Đề xuất bổ sung quy định công chứng điện tử từ xa áp dụng đối với các giao dịch đơn giản

Mạnh dạn cải cách cắt giảm thủ tục hình thức

Ngày 11/4, Quốc hội thảo luận ở hội trường về: Dự án Luật Hộ tịch (sửa đổi); Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Trợ giúp pháp lý. Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Thu Hà (Đoàn Quảng Ninh) bày tỏ sự nhất trí cao với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung Luật Công chứng, Luật Hộ tịch và Luật trợ giúp pháp lý.

Liên quan đến Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Công chứng, về quy định thẩm quyền công chứng đối với giao dịch đặt cọc bất động sản, bà Hà đề nghị không quy định công chứng đối với hợp đồng đặt cọc do theo Bộ luật Dân sự đây không phải giao dịch bắt buộc công chứng. Quy định này sẽ làm phát sinh thêm thủ tục, chi phí và hạn chế quyền tự do giao kết.

Đối với Điều 42 (thành phần hồ sơ công chứng), đặc biệt là khoản quy định về xuất trình bản chính giấy tờ còn quá rộng. Đề nghị chỉ bắt buộc bản chính đối với một số giấy tờ quan trọng nhằm bảo đảm tính xác thực nhưng vẫn tạo thuận lợi cho người dân.

Ngoài ra, liên quan đến Điều 60 về công chứng văn bản từ chối nhận di sản, theo bà Hà thực tiễn cho thấy quy định hiện hành sau sửa đổi đã làm thủ tục phức tạp hơn. Đề nghị quy định như Luật Công chứng 2014. Theo đó không bắt buộc phải có đầy đủ giấy tờ về tài sản. Đồng thời, tại khoản 9 Điều 36 và khoản 1 Điều 45, quy định về “sổ yêu cầu công chứng” đề nghị bãi bỏ quy định này, thay bằng cơ chế thụ lý hồ sơ điện tử. “Cần mạnh dạn cải cách theo hướng này để cắt giảm thủ tục hình thức”, bà Hà nêu rõ.

Về phân loại giao dịch công chứng, bà Hà cho rằng cần có cách tiếp cận hợp lý hơn. Hiện nay, dự thảo Luật vẫn có xu hướng áp dụng chung một cơ chế đối với mọi giao dịch. Trong khi đó, thực tiễn cho thấy có sự khác biệt lớn về mức độ rủi ro. Do đó, đề xuất nghiên cứu bổ sung quy định cho phép chứng nhận về hình thức hoặc chứng thực chữ ký đối với các giao dịch đơn giản, thay vì bắt buộc công chứng nội dung. Đây là hướng tiếp cận tiến bộ, vừa giảm tải cho hệ thống công chứng, vừa giảm chi phí xã hội, nhưng vẫn bảo đảm an toàn pháp lý.

Bà Hà cũng phân tích: Tại Điều 66 về cơ sở dữ liệu công chứng, đề nghị nghiên cứu, rà soát nhằm chuẩn hóa, tách bạch các nhóm dữ liệu, như dữ liệu văn bản công chứng, hồ sơ công chứng và dữ liệu cảnh báo rủi ro. Đây là nội dung rất quan trọng, cần quy định rõ để bảo đảm hiệu quả quản lý và khai thác dữ liệu. Đồng thời, đề xuất bổ sung quy định về công chứng điện tử từ xa, áp dụng đối với các giao dịch đơn giản. Đây là xu hướng tất yếu, cần được nghiên cứu thận trọng, có lộ trình phù hợp.

Nghiên cứu cho phép ủy quyền Phó Chủ tịch UBND cấp xã thực hiện ký đăng ký hộ tịch

Liên quan đến dự thảo Luật Hộ tịch sửa đổi, vị đại biểu là Phó trưởng Đoàn chuyên trách, Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Quảng Ninh cho hay, về chuyển đổi số và kết nối, chia sẻ dữ liệu hộ tịch, dự thảo Luật xác định rõ định hướng xây dựng hệ thống dữ liệu hộ tịch điện tử, liên thông với các cơ sở dữ liệu quốc gia. Đây là hướng đi đúng và hết sức cần thiết trong lần sửa đổi này, thể hiện tư duy đột phá của cơ quan xây dựng dự thảo. Tuy nhiên, theo quy định tại khoản 5 Điều 6, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các bộ, ngành, đặc biệt với ngành y tế, là điều kiện tiên quyết để thực hiện đăng ký khai sinh, khai tử “chủ động”.

Từ phân tích trên bà Hà đề nghị, cần làm rõ hơn tính pháp lý của dữ liệu sinh, dữ liệu chết, cơ chế xác thực và trách nhiệm của cơ quan cung cấp dữ liệu. Đồng thời, cần quy định cụ thể lộ trình triển khai, tiêu chuẩn kỹ thuật và điều kiện bảo đảm hệ thống vận hành ổn định. Nếu không quy định rõ, rất dễ phát sinh rủi ro pháp lý và sai lệch thông tin trong quá trình thực hiện.

Đối với thẩm quyền đăng ký hộ tịch và phân cấp quản lý, tại Điều 8 dự thảo Luật quy định cho phép UBND cấp xã thực hiện đăng ký hộ tịch không phụ thuộc nơi cư trú của cá nhân là một bước cải cách mạnh mẽ, tạo thuận lợi cho người dân .

Tuy nhiên, bà Hà đề nghị cần làm rõ phạm vi, điều kiện áp dụng, nhất là đối với các trường hợp có yếu tố phức tạp hoặc cần xác minh thông tin. Đồng thời, từ thực tiễn cơ sở, cần nghiên cứu cho phép ủy quyền cho Phó Chủ tịch UBND cấp xã thực hiện ký đăng ký hộ tịch nhằm giảm tải cho người đứng đầu và bảo đảm tính linh hoạt trong tổ chức thực hiện. Bên cạnh đó, cần rà soát để bảo đảm thống nhất với Bộ luật Dân sự, đặc biệt trong các quy định liên quan đến giám hộ và nơi đăng ký, tránh phát sinh xung đột pháp luật trong áp dụng.

Về quyền của cá nhân trong khai thác thông tin hộ tịch, bà Hà cho rằng hiện nay, dự thảo Luật có quy định chưa thật sự thống nhất giữa khoản 3 Điều 4 và quy định tại Điều 26 liên quan đến việc người chưa thành niên khai thác thông tin hộ tịch. Do đó, cần nghiên cứu theo hướng bảo đảm quyền tiếp cận thông tin của cá nhân phù hợp với độ tuổi và năng lực hành vi dân sự, không nên quy định cứng nhắc bắt buộc mọi trường hợp đều phải thông qua người đại diện. Quy định này cần hài hòa giữa yêu cầu bảo vệ và quyền tiếp cận thông tin của công dân.

Đối với quy định liên quan đến giám hộ, nhìn nhận tại khoản 3 Điều 17 dự thảo Luật quy định về thay đổi người giám hộ còn chưa chặt chẽ. Thực tiễn cho thấy đây là lĩnh vực dễ phát sinh tranh chấp, đặc biệt khi liên quan đến tài sản. Vì vậy, bà Hà đề nghị cần bổ sung các điều kiện cụ thể, trong đó làm rõ căn cứ thay đổi người giám hộ. Quy định sự đồng ý của người được giám hộ (nếu có khả năng nhận thức). Tăng cường kiểm soát để tránh việc lợi dụng thay đổi giám hộ nhằm trục lợi.