Công nghệ mở rộng không gian thưởng lãm nghệ thuật

Tour 3D, triển lãm trực tuyến và bảo tàng đa ngôn ngữ

Ra mắt từ tháng 10/2020, tour tham quan 3D của Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam cho phép công chúng khám phá toàn bộ không gian trưng bày thường xuyên dưới dạng ảnh 360 độ kết hợp sơ đồ dẫn đường. Giải pháp này từng phát huy hiệu quả rõ nét trong thời gian giãn cách do đại dịch COVID-19, đồng thời tiếp tục được duy trì sau đó như một hình thức tham quan bổ trợ.

Song song với tour 3D, bảo tàng còn triển khai nhiều triển lãm trực tuyến đa ngôn ngữ bằng tiếng Việt, Anh, Đức và Hàn Quốc. Không chỉ phục vụ công chúng trong nước, đây còn được xem là công cụ quảng bá văn hóa Việt Nam ra quốc tế.

Các sản phẩm số được xây dựng thông qua sự phối hợp giữa bảo tàng, cơ quan ngoại giao và doanh nghiệp công nghệ trong nước. Điều này giúp mở rộng khả năng tiếp cận công chúng toàn cầu, đồng thời góp phần thúc đẩy ngoại giao văn hóa trong môi trường số.

Đáng chú ý, nền tảng VAES (Virtual Art Exhibition Space) được phát triển như một không gian triển lãm mỹ thuật trực tuyến dành cho nghệ sĩ và cộng đồng yêu nghệ thuật. Với thiết kế mô phỏng kiến trúc bông sen cách điệu, VAES tái hiện không gian trưng bày theo hướng tương tác 3D, cho phép người xem điều hướng, phóng to chi tiết tác phẩm và tham gia trao đổi trực tuyến.

Theo đánh giá của bảo tàng, VAES không chỉ hỗ trợ nghệ sĩ quảng bá và lưu giữ tác phẩm mà còn mở rộng cơ hội kết nối với nhà sưu tầm, công chúng trong và ngoài nước. Người dùng có thể truy cập mọi lúc, mọi nơi, chia sẻ cảm nhận và tham gia đối thoại về nghệ thuật trên cùng một nền tảng.

Ứng dụng đa phương tiện giúp cá nhân hóa trải nghiệm

Một trong những sản phẩm số được đánh giá cao tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam là ứng dụng thuyết minh đa phương tiện iMuseum VFA, ra mắt từ tháng 4/2021.

Ứng dụng tích hợp công nghệ định vị iBeacon, mã QR, bản đồ tương tác và hệ thống thuyết minh bằng 9 ngôn ngữ khác nhau. Thông qua điện thoại thông minh, khách tham quan có thể tự tìm hiểu thông tin về tác phẩm mà không phụ thuộc vào hướng dẫn viên.

Ngoài ra, bảo tàng cũng sản xuất nhiều video chất lượng 4K giới thiệu các bảo vật quốc gia và tác phẩm tiêu biểu. Các video được tích hợp vào hệ thống tour 3D, website và phòng chiếu tại chỗ nhằm gia tăng trải nghiệm cho khách tham quan.

Theo TS Nguyễn Anh Minh, trong kỷ nguyên số, công chúng không còn chỉ là người xem thụ động mà dần trở thành chủ thể tham gia vào quá trình khám phá, tương tác và đồng sáng tạo với bảo tàng.

Công chúng tích cực đón nhận nhưng vẫn còn nhiều rào cản

Trong quá trình triển khai các ứng dụng công nghệ, TS Nguyễn Anh Minh cho biết bảo tàng ghi nhận nhiều phản hồi tích cực từ công chúng. Tour 3D và triển lãm trực tuyến được đánh giá cao nhờ tính linh hoạt, thuận tiện, đặc biệt với học sinh, sinh viên và giáo viên mỹ thuật.

Ứng dụng iMuseum VFA cũng nhận được sự hưởng ứng từ khách quốc tế bởi giao diện thân thiện và khả năng tiếp cận đa ngôn ngữ. Trong khi đó, nền tảng VAES được nhiều nghệ sĩ trẻ quan tâm vì tạo ra không gian triển lãm mới, có khả năng lan tỏa rộng trên môi trường số.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi số trong lĩnh vực bảo tàng vẫn đối mặt với không ít khó khăn.

Theo đại diện bảo tàng, hạ tầng kỹ thuật hiện chưa đồng bộ, nhiều công nghệ hiện đại đòi hỏi kinh phí đầu tư lớn. Các phần mềm quản lý nội dung số chuyên dụng còn thiếu, gây khó khăn cho việc đồng bộ và bảo mật dữ liệu.

Nguồn nhân lực cũng là một thách thức lớn khi đội ngũ cán bộ chủ yếu được đào tạo theo hướng truyền thống, chưa có nhiều kinh nghiệm kết hợp giữa mỹ thuật, công nghệ và truyền thông số.

Ngoài ra, vấn đề bản quyền dữ liệu số, cơ chế tài chính và hành lang pháp lý cho hoạt động chuyển đổi số trong lĩnh vực bảo tàng vẫn còn nhiều khoảng trống. Một số sản phẩm do đối tác bên ngoài thực hiện khiến bảo tàng chưa hoàn toàn làm chủ dữ liệu và quyền khai thác.

Bên cạnh đó, công tác truyền thông cho các ứng dụng số chưa thực sự hiệu quả. Một bộ phận công chúng trung niên, cao tuổi còn gặp khó khăn trong việc tiếp cận và sử dụng công nghệ.

Chuyển đổi số phải gắn với giáo dục và trải nghiệm

Từ thực tiễn triển khai, TS Nguyễn Anh Minh cho rằng việc ứng dụng công nghệ cần bắt đầu từ các giải pháp đơn giản, dễ tiếp cận như mã QR, video giới thiệu hay bản đồ tương tác để tạo nền tảng cho các bước phát triển tiếp theo.

Bảo tàng cũng nhấn mạnh vai trò của việc hợp tác với doanh nghiệp công nghệ trong nước nhằm chủ động kiểm soát dữ liệu, bản quyền và quá trình phát triển sản phẩm.

Theo TS Nguyễn Anh Minh, công nghệ không nên được sử dụng chỉ để tạo hiệu ứng hình thức mà phải đặt trong chiến lược nội dung, giáo dục và truyền thông. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao trải nghiệm, tăng tính tương tác và mở rộng khả năng tiếp cận nghệ thuật cho công chúng.

Bảo tàng đồng thời kiến nghị cơ quan quản lý sớm hoàn thiện hành lang pháp lý, cơ chế tài chính và các chương trình hỗ trợ chuyển đổi số trong lĩnh vực bảo tàng; đồng thời tăng cường chia sẻ mô hình điển hình để các đơn vị có thể học hỏi và nhân rộng.

“Chuyển đổi số không chỉ là xu hướng mà là điều kiện tiên quyết để bảo tàng trở thành không gian văn hóa hiện đại, mở và kết nối”, TS Nguyễn Anh Minh nhấn mạnh.