Đề xuất các hình thức lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu

Đây là những yếu tố chỉ chủ đầu tư là người trực tiếp tổ chức thực hiện dự án, gói thầu mới có đầy đủ thông tin để xem xét, đánh giá và quyết định. Việc Luật quy định cứng các trường hợp áp dụng đã hạn chế quyền chủ động của chủ đầu tư và chưa phù hợp với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, gắn quyền hạn với trách nhiệm.

Thực tiễn triển khai cho thấy, đối với một số gói thầu có tính chất đặc thù, đặc biệt trong lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, chủ đầu tư chưa thể xác định đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, giải pháp công nghệ và giá gói thầu ngay từ giai đoạn chuẩn bị lựa chọn nhà thầu. Trong khi đó, Luật Đấu thầu hiện hành chưa quy định hình thức lựa chọn nhà thầu và trình tự, thủ tục tương ứng cho phép chủ đầu tư thương thảo với các nhà thầu để hoàn thiện các yêu cầu này trước khi quyết định lựa chọn nhà thầu dẫn đến hồ sơ mời thầu phải điều chỉnh, hoàn thiện nhiều lần, kéo dài thời gian lựa chọn nhà thầu và chưa bảo đảm lựa chọn được giải pháp kỹ thuật, phương án tài chính tối ưu đối với các gói thầu này.

Chuyên gia kinh tế Nguyễn Phan Mạnh cho biết, xu hướng quản lý hiện nay là chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tăng cường trách nhiệm giải trình của người quyết định thay vì quản lý bằng các điều kiện cứng về thủ tục. Do đó, thay vì quy định chi tiết các trường hợp được chỉ định thầu trong Luật Đấu thầu, cần trao quyền cho chủ đầu tư quyết định lựa chọn hình thức phù hợp trên cơ sở mục tiêu của gói thầu và chịu trách nhiệm về quyết định của mình; đồng thời tăng cường công khai, minh bạch, thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và xử lý nghiêm các trường hợp lợi dụng chỉ định thầu để trục lợi hoặc gây thất thoát, lãng phí.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, Bộ vừa có Tờ trình dự thảo Luật Đấu thầu (sửa đổi) gửi Chính phủ. Nội dung Tờ trình có nhiều điểm mới, quy định rõ về các hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư. Theo đó, Bộ Tài chính hướng tới đơn giản hóa các hình thức lựa chọn nhà thầu trên cơ sở lược bỏ một số hình thức có quy trình thực hiện tương đồng để tích hợp các hình thức này theo hướng như: Bỏ hình thức đấu thầu hạn chế và chào hàng cạnh tranh; Bỏ hình thức mua sắm trực tiếp và lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt do có tương đồng về quy trình thực hiện (lựa chọn trực tiếp một nhà thầu không thông qua cạnh tranh) để tích hợp vào hình thức chỉ định thầu.

Bên cạnh đó, dự thảo bổ sung một số hình thức lựa chọn nhà thầu mới nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, trong đó có hình thức đàm phán cạnh tranh áp dụng đối với các gói thầu mà chủ đầu tư chưa thể xác định đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, giải pháp công nghệ hoặc giá gói thầu, trên cơ sở thương thảo với từ hai nhà thầu trở lên để hoàn thiện giải pháp kỹ thuật và phương án tài chính trước khi ký kết hợp đồng. Mở rộng phạm vi áp dụng quy định “nhà thầu trong nước được sử dụng nhà thầu phụ hoặc nhà thầu phụ đặc biệt là nhà thầu nước ngoài đối với gói thầu tổ chức đấu thầu trong nước” cho tất cả lĩnh vực thay vì chỉ áp dụng cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Về đấu thầu qua mạng được thực hiện theo hướng đấu thầu trên môi trường điện tử là phương thức chủ yếu, được lồng ghép trong toàn bộ quy trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, đấu thầu quốc tế, chỉ định nhà thầu, nhà đầu tư, đặt hàng và quản lý thực hiện hợp đồng. Số hóa toàn bộ vòng đời gói thầu, dự án và hợp đồng; xây dựng cơ sở dữ liệu về giá, năng lực, kinh nghiệm, uy tín của nhà thầu, nhà đầu tư, chất lượng và kết quả thực hiện hợp đồng để hỗ trợ lập giá gói thầu, đánh giá nhà thầu, nhà đầu tư, giám sát, cảnh báo rủi ro và lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư trong các lần tiếp theo…