Để mọi người dân đều hưởng lợi từ quy định chuẩn nghèo đa chiều

Theo Dự thảo, chuẩn nghèo của thành phố cao hơn so với chuẩn quốc gia nhưng nhiều ý kiến cho rằng, cần chú ý đến việc tạo động lực để nâng cao chất lượng sống song song với chống tái nghèo.

Phát huy giám sát của Mặt trận

Phó Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM Phạm Minh Tuấn cho biết, giai đoạn 2021-2025, công tác giảm nghèo trên địa bàn của các địa phương cũ bao gồm TPHCM, Bình Dương, Vũng Tàu đã đạt được những kết quả đáng khích lệ. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, 3 khu vực trên đã hợp nhất thành một TPHCM mới, với quy mô dân số hơn 14 triệu người và diện tích tự nhiên rộng lớn. Từ thực tiễn này, cả hệ thống chính trị đang đối mặt với những vấn đề mới phát sinh, trong đó cả 3 khu vực tồn tại các mức chuẩn nghèo và cách thức xác định hộ nghèo, cận nghèo khác nhau.

Theo tờ trình Dự thảo quy định chuẩn nghèo đa chiều do Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM xây dựng, mức thu nhập theo chuẩn nghèo mới là 3,5 triệu đồng/người/tháng cho 66 xã, phường thuộc nhóm 1; nhóm 2 với 102 đơn vị còn lại, mức thu nhập theo chuẩn nghèo là 4,3 triệu đồng. Các chỉ số thiếu hụt dịch vụ xã hội bao gồm: việc làm, y tế, giáo dục, nhà ở, thông tin, nước sạch và dịch vụ môi trường; cứ thiếu hụt từ 3 chỉ số này trở lên thì sẽ là hộ nghèo, dưới 3 chỉ số sẽ là hộ cận nghèo. Tính đến hết năm 2025, TPHCM còn hơn 16 nghìn hộ nghèo, hộ cận nghèo, chiếm 0,44% tổng số hộ dân, trong đó có 3.610 hộ nghèo và gần 13 nghìn hộ cận nghèo.

Đánh giá về bản Dự thảo, luật sư Nguyễn Văn Hậu - Ủy viên Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM cho rằng, về phạm vi điều chỉnh, Dự thảo hiện tại chỉ ghi ngắn gọn là quy định chuẩn nghèo đa chiều TPHCM giai đoạn 2027 - 2030. Cách quy định này chưa thể hiện rõ các cơ chế cốt lõi sẽ được triển khai. Phạm vi điều chỉnh của Dự thảo cần phải được liệt kê rõ ràng các giới hạn áp dụng, bao gồm cả tiêu chí đo lường, mức chuẩn hộ nghèo, cận nghèo và đặc biệt là quy trình rà soát nhằm làm cơ sở pháp lý vững chắc cho khâu thực thi.

Về đối tượng áp dụng, theo luật sư Nguyễn Văn Hậu, việc dự thảo quy định áp dụng cho “hộ gia đình theo quy định của Luật Cư trú” và “các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan” là chưa chặt chẽ về mặt thẩm quyền theo lãnh thổ và chức năng. Vì vậy, ông Hậu đề nghị cần bổ sung cụm từ “sinh sống trên địa bàn TPHCM” đối với nhóm hộ gia đình để giới hạn rõ quyền hạn hành chính. Đối với nhóm cơ quan, tổ chức, cần quy định trực diện là những chủ thể tham gia công tác rà soát, giảm nghèo, thực hiện chính sách an sinh xã hội thay vì chỉ ghi “có liên quan” nhằm gắn chặt với trách nhiệm đã được quy định tại Điều 4 của Dự thảo.

Luật sư Nguyễn Văn Hậu cũng mong muốn sự cần thiết phải bổ sung, quy định đề nghị Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố và các tổ chức thành viên phối hợp chặt chẽ với cơ quan hành chính nhà nước thực hiện giám sát, phản biện xã hội xuyên suốt toàn bộ quy trình rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo.

Đồng thời, cần phải hiệu chỉnh quy định này theo hướng trao quyền cho MTTQ các cấp chủ động tiếp nhận đơn thư phản ánh, khiếu nại của người dân, tổ chức các kênh góp ý bảo mật tại các khu dân cư để nhân dân an tâm phản ánh các trường hợp xét duyệt thiếu minh bạch. “Cơ chế này là cần thiết để tạo thêm một lần giám sát từ nhân dân, góp phần ngăn chặn các hành vi xét duyệt sai đối tượng, đảm bảo công tác giảm nghèo được thực hiện công khai, minh bạch” - luật sư Nguyễn Văn Hậu nhấn mạnh.

Đầu tư theo hướng “tự thoát nghèo, tự vươn lên”

PGS.TS Phan Thanh Bình – nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, Chủ nhiệm Hội đồng tư vấn về Văn hoá - Xã hội, Ủy ban MTTQ Việt Nam TPHCM cho rằng, quy định về chuẩn nghèo cần phải làm sao để mọi người dân hướng đến mức sống tối thiểu, làm sao ai cũng được hưởng lợi ích từ sự phát triển của thành phố. Do đó, cần quy định nhằm giúp người dân tiếp cận được các dịch vụ xã hội cơ bản; song song với việc nâng cao mức sống của người dân nhất là người nghèo, hạn chế số hộ tái nghèo.

Một vấn đề nữa PGS.TS Phan Thanh Bình băn khoăn là dự thảo ghi phấn đấu đến 2030 thành phố không còn hộ nghèo. Theo ông Bình, đến lúc đó thu nhập đầu người đã tăng lên cao, dự kiến ít nhất khoảng 14 nghìn USD/người/năm, trong khi hộ nghèo vẫn ở mức Dự thảo, lúc đó chênh lệch mức sống tối thiểu của hộ nghèo và hộ trung bình sẽ còn cao hơn nữa, mức sống tối thiểu của người nghèo tại thành phố e rằng không đảm bảo. Vì vậy, ông Bình đề nghị, quy định mức cần mang tính dự báo để điều chỉnh cho phù hợp với các khoảng thời gian trong giai đoạn.

Ngoài ra, ông Bình cũng mong muốn thành phố cân nhắc về độ rủi ro tái nghèo và chất lượng thu nhập của người dân, tập trung vào đầu tư theo hướng để người dân “tự thoát nghèo, tự vươn lên”, tránh tình trạng tâm lý rằng đã có Nhà nước lo.

Ở góc nhìn khác, ông Lê Công Hải - Phó Chủ tịch UBND xã Long Hải cho biết, địa bàn xã người dân chủ yếu sống bằng nghề cá, thu nhập biến động theo mùa. Do đó, để đánh giá chuẩn nghèo đa chiều, phản ánh đúng được đời sống người dân, Dự thảo cần phải thể hiện toàn diện hơn. Về phân nhóm địa bàn và tiêu chí thu nhập, ông Hải nhận định Dự thảo cần làm rõ hơn cơ sở, tiêu chí dữ liệu nhìn chung để xếp phường xã vào các nhóm, đồng thời bổ sung cơ chế đánh giá các kỳ trong giai đoạn 2027-2030.

Về phương pháp xác định thu nhập, ông Hải đề nghị, cần có hướng dẫn riêng đối với các hộ có thu nhập không ổn định để đánh giá đúng, như chỉ số về việc làm và người phục vụ, đối với người dân biển, có những trường hợp làm công ăn lương, không có hợp đồng lao động.