Đại biểu lo ngại tâm lý “mua chạy thuế” khi tăng thuế đối với xe điện từ năm 2031

Tăng thuế từng bước, tránh gây cú sốc cho người tiêu dùng và doanh nghiệp

Ngày 23/4, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt.

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) cho rằng, hồ sơ hiện nay đã khá đầy đủ để ủng hộ việc kéo dài thời gian áp dụng mức thuế suất ưu đãi đối với xe có gắn động cơ dưới 24 chỗ chạy bằng pin đến hết năm 2030. Cơ quan soạn thảo cũng đã tiếp thu đúng hướng về kỹ thuật lập pháp khi đưa nội dung này vào dự án Luật thay vì tách thành nghị quyết riêng.

Tán thành cao với chính sách này vì phù hợp với mục tiêu chuyển đổi xanh, giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch và tạo ổn định chính sách cho thị trường. Nhưng bà Nga đề nghị cần nhấn mạnh rõ ưu đãi thuế chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm hạ tầng sạc, khả năng đáp ứng của lưới điện phân phối, xử lý pin thải và nâng tỷ lệ nội địa hóa. Chính hồ sơ đánh giá tác động đã thừa nhận rủi ro quá tải cục bộ lưới điện, thách thức xử lý pin sau sử dụng và tác động giảm thu ngân sách khoảng 10.000 tỷ đồng mỗi năm.

“Do đó, tôi đề nghị sau khi luật được thông qua, Chính phủ cần triển khai đồng bộ các giải pháp ngoài thuế để chính sách này không chỉ kích cầu tiêu dùng, mà còn thực sự thúc đẩy một hệ sinh thái giao thông xanh bền vững”, bà Nga kiến nghị.

Góp ý cụ thể về lộ trình điều chỉnh thuế đối với xe dưới 24 chỗ chạy bằng pin tại dự thảo Luật, đại biểu Quốc hội Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) cho rằng, việc tăng thuế suất từ mức thấp trong giai đoạn 2026 - 2031 lên mức cao hơn từ năm 2031 là cần thiết. Tuy nhiên, mức tăng đối với một số dòng xe, đặc biệt là xe dưới 9 chỗ (từ 3-11%) khá lớn, có thể gây tác động đột ngột đến thị trường. Từ đó, ông Bình đề nghị cần có đánh giá tác động thị trường sớm vào năm 2029 và cân nhắc thiết kế lộ trình tăng thuế theo hướng từng bước, tránh gây cú sốc cho người tiêu dùng và doanh nghiệp.

Thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ chính sách sẽ bị lợi dụng

Theo đại biểu Quốc hội Tráng A Dương (đoàn Lào Cai), việc tăng mạnh thuế từ 3-11% đối với xe dưới 9 chỗ khá đột ngột, có thể gây gián đoạn thị trường xe điện vốn đang trong giai đoạn hình thành. Do đó, cần thiết kế lộ trình tăng thuế “mềm” hơn, có bước đệm phù hợp hoặc gắn với các tiêu chí cụ thể như tỷ lệ phổ cập xe điện, mức độ phát triển hạ tầng sạc hay chi phí pin.

Bên cạnh đó, ông Dương cũng đề nghị rà soát lại việc phân nhóm phương tiện. Hiện nay, một số loại xe có tính chất sử dụng khác nhau như xe pick-up chở người và pick-up cabin kép chở hàng đang được xếp chung, có thể dẫn đến bất cập về chính sách thuế. “Việc phân loại cần bảo đảm phản ánh đúng mục đích sử dụng, tránh thiếu công bằng giữa tiêu dùng và sản xuất, kinh doanh”, ông Dương nói.

Ông Dương cho hay, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xe điện cần được đặt trong tổng thể các chính sách liên quan như lệ phí trước bạ, phát triển hạ tầng sạc, tiêu chuẩn môi trường. Nếu chỉ ưu đãi thuế trong giai đoạn đầu nhưng các điều kiện hỗ trợ khác chưa hoàn thiện, hiệu quả chính sách sẽ bị hạn chế. Việc ấn định mức tăng thuế lớn tại một mốc thời gian cố định có thể tạo tâm lý chờ đợi hoặc dồn mua trước thời điểm điều chỉnh, từ đó gây méo mó thị trường.

"Việc mở rộng ưu đãi cho người dân và doanh nghiệp là cần thiết, nhưng nếu thiếu cơ chế kiểm soát chặt chẽ, các chính sách này có thể bị lợi dụng. Do đó, điều quan trọng không chỉ là miễn, giảm thuế mà là thiết kế chính sách rõ ràng, minh bạch, đồng bộ, vừa hỗ trợ phát triển trước mắt, vừa bảo đảm kỷ cương và nuôi dưỡng nguồn thu bền vững trong dài hạn”, ông Dương lo ngại.

Đại biểu Quốc hội Võ Ngọc Thanh Trúc (Đoàn TP. Hồ Chí Minh) nêu quan điểm, việc điều chỉnh thuế với biên độ lớn trong một thời điểm tiềm ẩn nhiều hệ lụy, gây bất ổn thị trường tiêu dùng, tạo tâm lý “mua chạy thuế”, dẫn đến sốt ảo trước thời điểm điều chỉnh và nguy cơ sụt giảm mạnh sức mua, thậm chí đóng băng thị trường ngay sau đó khi giá xe tăng đột biến. Bên cạnh đó, sự biến động lớn về nhu cầu có thể làm gián đoạn đầu tư hạ tầng trạm sạc. Khi sức tiêu thụ giảm sâu, các phương án tài chính và thu hồi vốn của nhà đầu tư bị ảnh hưởng, kéo theo nguy cơ đình trệ việc mở rộng mạng lưới hạ tầng.

Bà Trúc cũng lưu ý đến tác động đối với môi trường đầu tư. Với chu kỳ đầu tư dài của ngành công nghiệp ô tô và pin lưu trữ, việc thay đổi chính sách thuế với biên độ lớn trong thời gian ngắn có thể làm giảm tính dự báo, khiến nhà đầu tư quốc tế e ngại rủi ro, từ đó ảnh hưởng đến khả năng thu hút FDI.

Từ những phân tích trên, bà Trúc đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu điều chỉnh lộ trình tăng thuế theo cơ chế bậc thang, chia nhỏ mức tăng theo chu kỳ 2 - 3 năm thay vì tăng đột ngột vào năm 2031. Cách tiếp cận này sẽ giúp hạn chế “cú sốc” giá, duy trì ổn định thị trường, bảo đảm động lực phát triển hệ sinh thái giao thông xanh và nguồn thu ngân sách bền vững.

Giải trình, làm rõ ý kiến đại biểu Quốc hội nêu về nội dung này, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, cơ quan chủ trì soạn sẽ nghiêm túc nghiên cứu và tiếp thu. Đặc biệt là các giải pháp về đầu tư hệ thống trạm sạc, cũng như các giải pháp “giảm sốc” để tránh tình trạng sau khi hết thời hạn ưu đãi sẽ tác động tiêu cực đến sản xuất và tiêu thụ.