Đại biểu Quốc hội phản ánh nhiều thành viên trong gia đình nhưng quê quán lại khác nhau

Ngày 11/4, Quốc hội thảo luận ở hội trường về: Dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi); Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Đại biểu Quốc hội Trần Văn Tuấn (Đoàn Bắc Ninh) nhất trí với Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi) và dự thảo luật trình tại kỳ họp.

Để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật, ông Tuấn trao đổi tham gia ý kiến đối với việc hiểu thế nào là quê quán?; ý nghĩa, sự cần thiết xác nhận, ghi nhận thông tin về quê quán của cá nhân theo quy định của pháp luật về hộ tịch và các quy định pháp luật liên quan.

Ông Tuấn cho rằng, theo quy định tại Khoản 8 Điều 2 của dự thảo Luật về giải thích từ ngữ, quê quán của cá nhân được xác định theo quê quán của cha hoặc quê quán của mẹ theo thỏa thuận của cha, mẹ khi đăng ký khai sinh, trường hợp cha mẹ không thỏa thuận được xác định theo tập quán. Như vậy, vẫn quy định cơ bản như Luật Hộ tịch năm 2014. Việc xác định quê quán là nội dung quan trọng trong giấy khai sinh, giấy tờ hộ tịch đầu tiên của mỗi cá nhân, cũng như dữ liệu quan trọng trong cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư được quy định trong Luật Căn cước.

Tuy nhiên, ông Tuấn nhìn nhận, theo quy định tại Khoản 8 Điều 2 chưa giải thích, chưa định nghĩa rõ ràng thế nào là quê quán của cá nhân mà mới chỉ quy định cách thức xác định quê quán, và quê quán của cá nhân được xác định theo quê quán của cha hoặc mẹ. Từ đó, suy ra quê quán của cha mẹ lại theo quê quán của ông bà, quê quán của ông bà theo quê quán của cụ kị.

“Nhưng quê quán hiểu như thế nào cho đúng là vấn đề chưa có quy định pháp luật nào giải thích, định nghĩa một cách rõ ràng và cũng chưa có tiêu chí cụ thể để xác định quê quán của cá nhân”, ông Tuấn nêu vấn đề.

Vị đại biểu là Phó trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Bắc Ninh nói: Thực tế chúng ta vẫn thường hiểu quê quán là nguồn gốc, là xuất xứ của mỗi cá nhân, nhưng nguồn gốc xuất xứ là nơi sinh hay là nơi sinh sống?, nơi cư trú của cha mẹ?; hay là nơi đông anh em, họ hàng, nhiều thế hệ sinh sống gắn bó lâu dài?. Đây là vấn đề còn hết sức mơ hồ. Hiện nay về cơ bản, khi cấp đăng ký khai sinh, chính quyền cơ sở thường xác định quê quán của đứa trẻ sinh ra là nơi sinh của cha hoặc mẹ. Thực tế, căn cứ vào nơi sinh của cha hoặc mẹ để xác định quê quán của mỗi người cũng có những bất cập. Ví dụ trường hợp cha mẹ được sinh ra không phải là ở nơi sinh sống thường xuyên mà có thể là ở nơi công tác, nơi học tập, làm việc, đi du lịch ở nước ngoài.

“Vì quy định chung chung, mơ hồ như trên đã và đang dẫn đến tình trạng tùy ý, lúng túng trong việc đăng ký và quản lý hộ tịch liên quan đến việc xác định, ghi nhận quê quán của cá nhân. Nếu có cuộc tổng điều tra, rà soát sẽ thấy tình trạng nổi lên có rất nhiều gia đình trong giấy khai sinh và các giấy tờ liên quan khác của các cá nhân là thành viên trong gia đình gồm ông bà, cha mẹ, các anh chị em ruột ghi thông tin về quê quán thiếu nhất quán như cùng anh, chị, em ruột nhưng lại quê quán khác nhau. Người thì ghi theo quê quán của cha, người thì ghi theo quê quán của mẹ, hoặc là theo nơi sinh của cha, mẹ, hoặc là theo gốc gác gia đình, họ tộc hoặc là theo nơi thường trú của gia đình”, ông Tuấn nêu thực tế.

Từ thực tế trên, ông Tuấn đề nghị ban soạn thảo dự án Luật cần nghiên cứu chỉnh sửa quy định tại Khoản 8 Điều 2 giải thích định nghĩa về quê quán của cá nhân theo hướng thông tin quê quán phải phản ánh nguồn gốc xuất xứ của mỗi cá nhân. Đồng thời, cần bổ sung vào dự thảo Luật một điều khoản quy định về tiêu chí cụ thể để xác định thế nào là quê quán. Đại biểu đề nghị chuyển, gộp toàn bộ nội dung của Khoản 8 Điều 2 vào Điểm a Khoản 4 Điều 15 về đăng ký khai sinh và biên tập lại cho phù hợp.

Tuy nhiên, rất khó để xây dựng được các tiêu chí cụ thể xác định quê quán của mỗi cá nhân do trong xã hội hiện đại điều kiện sinh sống, làm việc của mỗi cá nhân, gia đình cũng như giữa các thế hệ thường xuyên có sự biến động.

Vì vậy, ông Tuấn đề nghị, Ban soạn thảo đánh giá rõ hơn về ý nghĩa và sự cần thiết của việc xác định, ghi nhận quê quán của cá nhân theo Luật Hộ tịch và các văn bản pháp luật liên quan. Trong đó, cần tham khảo kinh nghiệm quốc tế về vấn đề này. Hầu hết các nước trên thế giới khái niệm quê quán không được xác định như Việt Nam. Mỗi quốc gia có những cách hiểu và ghi nhận khác nhau, thường gắn với khái niệm pháp lý như nơi sinh, quốc tịch hoặc nơi cư trú và phổ biến nhất là chỉ ghi nhận nơi sinh trong giấy khai sinh và hộ chiếu.