Đắk Lắk: Căng mình điều tiết nước “cứu” lúa Đông Xuân giữa cao điểm hạn hán
Nắng nóng kéo dài từ cuối tháng 3/2026 đến nay đang đẩy hàng trăm hecta lúa Đông Xuân ở các xã phía Đông tỉnh Đắk Lắk vào tình thế “khát nước” nghiêm trọng. Trong bối cảnh nguồn nước cạn kiệt, chính quyền, ngành thủy lợi và nông dân đang phải chạy đua với thời gian, triển khai nhiều giải pháp cấp bách để cứu lúa, giảm thiểu thiệt hại.
Hàng trăm hecta lúa đối mặt nguy cơ mất mùa
Theo thống kê Công ty THHH Một thành viên Thủy nông Đồng Cam (thuộc Sở Nông nghiệp & Môi trường tỉnh Đắk Lắk) hiện có khoảng 757 ha lúa Đông Xuân tại các vùng cuối nguồn thuộc các xã Hòa Thịnh, Hòa Mỹ, Tây Hòa và Phú Hòa 2 đang bị thiếu nước nghiêm trọng. Đáng lo ngại, vụ sản xuất năm nay đã bị chậm lịch gieo sạ gần một tháng do ảnh hưởng của mưa lũ năm trước làm hư hại hệ thống kênh mương. Điều này khiến giai đoạn làm đòng, trỗ bông – thời điểm quyết định năng suất – rơi đúng vào cao điểm nắng hạn.
Giữa cánh đồng nứt nẻ, ông Đặng Quốc Hoàn (xã Hòa Mỹ) không giấu được nỗi lo: nếu không đủ nước, lúa sẽ không thể “đóng hạt”, năng suất chắc chắn sụt giảm. Cùng chung tâm trạng, ông Hồ Thông (xã Hòa Thịnh) cho biết, thời điểm lúa trỗ bông mà thiếu nước, cây sẽ khô cháy cả lá lẫn gié, coi như mất trắng.
Không chỉ vùng đồng bằng, khu vực miền núi phía Đông cũng đang đối diện nguy cơ hạn hán nghiêm trọng. Tại xã Sơn Hòa, hồ chứa nước Giáng Tiên đã cạn đáy từ tháng 3, khiến toàn bộ diện tích lúa phụ thuộc nguồn nước này rơi vào thế bị động. Hợp tác xã Nông nghiệp Gành Ông Dư buộc phải nạo vét lòng hồ, lắp đặt máy bơm dã chiến, nhưng chi phí mỗi ngày lên đến hàng trăm nghìn đồng mà vẫn không đủ nước phục vụ sản xuất.
“Chạy đua” vận hành trạm bơm, tiếp nước từng thửa ruộng
Trước tình thế cấp bách, Công ty TNHH MTV Thủy nông Đồng Cam đã đồng loạt vận hành 7 trạm bơm trong suốt hơn 10 ngày qua. Ngoài các trạm cố định, nhiều điểm bơm dã chiến cũng được thiết lập, tận dụng tối đa nguồn nước từ sông, bàu để tiếp nước cho các kênh nhánh, đưa nước về những khu đồng cao, xa.
Đại diện đơn vị cho biết, toàn bộ diện tích thiếu nước trên 700 ha thuộc hệ thống kênh Nam đang được ưu tiên bơm liên tục. Dự báo nắng nóng còn kéo dài đến hết tháng 4 khiến áp lực cấp nước càng trở nên căng thẳng, đòi hỏi hệ thống vận hành gần như không ngừng nghỉ.
Tại các điểm bơm, lực lượng thủy nông túc trực 24/24 giờ, vừa vận hành máy móc, vừa phối hợp với các hợp tác xã điều tiết nước theo phương châm “từ xa đến gần”, tránh tình trạng khai thác tự phát gây rối loạn kế hoạch phân phối.
Ở những nơi không còn nguồn nước mặt, người dân buộc phải tìm đến giải pháp cuối cùng: khoan giếng, bơm nước ngầm. Tại thôn Hòa Sơn (xã Sơn Hòa), cứ 5 ngày, các hộ dân lại thay phiên nhau vận hành máy bơm để cứu lúa. Dù biết chi phí cao, nhưng nếu không làm, nguy cơ mất trắng là điều khó tránh.
Nhiều hộ cho biết, việc tự bơm tưới có thể giữ được năng suất, song chi phí sản xuất đội lên đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập sau vụ mùa.
Chủ động phương án dài hạn, giảm thiểu rủi ro hạn hán
Trước diễn biến thời tiết ngày càng cực đoan, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk đã yêu cầu các địa phương, đơn vị quản lý thủy lợi khẩn trương rà soát, đánh giá chính xác nguồn nước tại từng công trình, từ đó xây dựng phương án điều tiết phù hợp.
Bên cạnh giải pháp trước mắt là chống hạn, ngành nông nghiệp cũng nhấn mạnh việc điều chỉnh cơ cấu mùa vụ, áp dụng các biện pháp canh tác tiết kiệm nước và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.
Cuộc “giải cứu” lúa Đông Xuân vẫn đang trong giai đoạn quyết định. Khi nắng nóng chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, từng dòng nước được bơm về đồng ruộng lúc này không chỉ là nguồn sống cho cây lúa, mà còn là hy vọng giữ lại công sức, sinh kế của người nông dân trên vùng đất đầy nắng gió Đắk Lắk.
