát triển của nền văn minh Việt cổ và truyền thống dựng nước, giữ nước của dân tộc.

Không chỉ là kinh đô của Nhà nước Âu Lạc vào thế kỷ III trước Công nguyên, nơi đây còn là trung tâm chính trị quan trọng trong nhiều giai đoạn lịch sử tiếp theo, tiêu biểu là việc Ngô Quyền lựa chọn nơi đây làm kinh đô sau chiến thắng Bạch Đằng năm 938, mở ra thời kỳ độc lập tự chủ lâu dài của dân tộc.

PGS.TS Vũ Văn Quân, Trường ĐH Khoa học Xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia  Hà Nội) nhận định: Cổ Loa là một trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế và văn hóa, là biểu hiện tiêu biểu các giá trị di sản tập trung nhất của văn minh sông Hồng - nền tảng cho sự hình thành quốc gia Việt Nam. Các kết quả khảo cổ học cho thấy, khu vực này bảo tồn chuỗi di tích liên tục từ sơ kỳ thời đại đồ đồng cho tới các thời kỳ lịch sử, phản ánh tiến trình phát triển liên tục từ cội nguồn đến đỉnh cao của nền văn minh sông Hồng.

Còn theo ông Nguyễn Thanh Quang, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội, giá trị của Cổ Loa không chỉ thuộc về lịch sử Việt Nam, mà còn góp phần làm rõ một giai đoạn quan trọng trong tiến trình hình thành và phát triển các nhà nước sơ kỳ ở Đông Nam Á. Bởi đây là bằng chứng vật chất quan trọng về quá trình hình thành nhà nước sơ kỳ trên nền tảng văn hóa Đông Sơn, phản ánh sự hội tụ của kỹ nghệ luyện kim, nông nghiệp lúa nước, giao thông đường thủy, kỹ thuật quân sự và tổ chức xã hội.

Hoạch định chiến lược bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Việc Hà Nội khởi động xây dựng Báo cáo tóm tắt trình UNESCO xem xét đưa Cổ Loa vào Danh sách dự kiến đề cử Di sản Thế giới được đánh giá là bước đi quan trọng trong chiến lược bảo tồn và phát huy giá trị di sản của Thủ đô.

Ông Nguyễn Thanh Quang cho biết, thời gian qua, Trung tâm Bảo tồn di sản Thăng Long - Hà Nội đã phối hợp với các cơ quan, chuyên gia khảo sát, thu thập tư liệu và từng bước xây dựng các luận cứ khoa học phục vụ quá trình hoàn thiện Báo cáo tóm tắt trình UNESCO. Một trong những nội dung quan trọng nhất là nhận diện đầy đủ các giá trị nổi bật toàn cầu của Khu di tích Cổ Loa, làm rõ những đặc trưng tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, khảo cổ học, quy hoạch và cảnh quan của di sản.

Theo các chuyên gia, hành trình để một di sản được UNESCO ghi danh không đơn thuần là hoàn thiện hồ sơ hay đáp ứng các tiêu chí kỹ thuật. Điều quan trọng nhất là phải chứng minh được "Giá trị nổi bật toàn cầu", yếu tố cốt lõi để khẳng định ý nghĩa của di sản không chỉ đối với Việt Nam mà còn với toàn nhân loại.

Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà khẳng định: Việc nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị Khu di tích Cổ Loa không chỉ là yêu cầu của công tác di sản, mà còn là nhiệm vụ gắn với chiến lược phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới. Thành phố xác định việc xây dựng hồ sơ đề cử Cổ Loa trình UNESCO không chỉ hướng tới mục tiêu tôn vinh giá trị một di sản lịch sử, văn hóa, mà còn góp phần khẳng định chiều sâu lịch sử, bản sắc văn hóa và vị thế của Thăng Long - Hà Nội trong tiến trình văn minh nhân loại, tạo động lực để phát huy các nguồn lực văn hóa phục vụ phát triển Thủ đô nhanh, bền vững và hiện thực hóa tầm nhìn phát triển Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

Đối với Hà Nội, khi Cổ Loa được ghi danh, sẽ là sự bổ sung quan trọng vào hệ thống các di sản có giá trị quốc tế của Thủ đô, góp phần khẳng định chiều sâu lịch sử và bản sắc văn hóa của vùng đất ngàn năm văn hiến. Đồng thời, di sản sẽ mở ra cơ hội hình thành các sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc. Bên cạnh đó, việc xây dựng hồ sơ UNESCO cũng đặt ra yêu cầu hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Cổ Loa không phải là một "bảo tàng ngoài trời" tách biệt với đời sống mà vẫn là nơi cộng đồng cư dân sinh sống, gìn giữ phong tục, lễ hội và những giá trị văn hóa truyền thống. Vì vậy, mọi giải pháp bảo tồn đều cần đặt người dân vào vị trí trung tâm, khuyến khích cộng đồng cùng tham gia gìn giữ và phát huy giá trị di sản.