Đề xuất xây dựng cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia
Mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia được hình thành sẽ góp phần tăng cường khả năng liên kết, tập trung nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước hình thành các tổ chức xuất bản có quy mô lớn, hoạt động đa nền tảng.
Sáng 5/8, Quốc hội làm việc tại hội trường nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra đối với dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.
Trình bày tờ trình, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh nêu rõ, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản là cần thiết nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng, bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn và tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động xuất bản phát triển trong giai đoạn mới.
Về các nội dung sửa đổi, Bộ trưởng cho biết, Dự thảo Luật sửa đổi Điều 3 theo hướng xác định đầy đủ hơn vị trí, vai trò của hoạt động xuất bản trong giai đoạn phát triển mới. Theo đó, xuất bản không chỉ thuộc 2 lĩnh vực văn hóa, tư tưởng mà còn là ngành kinh tế - công nghệ, bộ phận quan trọng của công nghiệp văn hóa, hạ tầng tri thức quốc gia, công cụ chủ đạo của giáo dục, đào tạo và phát huy sức mạnh mềm quốc gia. Đây là cơ sở chính trị, pháp lý quan trọng để xây dựng các chính sách phát triển xuất bản trong kỷ nguyên số.
Bên cạnh đó, Dự thảo Luật đổi mới nội dung quản lý nhà nước theo hướng tăng cường quản lý bằng dữ liệu, công nghệ số và hậu kiểm; đồng thời hoàn thiện thêm hệ thống chính sách phát triển hoạt động xuất bản. Nhà nước không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà còn giữ vai trò kiến tạo môi trường thuận lợi, hỗ trợ chuyển đổi số, phát triển nguồn nhân lực, văn hóa đọc, ngoại giao văn hóa và huy động nguồn lực xã hội cho phát triển xuất bản.
Dự thảo Luật chuyển từ tiền kiểm sang quản lý dựa trên dữ liệu, hậu kiểm và trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động xuất bản; tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý, giám sát, xử lý vi phạm. Nhiều thủ tục hành chính được bãi bỏ hoặc đơn giản hóa; điều kiện kinh doanh được cắt giảm; các phương thức quản lý điện tử được hoàn thiện nhằm tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Ngoài ra Dự thảo Luật cũng hoàn thiện thêm khuôn khổ pháp lý đầy đủ cho hoạt động xuất bản trên môi trường số, bao gồm dữ liệu ngành xuất bản, nền tảng số, dịch vụ trung gian phát hành, xuất bản điện tử và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Luật bổ sung cơ chế quản lý, giám sát, hậu kiểm, bảo vệ quyền tác giả và xử lý vi phạm trên môi trường mạng, tạo nền tảng cho phát triển hệ sinh thái xuất bản số.
Về hoàn thiện các quy định về mô hình hoạt động, các chức danh lãnh đạo và biên tập viên nhà xuất bản, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh cho hay, Dự thảo Luật đã tạo lập cơ chế pháp lý về mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia, và bổ sung quy định về chính sách của nhà nước trong việc đầu tư, xây dựng và phát triển tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia đa nền tảng, đa sản phẩm.
Mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia được hình thành sẽ góp phần tăng cường khả năng liên kết, tập trung nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước hình thành các tổ chức xuất bản có quy mô lớn, hoạt động đa nền tảng. Đồng thời, các quy định về quản trị, tiêu chuẩn lãnh đạo và biên tập viên được sửa đổi theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, phù hợp với yêu cầu phát triển trong môi trường số.
Đáng chú ý, Dự thảo Luật bổ sung các quy định chặt chẽ hơn về phòng, chống in lậu, in nối bản trái phép, làm xuất bản phẩm giả và vi phạm bản quyền trên môi trường số; đồng thời xác định rõ trách nhiệm của các nền tảng số và đơn vị cung cấp dịch vụ trung gian.
Bên cạnh đó, bổ sung các quy định nhằm bảo vệ biên tập viên và những người làm công tác xuất bản trước các hành vi đe dọa, cản trở hoặc xâm phạm hoạt động nghề nghiệp, góp phần xây dựng môi trường hoạt động xuất bản an toàn, lành mạnh và chuyên nghiệp.
Trong báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho hay, Ủy ban nhất trí với phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng của dự thảo Luật; đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo quan tâm hơn đến nguồn lực triển khai thi hành luật, nhất là các quy định về chuyển đổi số, xuất bản phẩm điện tử, xuất bản số và phát triển công nghiệp văn hóa.
Về chính sách của Nhà nước đối với hoạt động xuất bản, Ủy ban Văn hóa và Xã hội cơ bản tán thành với các chính sách của Nhà nước đối với hoạt động xuất bản được quy định tại Điều 7 dự thảo Luật. Đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát, thiết kế các chính sách theo hướng khái quát hơn, tránh trùng lặp, bảo đảm thống nhất với Luật Đầu tư, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Thuế giá trị gia tăng
Ủy ban cũng đề nghị cân nhắc về phạm vi đối tượng thụ hưởng khi mở rộng ưu đãi về thuế, tín dụng; giải trình cụ thể cơ chế, nguồn lực và đối tượng dự kiến thụ hưởng chính sách đầu tư xây dựng tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia; tách nội dung về văn hoá đọc thành khoản riêng trong Điều 7 nhằm thể chế hoá yêu cầu của Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 14/12/2023 của Ban Bí thư.
Đối với mô hình tổ chức và hoạt động của nhà xuất bản, Ủy ban Văn hóa và Xã hội đồng tình với việc sửa đổi quy định về mô hình tổ chức nhà xuất bản nhằm phù hợp với mô hình chính quyền địa phương mới và bối cảnh chuyển đổi số.
Đồng thời, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục làm rõ cơ chế quản trị, quyền và nghĩa vụ của cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia; xác định rõ nội hàm và phân biệt mô hình cơ quan xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia tại Điều 12 với mô hình tập đoàn xuất bản, truyền thông chủ lực quốc gia tại Điều 7.