Để những vòm cầu kể chuyện

Những mái vòm đá dưới tuyến đường sắt được xây dựng từ đầu thế kỷ XX, khi Hà Nội bước vào giai đoạn hình thành đô thị hiện đại. Ban đầu, đó là những khoảng không mở, nơi các tuyến phố kết nối tự nhiên với nhau. Về sau, vì yêu cầu quản lý đô thị, phần lớn các vòm cầu được xây bịt kín, trở thành những khoảng không ít người để ý giữa nhịp sống hàng ngày.

Việc mở lại các vòm cầu vì thế mang ý nghĩa lớn hơn một cuộc chỉnh trang. Đó là đưa một không gian từng bị tách khỏi đời sống trở lại với cộng đồng, đồng thời mở thêm một cách tiếp cận mới đối với di sản đô thị.

Hà Nội thực ra đã có một phép thử đáng chú ý. Từ năm 2017, tại phố Phùng Hưng, một số nhịp vòm được phủ kín bằng các bức bích họa tái hiện tàu điện leng keng, gánh hàng rong, góc phố cũ… Một đoạn không gian vốn chỉ để đi qua đã trở thành nơi người dân và du khách dừng chân. Điều thu hút họ không chỉ là những bức ảnh đẹp, mà còn là cảm giác được gặp lại một Hà Nội của ký ức qua nghệ thuật công cộng.

Thành công ấy cho thấy, giá trị của một công trình cũ không nằm ở tuổi đời hay hình thức kiến trúc, mà ở khả năng tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.

Những vòm cầu đá cũng là một phần của di sản công nghiệp - loại hình di sản còn khá mới trong nhận thức của nhiều người. Không đồ sộ như thành quách hay đền đài, nhưng các tuyến đường sắt, nhà ga, cầu cống hay công trình kỹ thuật lại lưu giữ dấu vết của một giai đoạn phát triển, phản ánh cách con người xây dựng và vận hành đô thị qua từng thời kỳ.

Ít nơi nào ở Hà Nội hội tụ nhiều lớp không gian như dải vòm cầu này. Phía trên là tuyến đường sắt vẫn hoạt động mỗi ngày. Phía dưới là nhịp sống của phố phường. Chỉ vài bước chân là tới phố cổ, chợ Đồng Xuân, ga Long Biên và nhiều công trình lịch sử khác. Chính sự đan xen ấy tạo nên một giá trị mà không thể sao chép bằng những công trình mới.

Tuy nhiên, lợi thế ấy chỉ được phát huy nếu toàn bộ tuyến vòm cầu được nhìn như một chỉnh thể. Nếu mỗi đoạn phát triển theo một ý tưởng riêng, chỉ ưu tiên hoạt động kinh doanh mà thiếu sự kết nối, không gian này sẽ khó tạo được sức hút lâu dài. Điều người dân và du khách tìm kiếm không chỉ là một dãy cửa hàng mới, mà là một trải nghiệm có bản sắc, nơi lịch sử, nghệ thuật, nghề thủ công, ẩm thực và đời sống đương đại có thể gặp nhau trong cùng một hành trình.

Đó cũng là cơ hội để Hà Nội bổ sung một sản phẩm văn hóa - du lịch khác biệt. Thay vì tạo ra những điểm đến rời rạc, thành phố có thể hình thành một tuyến khám phá bắt đầu từ ga Long Biên, đi qua những nhịp vòm đá, phố Phùng Hưng, chợ Đồng Xuân rồi nối vào khu phố cổ. Mỗi điểm dừng đều góp thêm một lát cắt về quá trình hình thành và phát triển của Thủ đô.

Điều đáng chờ đợi nhất ở dự án này không phải là những mái vòm được sửa sang khang trang, mà là cách chúng được trao một đời sống mới. Khi những khoảng không từng khép kín trở thành nơi diễn ra các hoạt động văn hóa, sáng tạo và cộng đồng, các nhịp cầu đá sẽ không chỉ còn là dấu tích của quá khứ. Chúng sẽ tiếp tục đồng hành với thành phố, kể câu chuyện về Hà Nội bằng chính nhịp sống đang diễn ra mỗi ngày.