Đề nghị chưa mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong lĩnh vực quản lý thuế
Bộ Tài chính đề nghị việc mở rộng phạm vi bồi thường Nhà nước trong lĩnh vực thuế từ 4 hành vi lên hơn 10 hành vi cần đánh giá tác động cụ thể đến nguồn lực ngân sách Nhà nước và các tác động chính sách khác mới có cơ sở bổ sung vào luật.
Ngày 14/7, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (TNBTCNN). Theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, tổng kết 8 năm triển khai thi hành Luật TNBTCNN năm 2017 cho thấy hoạt động quản lý nhà nước, giải quyết yêu cầu bồi thường và xem xét trách nhiệm hoàn trả đã được thực hiện bài bản, đồng bộ và hiệu quả. Tuy nhiên, quá trình triển khai thực hiện Luật TNBTCNN năm 2017 đã phát hiện một số hạn chế, bất cập. Theo đó, quy định về cách xác định giá trị thiệt hại được bồi thường còn chưa rõ ràng, thống nhất.
Luật TNBTCNN chưa quy định rõ đơn vị tính giá trị thiệt hại nên trong thực tế khi giải quyết yêu cầu bồi thường một số cơ quan đã gặp lúng túng. Một số quy định về cơ quan giải quyết bồi thường cần sửa đổi để phù hợp với việc sắp xếp lại tổ chức bộ máy Nhà nước, đồng thời bổ sung cơ quan giải quyết bồi thường là cơ quan không áp dụng hoặc áp dụng không đúng, không kịp thời các biện pháp bảo vệ người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân để bảo đảm yêu cầu thể chế hóa Quy định số 231-QĐ/TW.
Ngoài ra, quy định về cơ chế giải quyết bồi thường của người bị thiệt hại trong hoạt động tố tụng hình sự chưa thống nhất so với cơ chế giải quyết bồi thường ở các lĩnh vực quản lý hành chính, tố tụng dân sự, tố tụng hành chính, thi hành án.
Bên cạnh đó, quy định về trình tự, thủ tục giải quyết bồi thường tại cơ quan trực tiếp quản lý người thi hành công vụ gây thiệt hại chưa đáp ứng được yêu cầu cải cách, đơn giản hóa thủ tục hành chính, chuyển đổi số; chưa thể hiện rõ trách nhiệm của cơ quan giải quyết bồi thường khi thương lượng không thành, chưa phù hợp với tính chất của việc bồi thường nhà nước; chưa có cơ chế để người yêu cầu bồi thường có thể chấp nhận mức bồi thường đã được đề nghị trong quá trình thương lượng trước đó mà không cần khởi kiện ra tòa án (trong trường hợp thương lượng không thành).
Ngoài ra, quy định về việc ra quyết định giải quyết bồi thường và thời hạn khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết bồi thường còn chưa phù hợp.
Chưa kể, theo Bộ trưởng Bộ Tư pháp, quy định xem xét trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ gây thiệt hại còn thiếu quy định các trường hợp được miễn hoàn trả, đặc biệt trong trường hợp người thi hành công vụ gây thiệt hại khi thực hiện đề xuất về đổi mới, sáng tạo. Ngoài ra, Luật chưa có cơ chế giải quyết trách nhiệm hoàn trả trong trường hợp không xác định được đầy đủ các thông tin về người thi hành công vụ gây thiệt hại.
Từ các cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn, theo ông Tùng, việc sửa đổi, bổ sung Luật TNBTCNN năm 2017 là cần thiết. Đồng thời ông cũng nhấn mạnh rằng: Xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TNBTCNN nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; khắc phục một số hạn chế, bất cập của Luật TNBTCNN năm 2017, bảo đảm sự đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật.
Dự thảo Luật gồm 2 Điều: Điều 1. Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật TNBTCNN năm 2017 (sửa đổi, bổ sung 33/78 điều, bãi bỏ 2/78 điều); Điều 2. Điều khoản thi hành. Trong đó, sửa đổi, bổ sung một số quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong hoạt động quản lý hành chính để thống nhất, đồng bộ với các luật có liên quan và thể chế hóa Quy định số 231-QĐ/TW. Sửa đổi, bổ sung quy định về thiệt hại được tính bằng tiền đồng Việt Nam để bảo đảm rõ ràng và thống nhất cách hiểu trong xác định giá trị thiệt hại. Sửa đổi, bổ sung quy định về trình tự, thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường theo hướng cắt giảm giấy tờ, tài liệu trong quá trình yêu cầu bồi thường, ứng dụng chuyển đổi số, rút ngắn thời gian giải quyết bồi thường; quy định rõ việc ra quyết định giải quyết bồi thường trong mọi trường hợp (kể cả thương lượng thành hay thương lượng không thành); tăng thời hạn người yêu cầu bồi thường có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án giải quyết yêu cầu bồi thường.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Thường trực Ủy ban và Thường trực một số cơ quan của Quốc hội cơ bản tán thành bổ sung nội dung này để thể chế Quy định 231 của Bộ Chính trị.
Tuy nhiên, theo ông Hiếu, một số ý kiến còn băn khoăn khi một số luật đã đề cập đến từ “tiêu cực” nhưng chưa làm rõ nội hàm của khái niệm này; đồng thời biện pháp “bảo vệ người đấu tranh chống tiêu cực” chưa được quy định cụ thể trong văn bản quy phạm pháp luật nào. Do đó, cơ quan thẩm tra đề nghị sửa đổi các luật có liên quan quy định nội hàm pháp lý của từ “tiêu cực”, cơ chế pháp lý “bảo vệ người đấu tranh chống tiêu cực” để bảo đảm đầy đủ, đồng bộ cơ sở thực hiện việc bồi thường cho các đối tượng này và người thân của họ trong Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước.
Một nội dung mới là dự thảo Luật đề xuất mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong lĩnh vực quản lý thuế. Song theo ông Hiếu, trong quá trình góp ý dự thảo luật, Bộ Tài chính đề nghị việc mở rộng phạm vi bồi thường Nhà nước trong lĩnh vực thuế từ 4 hành vi lên hơn 10 hành vi cần đánh giá tác động cụ thể đến nguồn lực ngân sách Nhà nước và các tác động chính sách khác mới có cơ sở bổ sung vào luật.
Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp cũng đề nghị, chưa mở rộng phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong lĩnh vực quản lý thuế mà giữ như quy định hiện hành.