Để du lịch biển phát triển xanh và bền vững - Bài 3: Thời cơ chiến lược để nâng tầm hình ảnh Phú Quốc

PV: Thưa ông, APEC 2027 được xem là cú hích quan trọng để Phú Quốc nâng tầm vị thế trên bản đồ du lịch quốc tế. Theo ông, đâu là những điều kiện then chốt để Phú Quốc tận dụng tốt cơ hội này?

PGS.TS Phạm Trung Lương: Việc tận dụng các cơ hội mới là hết sức quan trọng, nhưng không có nghĩa là phát triển bằng mọi giá hay phát triển tràn lan mà bỏ qua các nguyên tắc của du lịch bền vững. Mục tiêu xây dựng Phú Quốc trở thành trung tâm du lịch chất lượng cao, du lịch xanh đã được xác định từ nhiều năm trước và đến nay vẫn còn nguyên giá trị.

Trong thời gian qua, sự phát triển của Phú Quốc luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt của Đảng và Chính phủ. Sự kiện APEC 2027 là cơ hội rất lớn để quảng bá hình ảnh đảo ngọc tới các nguyên thủ quốc gia, các nhà đầu tư và bạn bè quốc tế, qua đó khẳng định vị thế của một điểm đến du lịch cao cấp trong khu vực và trên thế giới.

Tuy nhiên, nhìn lại chặng đường phát triển từ đầu những năm 2000 đến nay, có thể thấy quá trình phát triển du lịch của Phú Quốc chưa hoàn toàn tuân thủ định hướng quy hoạch ban đầu. Đây là bài học quan trọng để địa phương nhìn nhận thẳng thắn những tồn tại, từ đó có những điều chỉnh phù hợp cho giai đoạn tới. Nếu không kiểm soát tốt, phát triển nóng sẽ để lại nhiều hệ lụy.

Theo tôi phát triển bền vững lâu dài là rất quan trọng. Không thể để phát triển nóng như thời gian qua. Cần điều chỉnh quy hoạch tổng thể phát triển du lịch Phú Quốc. Điều này đòi hỏi sự cam kết mạnh mẽ từ chính quyền địa phương cùng sự vào cuộc của Chính phủ trong việc hỗ trợ cơ chế, chính sách và nguồn lực tài chính.

Những công trình hạ tầng trọng điểm phục vụ APEC 2027 cần được đẩy nhanh tiến độ. Đồng thời, cần nghiên cứu mở thêm các đường bay trực tiếp từ Phú Quốc tới những thị trường khách trọng điểm, cũng như nâng cấp hệ thống giao thông đường thủy, tăng cường kết nối bằng đường biển nhằm đáp ứng nhu cầu vận chuyển du khách trong tương lai.

Sau APEC 2027, Phú Quốc cần tiếp tục đa dạng hóa sản phẩm du lịch theo hướng chất lượng cao như du lịch sinh thái, du lịch thể thao, du lịch trải nghiệm thiên nhiên, du lịch đường sông... Phú Quốc không chỉ có lợi thế về biển mà còn sở hữu nhiều tiềm năng độc đáo để phát triển các sản phẩm khác biệt. Điều lưu ý là cần đảm sự phát triển của du lịch hạn chế mức tối đa tác động đến tài nguyên và môi trường.

Sức hấp dẫn bền vững của một điểm đến không chỉ đến từ cảnh quan thiên nhiên mà còn nằm ở con người và bản sắc văn hóa địa phương. Vậy Phú Quốc cần làm gì để người dân và cộng đồng làm du lịch thực sự trở thành những "đại sứ du lịch", góp phần xây dựng hình ảnh đảo ngọc văn minh, thân thiện và giàu bản sắc trong mắt du khách quốc tế?

- Theo tôi, để trở thành một trung tâm du lịch chất lượng cao và phát triển theo hướng xanh, Phú Quốc cần xây dựng được đội ngũ nhân lực du lịch có đủ năng lực đáp ứng yêu cầu mới của ngành. Tuy nhiên, nguồn nhân lực ở đây không chỉ được hiểu là trình độ chuyên môn hay kỹ năng nghề nghiệp, mà còn bao gồm ý thức, trách nhiệm và thái độ ứng xử đối với du khách cũng như môi trường sống.

Con người phải được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình phát triển. Vì vậy, cần ưu tiên đào tạo, bồi dưỡng cộng đồng dân cư trên đảo, bởi đây là lực lượng gắn bó lâu dài với địa phương và có vai trò quyết định trong việc duy trì tính bền vững của ngành du lịch.

Khi người dân hiểu được giá trị của tài nguyên thiên nhiên, văn hóa bản địa và nhận thức rõ lợi ích từ du lịch bền vững, họ sẽ trở thành những "đại sứ du lịch". Mỗi người dân đều có thể góp phần xây dựng hình ảnh Phú Quốc thân thiện, văn minh và giàu bản sắc trong mắt du khách quốc tế.

Tại Phú Quốc, nhiều doanh nghiệp đã triển khai các mô hình giảm rác thải nhựa, sử dụng năng lượng sạch và phát triển sản phẩm gắn với bảo tồn thiên nhiên. Cần những giải pháp gì để các cam kết về phát triển xanh không chỉ dừng lại ở khẩu hiệu hay hoạt động mang tính phong trào, mà trở thành tiêu chuẩn và giá trị cốt lõi của điểm đến?

- Theo tôi, đột phá đầu tiên phải đến từ nhận thức. Cần xác định rõ vai trò, vị thế và định hướng phát triển của Phú Quốc trong tương lai. Từ nhận thức là một trung tâm du lịch sinh thái chất lượng cao thì bắt đầu mới làm được những bước tiếp theo là phải đầu tư vào những cái gì.

Trong thời gian qua, phần lớn nguồn lực đầu tư tập trung vào các khu nghỉ dưỡng và cơ sở lưu trú, trong khi những sản phẩm du lịch đặc thù, khai thác thế mạnh riêng có của Phú Quốc vẫn chưa được quan tâm tương xứng. Vì vậy, cần chuyển mạnh sang tư duy đầu tư cho các sản phẩm gắn với thiên nhiên, hệ sinh thái và văn hóa bản địa.

Hiện nay, hệ thống hạ tầng kết nối trên đảo đã có nhiều cải thiện đáng kể. Song, có hai vấn đề cần được ưu tiên hàng đầu, đó là môi trường và nguồn nhân lực. Đây chính là hai trụ cột quyết định sự thành công của chiến lược phát triển du lịch xanh.

Là một trung tâm du lịch chất lượng cao, Phú Quốc trước hết phải tạo ra sự khác biệt từ chất lượng dịch vụ. Du khách cần cảm nhận được sự chuyên nghiệp, được tôn trọng và được phục vụ ở tiêu chuẩn cao nhất trong suốt hành trình trải nghiệm. Bên cạnh đó, địa phương cần tập trung xây dựng những sản phẩm du lịch đặc thù mà chỉ Phú Quốc mới có. Đây là nhiệm vụ của các cơ quan quản lý trong việc định hướng, đồng hành cùng doanh nghiệp tìm kiếm và phát triển các giá trị riêng biệt.

Một trong những lợi thế lớn nhất của Phú Quốc chính là hệ sinh thái biển đảo phong phú và đa dạng sinh học đặc sắc. Nếu bảo tồn tốt các giá trị này, Phú Quốc sẽ sở hữu những sản phẩm du lịch khác biệt mà nhiều điểm đến khác khó có thể cạnh tranh. Môi trường tự nhiên trong lành, cảnh quan được gìn giữ và hệ sinh thái được bảo vệ chính là nền tảng để hình thành những trải nghiệm du lịch đẳng cấp và bền vững.

Cảm ơn ông về cuộc trao đổi!

Ông Phạm Hải Quỳnh - Viện trưởng Viện Phát triển Du lịch châu Á: Cơ hội và phép thử cho Phú Quốc

APEC 2027 là một cơ hội vàng, nhưng cũng là một "bài kiểm tra" lớn về năng lực quản lý của một điểm đến. Để Phú Quốc tận dụng được cơ hội này mà không rơi vào cái bẫy phát triển nóng, cần nâng cấp hạ tầng thông minh và xanh. Thay vì chỉ tập trung vào mở rộng quy mô, Phú Quốc cần ưu tiên đầu tư vào hạ tầng môi trường tương xứng, như hệ thống xử lý rác thải và nước thải đạt chuẩn quốc tế, cùng với việc chuyển đổi sang năng lượng tái tạo. Một điểm đến muốn nâng tầm vị thế thì sự "sạch" và "xanh" chính là nền tảng của sự sang trọng bền vững.

Chúng ta cần xác định rõ ngưỡng chịu tải của hệ sinh thái Phú Quốc. Việc kiểm soát lượng khách và quy hoạch mật độ xây dựng phải dựa trên dữ liệu khoa học để tránh tình trạng bê tông hóa quá mức, làm mất đi vẻ đẹp tự nhiên vốn là tài sản lớn nhất của đảo.

Cùng đó, chuyển dịch từ số lượng sang chất lượng. APEC 2027 nên là bước đệm để định vị Phú Quốc là điểm đến đẳng cấp cho du lịch MICE (hội nghị, hội thảo, triển lãm) và du lịch cao cấp. Khi tập trung vào dòng khách có mức chi tiêu cao và ý thức bảo vệ môi trường, chúng ta sẽ tối ưu hóa doanh thu mà không cần phải đón một lượng khách quá tải gây áp lực lên tài nguyên địa phương.

Cảnh quan thiên nhiên có thể là lý do để du khách đến lần đầu, nhưng chính con người và văn hóa bản địa mới là lý do khiến họ ở lại lâu hơn và quay trở lại nhiều lần. Trong bối cảnh du lịch toàn cầu, khi các hạ tầng khách sạn hay dịch vụ dần trở nên bão hòa và có tính "đồng nhất", thì bản sắc văn hóa chính là "chất riêng" không thể sao chép. Việc truyền thông về con người địa phương và văn hóa cộng đồng có vai trò tạo ra sự kết nối cảm xúc. Khi du khách được trải nghiệm đời sống thường nhật của ngư dân, hiểu về những làng nghề truyền thống hay các giá trị lịch sử địa phương, họ không còn là người ngoài cuộc. Họ trở thành một phần của câu chuyện, từ đó nảy sinh sự thấu hiểu và lòng trân trọng với điểm đến.

Đồng thời, những câu chuyện văn hóa, ẩm thực vùng miền và nụ cười của người dân bản địa chính là những sản phẩm "phi vật thể" độc bản. Điều này giúp điểm đến thoát khỏi cái mác "du lịch công nghiệp", tạo ra sức hút bền vững và sự khác biệt rõ rệt trong tâm trí khách hàng. Cuối cùng, việc tôn vinh con người địa phương giúp cộng đồng trở thành những người bảo vệ tài nguyên tốt nhất. Khi người dân hiểu rằng chính bản sắc của mình là tài sản mang lại sinh kế, họ sẽ tự giác bảo tồn môi trường và văn hóa truyền thống. Truyền thông lúc này không chỉ là quảng bá thương hiệu, mà còn là công cụ để khẳng định rằng: phát triển du lịch là để nâng cao chất lượng sống cho chính người dân địa phương, chứ không phải đánh đổi tài nguyên của họ.

Phạm Sỹ (ghi)

(còn nữa)