Đầu tư trọng tâm, ưu tiên cao nhất vốn trung ương cho xã, thôn đặc biệt khó khăn

Quyết định nêu rõ việc phân bổ vốn ngân sách trung ương phải bảo đảm đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, hiệu quả và bền vững, trong đó tập trung ưu tiên ở mức cao nhất cho các xã, thôn đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, an toàn khu, biên giới và hải đảo nhằm tạo chuyển biến rõ nét trong phát triển kinh tế - xã hội, xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững.

Theo quyết định, việc quản lý được thực hiện thống nhất về mục tiêu, cơ chế, chính sách, tiêu chí và định mức phân bổ. Căn cứ dự toán ngân sách Nhà nước năm 2026 đã được Quốc hội thông qua, ngân sách trung ương chỉ hỗ trợ các địa phương nhận bổ sung cân đối, trong đó ưu tiên các nơi có tỷ lệ bổ sung từ 70% trở lên.

Địa phương tự cân đối ngân sách, có trách nhiệm chủ động bố trí nguồn lực để thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ của chương trình trên địa bàn. Việc phân bổ vốn hằng năm cho bộ, cơ quan trung ương và địa phương phải dựa trên khả năng cân đối ngân sách và kết quả đánh giá tình hình thực hiện, sử dụng, giải ngân trong giai đoạn 2021-2025 hoặc các năm trước liền kề.

Mức phân bổ vốn của từng địa phương được xác định bằng hệ số phân bổ nhân với số lượng thôn, xã tương ứng của địa phương. Theo đó, thôn đặc biệt khó khăn được áp dụng hệ số 1. Xã khu vực III vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã an toàn khu, xã biên giới, xã đảo, đặc khu áp dụng hệ số 50. Xã khu vực II hệ số 40. Xã khu vực I hệ số 30. Các xã còn lại hệ số 25. Trường hợp một xã đồng thời thuộc nhiều đối tượng, chỉ áp dụng một hệ số cao nhất, không tính trùng hoặc cộng gộp.

Việc phân bổ phải tính đến tiêu chí ưu tiên dựa trên tỷ lệ bổ sung cân đối ngân sách địa phương. Cụ thể, địa phương có tỷ lệ từ 70% trở lên được áp dụng hệ số ưu tiên 0,4. Từ 50% đến dưới 70% áp dụng hệ số 0,2. Dưới 50% không áp dụng hệ số này. Mức ưu tiên được xác định bằng hệ số tương ứng nhân với tổng số xã của địa phương tính đến hết ngày 31/3/2026.

Đối với định mức phân bổ vốn tại địa phương, căn cứ tổng dự toán và kế hoạch vốn được giao, cùng với nghị quyết của HĐND cấp tỉnh và điều kiện thực tế, UBND cấp tỉnh xây dựng phương án phân bổ vốn ngân sách trung ương và các nguồn lực lồng ghép cho cấp tỉnh, cấp xã, trình HĐND cùng cấp quyết định hoặc phân cấp cho cấp xã quyết định chi tiết.

Việc phân bổ được yêu cầu ưu tiên cho các địa bàn đặc biệt khó khăn, không trùng lặp nội dung, đối tượng với các chương trình, dự án khác trên cùng địa bàn.

Về vốn đối ứng, quyết định quy định tổng mức bố trí của ngân sách địa phương trong giai đoạn 2026-2030 phải bảo đảm theo mức quy định tại Nghị quyết số 257/2025/QH15 của Quốc hội - phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026-2035.

Địa phương nhận hỗ trợ từ ngân sách trung ương có trách nhiệm bố trí ngân sách địa phương trong kế hoạch 5 năm và hằng năm, bảo đảm không thấp hơn tỷ lệ quy định. Địa phương không nhận hỗ trợ chủ động cân đối ngân sách và huy động các nguồn hợp pháp khác để thực hiện chương trình.

Ngoài ra, có trách nhiệm bố trí nguồn lực cho các nội dung không sử dụng vốn ngân sách trung ương, bao gồm hỗ trợ phường thực hiện chính sách giảm nghèo và chính sách đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, ưu tiên phường khu vực III và thôn đặc biệt khó khăn.

Vốn ngân sách còn được sử dụng để hỗ trợ xã đã đạt chuẩn nông thôn mới tiếp tục phấn đấu đạt chuẩn nâng cao, hiện đại. Đồng thời, hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới tại tỉnh, thành phố, cũng như các nội dung khác do HĐND cấp tỉnh quyết định nhằm hoàn thành mục tiêu chương trình.