Đề xuất chỉ giữ lại hình phạt tử hình tại 4 tội danh

Mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội đối với 13 tội danh

Chiều ngày 18/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi).

Báo cáo tại phiên họp, ông Lê Văn Tuyến, Thứ trưởng Bộ Công an cho biết, việc xây dựng Bộ luật nhằm tiếp tục thể chế hóa đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ đất nước trong tình hình mới; khắc phục các vướng mắc, bất cập trong thực tiễn thi hành, góp phần đắc lực bảo vệ chế độ, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, quyền và lợi ích hợp pháp của các cơ quan, tổ chức; thúc đẩy phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, thúc đẩy hợp tác quốc tế, bảo đảm cho mọi người được sống trong một môi trường xã hội trật tự, kỷ cương, an toàn, lành mạnh.

Dự thảo Bộ luật gồm 3 phần, 25 chương, 415 điều; so với BLHS năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017, 2024, 2025), đã bỏ 8 điều luật, bổ sung 14 điều luật mới, sửa đổi 301 điều luật, giữ nguyên 100 điều luật.

Về các nội dung cơ bản, theo ông Lê Văn Tuyến, dự Luật sửa đổi, bổ sung quy định liên quan đến tội phạm. Theo đó, mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự đối với hành vi chuẩn bị phạm tội đối với 13 tội danh, tập trung vào các nhóm tội trật tự quản lý kinh tế; trật tự, an toàn công cộng. Việc mở rộng này nhằm xử lý sớm các hành vi tuy mới ở giai đoạn chuẩn bị nhưng đã bộc lộ rõ ý chí phạm tội, có tổ chức, có công cụ, phương tiện, mục tiêu cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, ngăn chặn hậu quả xảy ra.

Bên cạnh đó, mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại đối với 20 tội danh, tập trung vào các lĩnh vực thuế, tài chính, chứng khoán, bảo hiểm, đất đai, lao động, an toàn lao động để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn, nâng cao tính răn đe, phòng ngừa và tạo lập môi trường kinh doanh an toàn, lành mạnh. Bổ sung quy định về nhóm tội phạm có tổ chức và bổ sung tội thành lập hoặc tham gia nhóm tội phạm có tổ chức, nhằm tạo cơ sở pháp lý để phòng ngừa, xử lý sớm tội phạm, đồng thời nội luật hóa Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.

Đồng thời, theo ông Lê Văn Tuyến, bổ sung 9 tội danh mới, tập trung vào các lĩnh vực: trật tự quản lý kinh tế, an ninh mạng, công nghệ cao, môi trường, an toàn công cộng, phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Bổ sung vào cấu thành của các tội danh hiện hành một số hành vi khách quan mới, đặc biệt là các tội danh trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông, lĩnh vực kinh tế, thương mại, lĩnh vực sở hữu trí tuệ nhằm khắc phục các khoảng trống trong pháp luật hình sự, tránh bỏ lọt tội phạm; đáp ứng các yêu cầu về hội nhập quốc tế, phục vụ công tác phòng ngừa và đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới. Cùng với đó, bỏ, gộp, tách một số tội danh để bảo đảm tinh gọn, thống nhất; bảo đảm phân hóa trách nhiệm hình sự, phản ánh đúng bản chất, vai trò và mức độ nguy hiểm của từng nhóm hành vi.

Mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ đối với 10 tội danh

Liên quan đến sửa đổi, bổ sung các quy định về hình phạt, cơ quan chủ trì soạn thảo đã thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với 6 tội, chỉ giữ lại hình phạt tử hình tại 4 tội gồm: phản bội Tổ quốc; giết người; khủng bố; sản xuất trái phép chất ma túy. Việc thu hẹp này thể chế hóa chủ trương của Đảng, phù hợp xu hướng lập pháp tiến bộ, nâng cao vị thế của Việt Nam trong hợp tác tư pháp hình sự, dẫn độ, tương trợ tư pháp.

Bỏ hình phạt cấm huy động vốn đối với pháp nhân thương mại phạm tội, vì hình phạt này có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng thanh toán, phục hồi, duy trì hoạt động, trả lương cho người lao động và thực hiện nghĩa vụ bồi thường của pháp nhân.

Dự Luật mở rộng phạm vi áp dụng hình phạt cải tạo không giam giữ tại khung cơ bản đối với 10 tội danh về xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, xâm phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng, xâm phạm hoạt động tư pháp phù hợp định hướng giảm hình phạt tù, mở rộng hình phạt không giam giữ. Đặc biệt trong lần sửa đổi này, dự Luật cũng sửa đổi, bổ sung các quy định về loại trừ trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự và thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.

Đề nghị cân nhắc thận trọng việc bỏ hình phạt tử hình ở một số tội

Thẩm tra sơ bộ dự Luật, ông Phan Chí Hiếu, Chủ nhiệm Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp cho hay, Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự  đối với hành vi chuẩn bị phạm tội tại 13 tội danh, nhằm mục tiêu nâng cao hiệu quả phòng ngừa, ngăn chặn tội phạm từ sớm, từ xa.

Về loại trừ trách nhiệm hình sự đối với trường hợp rủi ro trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật, công nghệ mới hoặc thử nghiệm mô hình kinh doanh mới (Điều 25), Uỷ ban tán thành định hướng sửa đổi nêu trên.

Về tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, Uỷ ban tán thành định hướng sửa đổi Bộ Luật Hình sự theo hướng tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình. Tuy nhiên, theo ông Hiếu, nhiều ý kiến Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cân nhắc thận trọng việc bỏ hình phạt tử hình ở một số tội sau: Tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251), Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142), Tội chống loài người (Điều 422) và Tội phạm chiến tranh (Điều 423) nhằm tránh gây tác động bất lợi tới hiệu quả răn đe, phòng ngừa, xử lý tội phạm và cần đặt trong mối tương quan về tính chất nguy hiểm của các tội phạm cũng như tính hiệu quả trong tổng thể các biện pháp phòng, chống các tội phạm đặc biệt nguy hiểm, phù hợp với pháp luật quốc tế.