Đề xuất bổ sung đối tượng đặc thù trong phổ biến, giáo dục pháp luật

Quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật

Trình bày trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết việc sửa đổi Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật và sửa đổi, bổ sung Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; tiếp tục thể chế hóa chủ trương của Đảng về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương 2 cấp hiện nay.

Về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phổ biến, giáo dục pháp luật, Dự thảo Luật quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu các bộ, cơ quan ngang bộ, Chủ tịch UBND các cấp trong lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; bổ sung trách nhiệm của một số tổ chức, cá nhân như: tổ chức cung cấp dịch vụ pháp lý, dịch vụ có liên quan đến pháp lý, cơ quan thi hành án hình sự, người sử dụng lao động, luật sư, luật gia...

Dự thảo cũng đã bổ sung một số đối tượng đặc thù là: Người thuộc hộ nghèo, người thuộc hộ cận nghèo; người cao tuổi; người bị phạt cải tạo không giam giữ; người chấp hành xong hình phạt tù đang tái hòa nhập cộng đồng. Đối với người lao động, dự thảo Luật kế thừa, có điều chỉnh cho phù hợp thực tế, ưu tiên cho người lao động trong khu công nghiệp, khu chế xuất, người lao động có mức lương bằng mức lương tối thiểu vùng; quy định rõ hơn các chính sách, trách nhiệm trong phổ biến, giáo dục pháp luật cho các đối tượng đặc thù.

Liên quan đến dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho biết Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung 6 nhóm nội dung lớn: Về nguyên tắc, phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước; Về cơ quan giải quyết bồi thường trong hoạt động tố tụng hình sự; Về thủ tục giải quyết yêu cầu bồi thường; Về kinh phí bồi thường; Về trách nhiệm hoàn trả của người thi hành công vụ; Về quản lý nhà nước đối với công tác bồi thường nhà nước.

Đáng chú ý về cách thức quy định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, Chính phủ trình Quốc hội 2 phương án để tiếp tục thảo luận, cho ý kiến.

Phương án 1: Là phương án Chính phủ lựa chọn và đã được thể hiện trong dự thảo Luật theo hướng bổ sung quy định “Trường hợp luật khác quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước áp dụng theo luật đó”.

Phương án 2: Giữ như quy định của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước hiện hành, chỉ quy định “Việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo quy định của Luật này”.

Xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường nhà nước

Trình bày Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban cơ bản tán thành với phạm vi sửa đổi, bổ sung của các dự án luật.

Nội dung của 2 dự án luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng; bảo đảm tính hợp hiến, tính thống nhất với hệ thống pháp luật, tính tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan và đã có các quy định thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Về Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật (Điều 7), nhiều ý kiến trong Ủy ban đề nghị quy định khoản 4 Điều này theo hướng Chủ tịch UBND cấp xã có thể quyết định thành lập Hội đồng theo “quy định của UBND cấp tỉnh” thay cho theo “hướng dẫn của UBND cấp tỉnh” như trong dự thảo Luật để tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, minh bạch trong việc thành lập Hội đồng phối hợp PBGDPL ở cấp xã, bảo đảm phù hợp quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị quy định “cứng” việc thành lập Hội đồng này ở cấp xã do đây là cấp chính quyền gần dân nhất và cấp xã sau sắp xếp có quy mô lớn.

Về đối tượng đặc thù (Điều 16), đa số ý kiến trong UBPLTP nhất trí với quy định về đối tượng đặc thù như của dự thảo Luật. Bên cạnh đó, có ý kiến đề nghị tiếp tục làm rõ hơn tiêu chí, nguyên tắc xác định thế nào là “khó khăn, hạn chế trong tiếp cận pháp luật” để làm căn cứ giao Chính phủ quy định chi tiết nhóm đối tượng đặc thù này, bảo đảm tính minh bạch, thống nhất trong tổ chức thực hiện.

Đối với dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, đa số ý kiến trong Ủy ban tán thành với phương án 2 giữ nguyên quy định của Luật hiện hành do nguyên tắc này đã được quy định và thực hiện nhất quán từ khi ban hành Luật đến nay.

Đây là căn cứ quan trọng để xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường nhà nước và cần quy định tập trung trong Luật để bảo đảm minh bạch, khả thi, tránh tình trạng mở rộng không có căn cứ phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước trong các luật khác.

Bên cạnh đó, một số ý kiến trong Ủy ban và một số cơ quan của Quốc hội tán thành với phương án 1 của Chính phủ trình để bảo đảm tính ổn định của Luật, khắc phục tình trạng phải sửa đổi Luật khi luật chuyên ngành quy định các trường hợp mới về trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, nhất là trong bối cảnh thực tiễn hiện nay có nhiều biến động. Quy định như phương án 1 sẽ linh hoạt hơn trong xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước, bảo đảm tính kịp thời, phúc đáp yêu cầu thực tiễn.