Đảm bảo nguồn cung phân bón trước biến động thị trường

Theo Hiệp hội Phân bón Việt Nam, eo biển Hormuz đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng năng lượng và nguyên liệu hóa chất. Khoảng 20 - 25% năng lượng toàn cầu và tới 25 - 30% khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đi qua khu vực này. Trong khi đó, khí tự nhiên là đầu vào chủ yếu để sản xuất amoniac - nguyên liệu chính của hầu hết các loại phân bón như urê, DAP, nitrat amon. Đặc biệt, kali hiện vẫn phải nhập khẩu hoàn toàn, trong khi amoniac và lưu huỳnh - hai nguyên liệu then chốt lại chịu ảnh hưởng trực tiếp từ biến động năng lượng toàn cầu.

TS Phùng Hà - Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết, mỗi năm Việt Nam sử dụng khoảng 9 - 10,5 triệu tấn phân bón vô cơ và 3 - 5 triệu tấn phân bón hữu cơ. Trong cơ cấu này, phân đạm urê chiếm vai trò quan trọng với nhu cầu khoảng 1,8 triệu tấn/năm, trong khi năng lực sản xuất trong nước đạt khoảng 2,6 triệu tấn, từ bốn nhà máy lớn gồm Đạm Phú Mỹ, Đạm Cà Mau, Đạm Hà Bắc và Đạm Ninh Bình.

Ông Phùng Hà đánh giá, chi phí đầu vào tăng đã nhanh chóng tác động tới thị trường trong nước. Giá phân bón hiện tăng khoảng 40 - 50%, trong khi giá nguyên liệu tăng mạnh hơn nhiều, điển hình như lưu huỳnh tăng gấp 2 - 2,5 lần.

Thực tế khảo sát tại nhiều địa phương cho thấy, chi phí vật tư nông nghiệp tăng cao trong khi giá nông sản có xu hướng giảm đã khiến nhiều nông dân phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất, thậm chí giảm bớt vụ sản xuất để giảm lỗ.

Báo cáo từ Bộ Nông nghiệp Môi trường cũng cho biết, từ tháng 3/2026, mặt bằng giá phân bón trong nước đã bật tăng. Trong đó, DAP là mặt hàng ghi nhận mức tăng mạnh nhất khi DAP Hàn Quốc lên tới 1,13 triệu đồng/bao (50kg), tăng 50.000 đồng so với bình quân hai tháng đầu năm. DAP Trung Quốc cũng tăng lên 886.000đồng/bao, trong khi urê Phú Mỹ đạt 553.100đồng/bao.

Các dòng phân NPK như Cò Bay, Cò Vàng cũng đồng loạt tăng, dao động từ vài nghìn đến 50.000 đồng/bao. Tính chung quý I, giá phân bón tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước, với DAP Trung Quốc tăng khoảng 11%, NPK quốc tế tăng 8% và urê Trung Quốc tăng khoảng 5%.

Trong bối cảnh giá thế giới biến động, một số DN đã chủ động cân đối, đa dạng hóa nguồn cung nguyên liệu, đồng thời hợp lý hóa các khâu trong sản xuất kinh doanh để tiết giảm chi phí, từ đó hạ giá thành sản phẩm. Supe Lâm Thao đã chủ động điều tiết giá bán sản phẩm với thời gian chậm nhịp và biên độ tăng giá thấp hơn thời gian và biên độ tăng giá của nguyên vật liệu đầu vào.

Tương tự, ông Nguyễn Hoàng Trung - Phó Tổng Giám đốc Công ty CP DAP cho biết, DN sẵn sàng chia sẻ với nông dân, sẽ tăng tối đa công suất nhằm đảm bảo sản lượng, giảm chi phí đầu vào cố định để đưa giá thành sản phẩm về mức hợp lý nhất.

Theo ông Trung, để đáp ứng nhu cầu thị trường, ngay từ tháng 1, DN đã vận hành nhà máy gần 100% công suất thiết kế; sang tháng 2, sản lượng tiếp tục được đẩy lên vượt công suất. Nếu như thông thường quý I (giai đoạn chưa vào vụ), DN chỉ sản xuất khoảng 60.000 tấn phân bón, thì năm nay sản lượng đã vượt 100.000 tấn, tăng mạnh so với cùng kỳ.

Trước những biến động khó lường từ thị trường, bên cạnh sự chủ động nỗ lực từ DN, Chủ tịch Hiệp hội Phân bón Việt Nam Phùng Hà cho rằng ưu tiên hàng đầu là bảo đảm nguồn cung phân bón cho sản xuất nông nghiệp trong nước. Các DN cần duy trì sản xuất ổn định, ưu tiên thị trường nội địa, đồng thời tiết kiệm năng lượng và nguyên liệu đầu vào. Việc đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển các loại phân bón hiệu quả cao (EEF) cũng là giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực chi phí. Ngoài ra, việc đa dạng hóa nguồn cung như tìm các đối tác khác ngoài khu vực Trung Đông sẽ giúp giảm thiểu rủi ro; tiết kiệm chi phí giảm khâu trung gian.

Các DN cho rằng, cơ quan chức năng nên xem xét điều chỉnh chính sách thuế và các chi phí trung gian để giảm áp lực giá thành, tạo điều kiện cho DN duy trì sản xuất ổn định cũng như nâng cao năng lực cạnh tranh.