Đánh thức công viên bằng sáng tạo đương đại

Làm mới những giá trị quen thuộc

Được xây dựng từ năm 1958, Công viên Thống Nhất là một phần ký ức của nhiều thế hệ người Hà Nội. Hồ Bảy Mẫu, những hàng cây lâu năm, thảm cỏ, các khoảng mở cùng hệ thống đường dạo đã tạo nên một không gian xanh đặc biệt giữa trung tâm thành phố. Gần đây, việc dỡ bỏ hàng rào giúp công viên kết nối trực tiếp hơn với đời sống đô thị, mở ra cơ hội để người dân và du khách tiếp cận thuận tiện. Tuy nhiên, bên trong công viên vẫn còn nhiều không gian chưa được khai thác hết tiềm năng.

Trong bối cảnh đó, ý tưởng “Mầm - Gieo một vòng xanh” được đưa ra như một thử nghiệm nhằm khai thác lại những giá trị sẵn có bằng góc nhìn đương đại. Dự án nằm trong chương trình “Đánh thức không gian công cộng đô thị” - hoạt động cộng hưởng của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.

Theo kế hoạch của UBND thành phố Hà Nội, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 với chủ đề “Kinh tế sáng tạo” dự kiến diễn ra vào cuối tháng 11. Lễ hội được tổ chức trên năm không gian, trong đó mạng lưới công viên của thành phố được xác định là “Không gian Tương lai”. Đây cũng là một phần trong quá trình xây dựng hệ sinh thái sáng tạo đô thị, với các hoạt động kết nối được triển khai trong cả năm và mở rộng tới nhiều khu vực.

Theo KTS Nông Hải Yến, Công ty Cổ phần HF Vietnam Architecture & Design, sau khi nghiên cứu bối cảnh Công viên Thống Nhất và khu vực xung quanh, nhóm thực hiện nhận thấy đây là địa điểm phù hợp để phát triển thành một công viên sáng tạo trung tâm của Hà Nội, từ đó gieo mầm những ý tưởng mới và lan tỏa ra toàn thành phố.

Điều đáng chú ý là dự án không bắt đầu từ việc đưa vào công viên những công trình mới, mà tìm cách đánh thức những giá trị vốn đã hiện hữu. Lịch sử, cảnh quan, hệ sinh thái và ký ức cộng đồng được xem như nguồn chất liệu cho các hoạt động thiết kế, nghệ thuật công cộng, giáo dục và trải nghiệm.

Một trong những điểm nhấn của ý tưởng là tuyến tàu hỏa mini trong công viên. Đối với nhóm kiến trúc sư, đoàn tàu cùng các nhà ga hiện hữu không chỉ là một tiện ích quen thuộc, mà còn là một phần di sản vật chất đặc biệt của Công viên Thống Nhất, hội tụ những giá trị lịch sử, văn hóa và ký ức của nhiều thế hệ.

KTS Trần Hoàng Anh, Công ty Công nghệ SEAP Virtual, cho biết dự kiến vào tháng 11, một chuỗi hoạt động sẽ được bố trí theo hình vòng tròn xung quanh tuyến tàu, với “Chuyến tàu Thống Nhất” kết nối những nhà ga mang tên Hà Nội, Huế, Đà Nẵng và TPHCM. Từ những tuyến đường này, nhóm dự án xây dựng một hành trình trải nghiệm, bắt đầu từ di sản của quá khứ rồi phát triển dần tới những hoạt động sáng tạo hướng về tương lai.

Từ lễ hội đến đời sống thường xuyên

Dự kiến chín khu vực khác nhau sẽ được thiết lập quanh Công viên Thống Nhất, tạo thành một tuyến trải nghiệm xuyên suốt. Những “mầm” sáng tạo có thể bắt đầu từ những hoạt động gần gũi như học tập, vui chơi, tìm hiểu lịch sử, sau đó phát triển thành các hoạt động chế tác thủ công, trưng bày sản phẩm, vẽ tranh tường... Qua đó, công viên không chỉ là nơi để đi dạo hay nghỉ ngơi, mà trở thành không gian để con người thực hành, tương tác và tạo ra những trải nghiệm mới.

Cách tiếp cận này cũng cho thấy một quan niệm khác về bảo tồn. Di sản không nhất thiết phải được giữ trong trạng thái tĩnh tại. Khi những giá trị cũ được đặt vào những hình thức trải nghiệm mới, chúng có thể tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại. Đoàn tàu từng gắn với tuổi thơ của nhiều thế hệ có thể trở thành điểm khởi đầu cho một hành trình sáng tạo mới; những hàng cây, mặt hồ, thảm cỏ và câu chuyện lịch sử có thể trở thành chất liệu cho nghệ thuật và giáo dục cộng đồng.

Từ kinh nghiệm của một số mô hình quốc tế như Parc de La Villette ở Paris hay Dutch Design Week tại Eindhoven, KTS Trần Hoàng Anh cho rằng không gian công cộng cần được tạo điều kiện để người dân phát huy khả năng sáng tạo. Các hoạt động trong lễ hội cần tạo dấu ấn, tác động đến nhận thức và khơi dậy nhu cầu sáng tạo ngay cả khi chương trình đã kết thúc. Với Công viên Thống Nhất, điều này có thể được thực hiện thông qua việc kết nối các điểm bằng những trục di chuyển và chuỗi trải nghiệm.

Vì thế, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 được xem như một phép thử. Mô hình dự kiến kéo dài khoảng hai tuần sẽ giúp các nhóm sáng tạo quan sát khả năng tiếp nhận của công chúng, đánh giá cách vận hành và tiếp nhận phản hồi thực tế. Những ý tưởng phù hợp có thể tiếp tục được điều chỉnh, ứng dụng và nhân rộng.

KTS Nông Hải Yến cho biết dự án hiện đang kêu gọi sự hỗ trợ từ cộng đồng và xã hội. Theo chị, đây là một bước thử nghiệm nhỏ trong thời gian cao điểm của lễ hội, đồng thời là cơ hội thu thập phản hồi để tiếp tục ươm mầm các ý tưởng trước khi tính tới việc nhân rộng mô hình tại những công viên khác của Thủ đô.

Sau cùng, điều quyết định sức sống của một không gian sáng tạo không nằm ở số lượng sự kiện được tổ chức, mà ở khả năng hình thành một đời sống thường xuyên trong đó cộng đồng thực sự tham gia. Nếu những “mầm” được gieo tại Công viên Thống Nhất có thể bén rễ sau mùa lễ hội, công viên sẽ có thêm một vai trò mới: không chỉ là “lá phổi xanh” của Hà Nội, mà còn là nơi những ý tưởng được gặp gỡ, thử nghiệm và lớn lên cùng thành phố.