Để lương hưu thực sự là “điểm tựa”

Đề xuất 2 phương án

Tại dự thảoThông tư hướng dẫn điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội (BHXH) và trợ cấp hằng tháng, Bộ Nội vụ đưa ra hai phương án điều chỉnh lương hưu.

Phương án thứ nhất, từ ngày 1/7/2026, mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng của một số nhóm đối tượng được điều chỉnh tăng thêm 4,5% và cộng 200.000 đồng mỗi tháng so với mức hưởng của tháng 6/2026; với các nhóm còn lại, mức tăng là 8%. Phương án 2 đề xuất tăng đồng loạt 8% trên mức lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng của tháng 6/2026 đối với các đối tượng thuộc phạm vi điều chỉnh. Các mức tăng này được tính trên cơ sở mức hưởng thực tế của tháng liền kề trước thời điểm điều chỉnh và là căn cứ để xác định mức hưởng mới từ tháng 7/2026.

Bên cạnh mức tăng chung, dự thảo Thông tư quy định cơ chế điều chỉnh bổ sung đối với người có mức hưởng thấp, chủ yếu là các trường hợp nghỉ hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng trước ngày 1/1/1995. Theo đó, sau khi thực hiện điều chỉnh theo 1 trong 2 phương án nêu trên, nếu mức hưởng vẫn thấp thì người thụ hưởng sẽ tiếp tục được điều chỉnh.

Trước 2 phương án đề xuất trên của Bộ Nội vụ có nhiều luồng ý kiến khác nhau. PGS.TS Trần Văn Trung (Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TPHCM) đánh giá, phương án 2 đảm bảo được nguyên tắc “đóng - hưởng”, người đóng nhiều, đóng lâu sẽ được hưởng mức tăng tương xứng. Tuy nhiên, hạn chế là không cải thiện đáng kể đời sống của nhóm thu nhập thấp. Với phương án 1, tăng tỉ lệ kết hợp với hỗ trợ được đánh giá có khả năng điều tiết tốt hơn về mặt xã hội. Bởi khi kết hợp giữa phần tăng theo tỉ lệ và phần tăng tuyệt đối, người có mức lương hưu thấp sẽ được hưởng mức tăng cao hơn về tỉ lệ, qua đó giúp thu hẹp khoảng cách giữa các nhóm.

Ông Trung nêu ví dụ, giả sử một người có lương hưu 3 triệu đồng/tháng, mức tăng 4,5% tương đương 135.000 đồng, cộng thêm 200.000 đồng, tổng mức tăng là 335.000 đồng, tương đương khoảng 11,2%. Trong khi đó, người có lương hưu 10 triệu đồng/tháng sẽ tăng 450.000 đồng từ phần 4,5% và thêm 200.000 đồng, tổng cộng 650.000 đồng, tương đương khoảng 6,5%.

Đồng quan điểm, ông Giang Thanh Long - Giảng viên cao cấp (Đại học Kinh tế quốc dân) cho rằng, chức năng quan trọng của một hệ thống an sinh xã hội là đảm bảo sự bình đẳng và công bằng của mọi người cũng như hỗ trợ tốt nhất cho những nhóm yếu thế, không để ai ở lại phía sau dựa trên theo nguyên tắc chia sẻ. Do đó, nếu thực hiện tăng đồng loạt 8% cho tất cả các nhóm thụ hưởng thì đảm bảo được công bằng theo nguyên tắc đóng - hưởng và cùng được điều chỉnh dựa trên mức đang thụ hưởng.

Tuy nhiên, cách này sẽ làm tăng khoảng cách thu nhập giữa các nhóm thụ hưởng, đặc biệt khoảng cách ban đầu càng lớn thì mức khác biệt tiếp tục tăng lên sau khi điều chỉnh.

Bày tỏ quan điểm về mức lương hưu hiện nay ông Nguyễn Quốc Dũng, cán bộ hưu trí (Hà Nội) chia sẻ, khoản lương hưu hằng tháng giúp ông duy trì cuộc sống ổn định, tuy nhiên vẫn phải tính toán kỹ lưỡng khi chi tiêu. “Hiện lương hưu của tôi đang ở mức gần 9 triệu đồng - mức này được đánh giá là cao tuy nhiên so với chi phí đắt đỏ ở thành phố mức này không thể đủ sống nhất là những lúc ốm đau” - ông Dũng bày tỏ.

Thực tế nhiều người về hưu thường phải dành phần lớn thu nhập cho chăm sóc sức khỏe. Tuổi càng cao thì nhu cầu chăm sóc sức khỏe càng lớn. Điều này khiến khoản lương hưu với nhiều người đôi khi chưa đáp ứng đủ. Vì vậy, nhiều ý kiến bày tỏ kỳ vọng việc tăng lương hưu sẽ góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống, giúp người cao tuổi có thêm điều kiện chăm sóc sức khỏe tốt hơn.

Cần điều chỉnh theo hướng linh hoạt

Đóng góp ý kiến về dự thảo, ông Nguyễn Thường Lạng (Đại học Kinh tế quốc dân) cho rằng, dự thảo ưu tiên tăng cao hơn cho nhóm nghỉ hưu trước năm 1995 và người hưởng trợ cấp BHXH thấp là phù hợp. Đây là những đối tượng đặc thù, phần lớn đã cao tuổi, có nhiều đóng góp trong giai đoạn khó khăn nhưng mức hưởng còn hạn chế. Việc tăng thu nhập cho nhóm này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn là sự ghi nhận về mặt tinh thần.

Tuy nhiên, chính sách cần được thiết kế theo hướng linh hoạt hơn, với các mức tăng mang tính "bù đắp" rõ rệt cho người có thu nhập thấp, thậm chí có thể phân nhóm để điều chỉnh khác nhau. Cụ thể, người có mức lương hưu thấp nên được tăng cao hơn, trong khi nhóm có mức hưởng cao có thể tăng ít hơn hoặc giữ ổn định, nhằm hướng tới sự hài hòa trong hệ thống an sinh.

"Vẫn biết tính lương hưu cao hay thấp dựa vào mức đóng BHXH. Tuy nhiên, chính sách điều chỉnh lương hưu hàng năm cần ưu tiên nhiều hơn cho người có hoàn cảnh khó khăn. Nếu điều chỉnh theo kiểu cào bằng, người hưởng thấp chỉ tăng thêm vài trăm nghìn đồng, khó bù đắp chi phí sinh hoạt ngày càng tăng. Vì vậy, nhóm có lương hưu thấp nên được điều chỉnh tăng cao hơn" - ông Lạng nói.

PGS.TS Trần Văn Trung (Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học quốc gia TPHCM) thì cho rằng, rất cần là một gói chính sách tổng thể, trong đó điều chỉnh lương hưu chỉ là một thành phần. “Phương án tối ưu không nằm ở việc tăng đồng loạt, mà là cơ chế điều chỉnh kết hợp giữa chỉ số hóa theo lạm phát và hỗ trợ có mục tiêu, đi kèm với cải cách tham số và phát triển hệ thống đa tầng, nhằm đảm bảo cân bằng giữa quyền lợi người hưởng và tính bền vững tài chính trong dài hạn” - PGS.TS Trần Văn Trung nhấn mạnh.

---------------------

Theo TS Bùi Sỹ Lợi, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội (nay là Ủy ban Văn hóa - Xã hội của Quốc hội, vVấn đề cốt lõi nằm ở việc xác định ưu tiên trong từng giai đoạn. Khi nền kinh tế còn nhiều biến động, áp lực chi tiêu đối với người nghỉ hưu gia tăng, yếu tố "chia sẻ" cần được đặt lên bàn cân một cách nghiêm túc. Song, nguyên tắc đóng - hưởng cũng không thể bị xem nhẹ bởi đó là nền tảng bền vững của hệ thống BHXH. Trước mắt có thể thực hiện tăng đồng loạt khoảng 8% nhưng với những người sau điều chỉnh vẫn có mức lương dưới khoảng 3,5 triệu đồng/tháng thì cần được bù thêm để đạt mức này. Về lâu dài, chính sách cần hướng tới mục tiêu cao hơn: nâng dần mức lương hưu, đặc biệt với nhóm hưởng thấp, tiệm cận mức lương tối thiểu vùng (hiện khoảng 5,3 triệu đồng/tháng), qua đó bảo đảm mức sống tối thiểu cho người nghỉ hưu.