Đà Nẵng: Giữ hồn làng cổ Phong Nam giữa nhịp sống đô thị hiện đại

Những mái ngói cũ, đình làng, nhà thờ tiền hiền cùng không gian thanh bình của làng quê Trung Bộ tạo nên nét riêng cho ngôi làng hơn 500 năm tuổi.

Trải qua bao biến thiên của lịch sử và quá trình đô thị hóa, làng Phong Nam vẫn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa, lịch sử quý báu của vùng đất Đà Thành.

Tại đây, chúng tôi được ông Ngô Văn Xí, Bí thư thôn Phong Nam, phường Hòa Xuân kể, ngôi làng này có tiền thân là làng Phong Lệ, được hình thành cách đây hơn 500 năm, gắn liền với quá trình mở cõi về phương Nam của dân tộc.

Đến năm 1896, dưới triều vua Thành Thái, làng Phong Lệ được chia thành hai làng Phong Lệ Bắc (nay là Phong Bắc) và Phong Lệ Nam (nay là Phong Nam).

Theo ông Xí, trước đây Phong Nam sở hữu nhiều công trình kiến trúc cổ có giá trị như đình làng, miếu, nhà thờ tộc và hàng chục ngôi nhà cổ. Thậm chí đến những năm 1990, trong làng vẫn còn khá nhiều ngôi nhà mang đậm dấu ấn kiến trúc truyền thống.

Tuy nhiên, cùng với tốc độ đô thị hóa, nhiều công trình đã lần lượt bị tháo dỡ để xây dựng nhà mới, số còn lại cũng dần xuống cấp theo thời gian.

Hiện nay, toàn làng chỉ còn khoảng 5 đến 7 ngôi nhà cổ, phần lớn đã hư hỏng nghiêm trọng. Nhiều gia đình buộc phải thay mái ngói âm dương bằng tôn để chống chọi với thời tiết, khiến giá trị nguyên bản của công trình bị mai một.

 “Nếu không có giải pháp bảo tồn kịp thời, những ngôi nhà cổ còn lại rất có thể sẽ biến mất trong tương lai. Chúng tôi mong các cấp, ngành sớm quan tâm hỗ trợ kinh phí để gìn giữ những giá trị quý báu này”, ông Xí chia sẻ.

Dù trải qua nhiều biến động lịch sử, làng Phong Nam vẫn còn lưu giữ được một số dấu tích tiêu biểu của làng xưa, trong đó có đình Thần Nông và Nhà thờ Tiền hiền làng Phong Lệ. Đây là hai công trình mang giá trị lịch sử, văn hóa đặc sắc, được xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố vào các năm 2007 và 2025.

Chia sẻ về lễ hội địa phương, ông Lê Đức Sỹ, Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn Phong Nam cho biết, lễ hội Mục đồng làng Phong Lệ bắt nguồn từ đời sống nông nghiệp truyền thống, gắn với tín ngưỡng thờ Thần Nông và ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Điểm độc đáo của lễ hội là hình ảnh những mục đồng được trao vai trò trung tâm trong các nghi lễ, thể hiện sự trân trọng đối với lao động nông nghiệp và tinh thần nhân văn của cư dân làng quê.

Theo ông Sỹ, không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, Lễ hội Mục đồng còn là biểu tượng của tinh thần đoàn kết cộng đồng, lưu giữ những ký ức về đời sống văn hóa nông thôn xưa.

Ông Lê Công Đông, Phó Chủ tịch UBND phường Hòa Xuân cho biết,  để gìn giữ và phát huy văn hóa, lịch sử làng Phong Nam, địa phương đẩy mạnh tuyên truyền, quảng bá di sản qua các nền tảng số, đồng thời gắn lễ hội với giáo dục học đường nhằm trao truyền giá trị cốt lõi cho thế hệ mai sau.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng, việc bảo tồn, phát huy giá trị làng cổ Phong Nam, nhất là các kiến trúc cổ không chỉ giúp hồi sinh diện mạo ngôi làng có bề dày lịch sử, văn hóa, mà còn hướng đến mục tiêu biến nơi đây trở thành không gian văn hóa đặc sắc.

Hiện đơn vị đang hoàn thiện hồ sơ trình thành phố báo cáo chủ trương đầu tư  di tích đình Thần Nông và Nhà thờ Tiền hiền Phong Lệ, dự kiến cuối năm 2026 sẽ triển khai dự án.