Đề xuất áp dụng đàm phán cạnh tranh
Bộ Tài chính đang hướng tới việc áp dụng hình thức đàm phán cạnh tranh đối với các gói thầu mà chủ đầu tư chưa thể xác định đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, giải pháp công nghệ hoặc giá gói thầu, trên cơ sở thương thảo với từ 2 nhà thầu trở lên.
Liên quan đến vấn đề trên, Bộ Tư pháp cho biết, Luật Đấu thầu hiện hành chưa có quy định riêng về các nguyên tắc cơ bản của hoạt động lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư mà chỉ quy định khái niệm “đấu thầu”. Tuy nhiên, quy định này mới chỉ liệt kê các nguyên tắc mà chưa làm rõ nội hàm, mục tiêu và yêu cầu của từng nguyên tắc, đồng thời cũng chưa làm rõ nguyên tắc này được áp dụng đối với toàn bộ hoạt động lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư hay chỉ áp dụng đối với hình thức đấu thầu, dẫn đến cách hiểu, áp dụng và thực hiện không thống nhất. Việc thiếu các tiêu chí cụ thể để xác định nội hàm của từng nguyên tắc cũng gây khó khăn cho công tác thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và xác định trách nhiệm của các chủ thể có liên quan.
Luật sư Hoàng Văn Doãn (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) phân tích, Luật Đấu thầu quy định cụ thể điều kiện, trường hợp áp dụng hình thức chỉ định thầu, các hình thức lựa chọn nhà đầu tư. Tuy nhiên, việc quy định cứng các trường hợp chỉ định thầu làm giảm tính ổn định của luật, thiếu tính linh hoạt và không theo kịp yêu cầu thực tiễn.
Luật Đấu thầu chưa quy định hình thức lựa chọn nhà thầu và trình tự, thủ tục tương ứng cho phép chủ đầu tư thương thảo với các nhà thầu để hoàn thiện các yêu cầu này trước khi quyết định lựa chọn nhà thầu dẫn đến hồ sơ mời thầu phải điều chỉnh, hoàn thiện nhiều lần, kéo dài thời gian lựa chọn nhà thầu và chưa bảo đảm lựa chọn được giải pháp kỹ thuật, phương án tài chính tối ưu đối với các gói thầu này. Đồng thời, hình thức chào giá trực tuyến đã được áp dụng rộng rãi.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương cho biết, để khắc phục những tồn tại của Luật Đấu thầu, Bộ Tài chính vừa có Tờ trình dự thảo Dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) gửi Chính phủ. Tờ trình đã đưa ra giải pháp về các hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, đơn giản hóa các hình thức lựa chọn nhà thầu trên cơ sở lược bỏ một số hình thức có quy trình thực hiện tương đồng để tích hợp các hình thức này theo hướng bỏ hình thức đấu thầu hạn chế và chào hàng cạnh tranh do có tương đồng về quy trình thực hiện (lựa chọn nhà thầu thông qua cạnh tranh) để tích hợp vào hình thức đấu thầu rộng rãi. Bỏ hình thức mua sắm trực tiếp và lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt do có tương đồng về quy trình thực hiện (lựa chọn trực tiếp một nhà thầu không thông qua cạnh tranh) để tích hợp vào hình thức chỉ định thầu.
Bộ Tài chính cũng đề nghị bổ sung một số hình thức lựa chọn nhà thầu mới nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, cụ thể: Hình thức đàm phán cạnh tranh áp dụng đối với các gói thầu mà chủ đầu tư chưa thể xác định đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, giải pháp công nghệ hoặc giá gói thầu, trên cơ sở thương thảo với từ 2 nhà thầu trở lên để hoàn thiện giải pháp kỹ thuật và phương án tài chính trước khi ký kết hợp đồng.
Cùng với đó là hình thức chào giá trực tuyến trên cơ sở kế thừa quy định đã được áp dụng ổn định tại Nghị định số 214/2025/NĐ-CP. Tiếp tục duy trì các hình thức đàm phán giá, đặt hàng, tự thực hiện và tham gia thực hiện của cộng đồng do các hình thức này đã được áp dụng ổn định, phù hợp với đặc thù của từng ngành, lĩnh vực và được quy định trong pháp luật chuyên ngành, như đàm phán giá trong lĩnh vực y tế; đặt hàng trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, đường sắt, giáo dục..., qua đó bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và đáp ứng yêu cầu quản lý của từng ngành, lĩnh vực.
Đối với lựa chọn nhà đầu tư, Thứ trưởng Trần Quốc Phương cho biết, Bộ Tài chính đề nghị tiếp tục quy định 4 hình thức gồm đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chỉ định nhà đầu tư và lựa chọn nhà đầu tư trong trường hợp đặc biệt. Đây là các hình thức đã được áp dụng ổn định, phù hợp với đặc thù của hoạt động lựa chọn nhà đầu tư và chưa phát sinh vướng mắc, bất cập cần sửa đổi.
Về quy trình, thủ tục lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư sẽ được sửa đổi quy định về đấu thầu quốc tế nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam theo hướng chỉ áp dụng đấu thầu quốc tế để lựa chọn nhà đầu tư các dự án đầu tư kinh doanh có tính chất đặc biệt về công nghệ, năng lượng sạch hoặc yêu cầu cung cấp dịch vụ theo chuẩn quốc tế mà nhà đầu tư trong nước không đáp ứng được. Đối với các dự án đầu tư kinh doanh khác thì thực hiện đấu thầu trong nước.
Mở rộng phạm vi áp dụng quy định “nhà thầu trong nước được sử dụng nhà thầu phụ hoặc nhà thầu phụ đặc biệt là nhà thầu nước ngoài đối với gói thầu tổ chức đấu thầu trong nước” cho tất cả lĩnh vực thay vì chỉ áp dụng cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.