Đại biểu Quốc hội: Tránh hiện tượng dự án chờ vốn, có vốn không giải ngân được
PGS.TS Trần Hoàng Ngân (Đại biểu Quốc hội Đoàn TPHCM) nêu rõ, tiền ngân sách nhà nước là tiền của người dân, của doanh nghiệp đóng thuế. Cho nên khi quản lý hiệu quả, động lực đóng thuế sẽ cao hơn, người dân cảm thấy hạnh phúc về việc sử dụng và quản lý hiệu quả các nguồn thu chi này. Phải tránh hiện tượng dự án chờ vốn, có vốn không giải ngân được, nhất là phần lớn chi đầu tư phát triển có nguồn từ vay nợ.
Cần chính sách “đòn bẩy” chi 1 đồng nhưng tăng thu đến 5 đồng
Ngày 22/8 dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng, Quốc hội thảo luận ở hội trường: về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).
Dự phiên thảo luận có: Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm; Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Chủ tịch UBTƯ MTTQ Việt Nam Bùi Thị Minh Hoài.
Theo đại biểu Quốc hội Trần Hoàng Ngân, việc sớm hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước để thể chế hóa Kết luận 18 của Trung ương ngày 2/4/2024. Quan trọng hơn là phát triển hóa tinh thần Nghị quyết số 66 của Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, góp phần cho thể chế đồng bộ, thống nhất, dễ thực thi.
Là một trong những chuyên gia kinh tế tài chính hàng đầu của đất nước hiện nay, ông Ngân đưa ra phân tích: Hiện nay tổng thu chi ngân sách của nước ta ở mức rất cao. Giai đoạn 2021 – 2025, tổng thu và tổng chi cộng lại là khoảng 21 triệu tỷ, tương ứng với khoảng 40% GDP. Theo kế hoạch năm 2026 - 2030 tổng thu chi ngân sách lên tới 37,6 triệu tỷ đồng. Do đó làm sao có một thể chế pháp lý để quản lý chặt chẽ khoản thu chi ngân sách nhà nước, góp phần cho các khoản chi được đi đúng chỗ, góp phần tăng trưởng kinh tế, đầu tư kết cấu hạ tầng kinh tế xã hội, đảm bảo an sinh xã hội, an ninh quốc phòng. Làm sao cho các khoản chi có tính chất “đòn bẩy”, “lan tỏa” và khơi thông được nguồn lực.
Đặc biệt cần có một chính sách trọng tâm, trọng điểm. Nhất là những địa phương có khả năng khai thác sử dụng hiệu quả nguồn thu ngân sách, theo “đòn bẩy” có thể chi 1 đồng nhưng tăng thu đến 5 đồng. Phải tránh hiện tượng lãng phí, tiêu cực chống thất thu, và hiện tượng chuyển giá trong đầu tư nước ngoài. Nhất là trong hệ thống luật pháp phải tránh trùng lắp, chồng chéo, mâu thuẫn giữa các luật.
Ông Ngân cũng nhấn mạnh, tiền ngân sách nhà nước là tiền của người dân, của doanh nghiệp đóng thuế. Cho nên khi quản lý hiệu quả, động lực đóng thuế sẽ cao hơn, người dân cảm thấy hạnh phúc về việc sử dụng và quản lý hiệu quả các nguồn thu chi này.
“Chúng ta phải tránh hiện tượng dự án chờ vốn, có vốn không giải ngân được. Phần lớn chi đầu tư phát triển có nguồn từ vay nợ. Đã từng có một thời gian Bộ Tài chính phát hành trái phiếu chính phủ để vay. Vay xong để đó. Còn Bộ Kế hoạch và đầu tư cũ chậm phân bổ vốn, các địa phương chậm giải ngân. Rõ ràng đó là sự lãng phí”, ông Ngân nói và đề nghị Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất phải giải quyết được tồn tại này.
Vị chuyên gia kinh tế này cũng đưa ra phân tích: Một đồng chi ngân sách nhà nước, chi đầu tư công mà các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan phải chịu điều chỉnh tuân thủ bởi hai luật: Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công. Phải thực hiện rất nhiều quy trình và lấy ý kiến nhiều tổ chức, nhiều cơ quan, dẫn đến sự trùng lắp và tốn rất nhiều thời gian.
Ngày 24/4/2026 ở Kỳ họp thứ nhất, chúng ta vừa bấm nút thông qua và cho ý kiến hai nghị quyết: Nghị quyết 26 về kế hoạch tài chính 5 năm; rồi làm quy trình để thực hiện bấm nút thông qua Nghị quyết 27 về kế hoạch đầu tư công. Trong đó, kế hoạch đầu tư công là một nhánh của kế hoạch tài chính. Cho nên hai kế hoạch này phải hợp nhất lúc đó sẽ tiết kiệm được nhiều thời gian.
Mạnh dạn giao Chính phủ quyết định những vấn đề liên quan đến dự án A, B, C
Cũng theo ông Ngân, ở địa phương, UBND tỉnh phải trình cho HĐND kế hoạch tài chính 5 năm, rồi sau đó làm các quy trình để thực hiện kế hoạch đầu tư công 5 năm. Đây là việc cũng cần phải hợp nhất.
Đặc biệt Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch Đầu tư đã hợp nhất. Nên việc hợp nhất hai luật rất thuận tiện, thuận lợi. Nhiều nội dung của Luật Ngân sách nhà nước theo luật số 89 vẫn còn nguyên giá trị cần tiếp tục được thực hiện. Luật Đầu tư công số 58 cũng thể hiện được đầy đủ sự đẩy mạnh phân cấp phân quyền, tiếp tục phát huy sức sáng tạo của các ngành, các cấp, các địa phương. Tuy nhiên có nhiều nội dung cần bổ sung như: vi phạm pháp luật liên quan đến quản lý sử dụng vốn ngân sách tại doanh nghiệp nhà nước. Do đó cần phát huy tính chủ động của doanh nghiệp nhà nước. Về phân cấp phân quyền cần mạnh dạn giao cho Chính phủ quyết định những vấn đề liên quan đến dự án A, B, C là cần thiết.
Về tiêu chí ở nhóm A phải có vốn đầu tư từ 1.200 tỷ trở lên, có loại 3.000 tỷ đồng trở lên. Vốn đầu tư thay đổi theo thời gian. Cho nên giao cho Chính phủ quy định chi tiết là hợp lý trong khi những yếu tố bất định hiện nay rất nhiều.
Ông Ngân cũng ủng hộ việc phân cấp phân quyền trong dự thảo luật. Nhất là ngân sách của địa phương thì giao cho Hội đồng nhân dân quyết định. Bổ sung thêm cái quyền hạn của Bộ Tài chính trong chi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là cấp thiết. Bởi Quốc hội cũng đã thông qua Luật khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.