Đề xuất cấm toàn diện túi ngậm nicotine

Túi ngậm nicotine đang nổi lên như một sản phẩm mới được quảng bá là “không thuốc lá”, “hiện đại”, “sạch” và tiện lợi. Tuy nhiên, dù không chứa lá thuốc lá, sản phẩm này vẫn chứa nicotine - hoạt chất gây nghiện chính trong thuốc lá, có thể được chiết xuất từ cây thuốc lá hoặc tổng hợp nhân tạo.

Túi ngậm nicotine thường được sử dụng bằng cách đặt giữa môi và lợi để nicotine thẩm thấu trực tiếp vào máu. Chính đặc điểm không tạo khói, không gây mùi rõ rệt, dễ che giấu khi sử dụng khiến sản phẩm này được tiếp thị như một lựa chọn “kín đáo” hơn so với thuốc lá điếu truyền thống.

TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh, Trưởng khoa Xã hội học y tế và dân số, Viện Chiến lược và Chính sách y tế, Bộ Y tế cho biết, sự xuất hiện của túi ngậm nicotine nằm trong chiến lược chuyển hướng của ngành công nghiệp thuốc lá nhằm duy trì lợi nhuận trong bối cảnh thuốc lá truyền thống bị siết chặt quản lý.

Theo bà Hạnh, mối nguy hại lớn của túi ngậm nicotine nằm ở hàm lượng nicotine cao. Trong khi các liệu pháp cai thuốc y tế thường chỉ cho phép liều nicotine thấp, mỗi túi ngậm có thể chứa từ 9 - 12 mg nicotine, thậm chí có loại lên tới 150 mg.

Khi đặt giữa môi và lợi, nicotine thẩm thấu trực tiếp vào máu, có thể gây tổn thương niêm mạc miệng, làm tăng nhịp tim cấp tính và ảnh hưởng bất lợi đến hệ tim mạch. Đối với người trẻ, việc tiếp xúc sớm với nicotine còn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của não bộ và làm tăng nguy cơ lệ thuộc lâu dài.

Tổ chức Y tế thế giới cảnh báo, các thuật ngữ như “tobacco-free” hoặc “không thuốc lá” có thể tạo ra nhận thức sai lệch về mức độ an toàn của sản phẩm. Trên thực tế, dù không chứa lá thuốc lá, bản chất gây nghiện của nicotine không thay đổi.

Đáng lo ngại hơn, một số chất phụ gia như acid hữu cơ hoặc chất làm mát được thêm vào sản phẩm có thể làm tăng khả năng hấp thu nicotine, khiến quá trình lệ thuộc diễn ra nhanh hơn, đặc biệt ở người trẻ chưa từng sử dụng thuốc lá.

Theo Tổ chức theo dõi ngành công nghiệp thuốc lá toàn cầu STOP, thị trường túi ngậm nicotine đang tăng trưởng nhanh. Năm 2025, thế giới tiêu thụ khoảng 34 tỷ túi nicotine, tăng 253% so với năm 2019. Riêng tại Hoa Kỳ, doanh số sản phẩm này tăng hơn 1.300% trong vài năm, trở thành một trong những sản phẩm nicotine phổ biến trong học sinh.

WHO cũng ghi nhận doanh thu toàn cầu của thị trường túi ngậm nicotine đạt gần 7 tỷ USD trong năm 2025, trở thành một trong những phân khúc tăng trưởng nhanh nhất của thị trường nicotine toàn cầu.

Sự phát triển này gắn với chiến lược đầu tư quy mô lớn của các tập đoàn thuốc lá. Philip Morris International và British American Tobacco hiện là hai doanh nghiệp nắm giữ phần lớn thị trường túi ngậm nicotine. Năm 2024, Philip Morris International công bố kế hoạch đầu tư hơn 800 triệu USD để mở rộng sản xuất thương hiệu ZYN tại Hoa Kỳ; British American Tobacco cũng đầu tư thêm 162 triệu USD để mở rộng sản xuất các sản phẩm không khói tại Hungary.

Một dấu mốc được giới chuyên môn chú ý là thương vụ Philip Morris International mua lại Swedish Match vào cuối năm 2022. Sau thương vụ này, thương hiệu ZYN được mở rộng nhanh chóng từ một số thị trường chọn lọc lên 56 quốc gia, cho thấy tốc độ phát triển của sản phẩm không chỉ xuất phát từ nhu cầu tự nhiên mà còn được thúc đẩy bởi chiến lược kinh doanh toàn cầu.

Theo WHO, những gì đang diễn ra với túi ngậm nicotine có nhiều điểm tương đồng với quá trình phát triển của thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng trước đây. Các sản phẩm này đều được giới thiệu dưới hình ảnh công nghệ mới, tiện lợi, hiện đại, không khói hoặc “sạch hơn”, trong khi mục tiêu cốt lõi vẫn là duy trì và mở rộng thị trường tiêu thụ nicotine.

Một nguyên nhân khiến túi ngậm nicotine phát triển nhanh là tốc độ mở rộng thị trường vượt trước tốc độ hoàn thiện chính sách quản lý. STOP cho biết, hiện vẫn còn khoảng 160 quốc gia chưa có quy định chuyên biệt để kiểm soát túi ngậm nicotine.

Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp thuốc lá có thể tận dụng khoảng trống pháp lý để đưa sản phẩm ra thị trường trước khi quy định kiểm soát được ban hành. Điều này khiến công tác quản lý luôn đối mặt với nguy cơ bị động trước các sản phẩm nicotine mới.

Tại Việt Nam, túi ngậm nicotine được cảnh báo đang có dấu hiệu thâm nhập thị trường và nhắm tới nhóm người trẻ thông qua bao bì bắt mắt, nhiều hương vị, quảng cáo không gây mùi hôi, không ố răng, dễ sử dụng. Bộ Y tế lo ngại nếu sản phẩm được phân phối rộng rãi với giá rẻ, nguy cơ nghiện nicotine trong cộng đồng, đặc biệt ở thanh thiếu niên, có thể gia tăng.

Trong dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Bộ Y tế đề xuất bổ sung khái niệm về nhóm sản phẩm thuốc lá mới khác hoặc thuốc lá khác. Nhóm này bao gồm các sản phẩm có chứa nicotine như nicotine dạng túi để ngậm, dạng hít, shisha và các sản phẩm chứa nicotine khác, trừ thuốc dùng cho người hoặc các sản phẩm được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt dùng để cai nghiện thuốc lá.

Dự thảo cũng đề xuất bổ sung hành vi bị cấm đối với thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá mới khác, bao gồm sản xuất, kinh doanh, tàng trữ, vận chuyển, quá cảnh, chứa chấp và sử dụng. Đồng thời, dự thảo cấm sản xuất, mua bán thiết bị điện tử, linh kiện, dung dịch để lắp ráp, sản xuất các sản phẩm này, trừ một số trường hợp theo quy định pháp luật.

Theo TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh, nếu chỉ tập trung xử lý từng sản phẩm riêng lẻ khi xuất hiện, hệ thống kiểm soát sẽ luôn bị động. Vì vậy, cần xây dựng một khuôn khổ pháp lý đủ bao quát đối với các sản phẩm chứa nicotine mới để ngăn chặn từ gốc xu hướng mở rộng thị trường.

Liên quan đến việc Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ cho phép tiếp thị một số sản phẩm túi ngậm nicotine, TS Hoàng Thị Mỹ Hạnh lưu ý không nên hiểu sai rằng các sản phẩm này đã được xác nhận là an toàn hoặc vô hại. Quyết định cho phép tiếp thị không đồng nghĩa với việc công nhận sản phẩm là công cụ hỗ trợ cai nghiện thuốc lá.

WHO khuyến nghị các quốc gia áp dụng các biện pháp kiểm soát nghiêm ngặt đối với sản phẩm nicotine mới, trong đó có cấm hoặc hạn chế triệt để hương vị ngọt, trái cây, bạc hà; cấm quảng cáo và tiếp thị trên mạng xã hội; kiểm soát độ tuổi tại điểm bán lẻ; quy định bao bì đơn giản, cảnh báo rõ ràng; tăng thuế và áp trần hàm lượng nicotine tối đa.

Các chuyên gia cho rằng, trước sự xuất hiện ngày càng đa dạng của sản phẩm nicotine thế hệ mới, chính sách kiểm soát cần đặt lợi ích sức khỏe cộng đồng lên hàng đầu, đặc biệt là bảo vệ trẻ em, thanh thiếu niên và nhóm dễ bị tổn thương trước nguy cơ nghiện nicotine.

Việc đưa túi ngậm nicotine vào diện cấm toàn diện, nếu được thông qua, sẽ là bước đi nhằm chủ động ngăn chặn một sản phẩm có nguy cơ gây nghiện cao trước khi lan rộng trong cộng đồng, đồng thời củng cố định hướng phòng, chống tác hại của thuốc lá trong giai đoạn mới.