Đĩa than - những vòng quay trở lại

Khi nghệ sĩ Việt bước vào “cuộc chơi” vinyl

Sự xuất hiện của album đĩa than “River” của ca sĩ Hoàng Quyên gần đây một lần nữa cho thấy sức sống của vinyl trong đời sống âm nhạc đương đại. Album gồm tám ca khúc do chính nữ ca sĩ sáng tác, được thu âm và sản xuất tại Pháp với sự tham gia của nhiều nhạc công châu Âu.

Dự án cũng đánh dấu sự hợp tác của Hoàng Quyên với kỹ sư âm thanh Haro Gérard - chủ phòng thu La Buissonne, người đã dành gần bốn thập niên theo đuổi việc tìm kiếm những chất lượng âm thanh tinh khiết nhất. Album được thu theo phương pháp analog và phát hành trên định dạng vinyl nhằm tái hiện chất lượng âm thanh tự nhiên, mang lại trải nghiệm nghe gần với bản thu gốc.

Theo Hoàng Quyên, việc lựa chọn con đường này không chỉ đơn thuần là một quyết định kỹ thuật. “Ở mỗi chặng đường sáng tạo, người nghệ sĩ luôn thao thức thai nghén những tác phẩm mới. Bên cạnh trách nhiệm sáng tạo, đó còn là niềm trăn trở làm sao để những khoảnh khắc đẹp nhất của nghệ thuật được chưng cất, sản xuất và phát hành với chất lượng cao nhất, chân thực nhất”, nữ ca sĩ chia sẻ.

Trong bối cảnh âm nhạc số đang chiếm ưu thế, việc một nghệ sĩ trẻ lựa chọn phát hành album trên đĩa than khiến nhiều người chú ý. Theo Hoàng Quyên, đĩa than mang lại một trải nghiệm nghe nhạc khác: người nghe thường dành thời gian để thưởng thức trọn vẹn một album, thay vì nghe rời rạc từng ca khúc trên các nền tảng trực tuyến.

Để hoàn thiện một chiếc đĩa than, bản thu phải đạt tiêu chuẩn âm thanh rất cao. Sau đó, âm thanh được xử lý qua nhiều công đoạn kỹ thuật, cắt rãnh và ép đĩa tại những nhà máy chuyên biệt. Vì vậy, mỗi dự án vinyl thường tốn nhiều thời gian và chi phí hơn so với một sản phẩm nhạc số.

Trước Hoàng Quyên, nhiều nghệ sĩ Việt đã bước vào “cuộc chơi” này. Ca sĩ Phạm Thu Hà là một trong những nữ ca sĩ sớm phát hành đĩa than với album “Đường em đi” (2017), gồm tám tuyệt phẩm của nhạc sĩ Phạm Duy với sự cộng tác của con trai ông là nhạc sĩ Phạm Duy Cường. Album được mix và master tại Mỹ bởi kỹ sư âm thanh Ron Leeper, mang màu sắc thính phòng sang trọng.

Dịp Valentine năm nay, nữ ca sĩ tiếp tục ra mắt đĩa than “Be My Love”. Trước đó, năm 2023 cô cũng thực hiện dự án “Live Studio Session” - sản phẩm âm nhạc thu theo công nghệ đĩa than trực tiếp tại Việt Nam với toàn bộ ê-kíp là người Việt, như một dấu ấn đáng nhớ trong sự nghiệp.

Album “Be My Love” được thu theo hình thức live studio session với sự tham gia của Namjazznight Chamber Orchestra gồm gần 40 nghệ sĩ dưới sự chỉ huy của Giám đốc âm nhạc Nguyễn Tuấn Nam. Bản thu sau đó được mastering bởi JJ Golden tại Golden Mastering (California, Mỹ) và ép đĩa tại Fi-delity Record Pressing - một trong những nhà máy sản xuất vinyl hàng đầu thế giới. Ca sĩ Phạm Thu Hà cho rằng, dù âm nhạc số mang lại nhiều tiện lợi, việc thực hiện đĩa than không phải là đi ngược dòng chảy.

Ca sĩ Mỹ Linh cũng từng phát hành đĩa than “Tóc ngắn Acoustic - Một ngày”, mang đến những bản phối mộc mạc của các ca khúc quen thuộc. Khi album ra mắt năm 2011, việc phát hành song song CD và đĩa than từng được xem là một bước đi khá liều lĩnh trong bối cảnh thị trường âm nhạc đã chuyển mạnh sang các định dạng số. Nhưng đến nay, lựa chọn ấy lại được nhìn nhận như một dấu mốc sớm của xu hướng vinyl tại Việt Nam.

Nhiều nghệ sĩ khác cũng tham gia vào dòng chảy này. Ca sĩ Quang Dũng giới thiệu album “Tuyển tập tình ca Phạm Duy” trên vinyl, trong khi Ngọc Khuê ra mắt “Dạo chơi”, kết hợp âm nhạc dân gian với công nghệ âm thanh 3D.

Một dự án đáng chú ý khác là album “Lặng lẽ tiếng dương cầm”, tập hợp những ca khúc nổi tiếng của nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9. Việc phát hành album trên vinyl giúp những bản tình ca quen thuộc được tái hiện trong một không gian âm nhạc sâu lắng hơn.

Trong số những nghệ sĩ gần đây tham gia xu hướng này, Tùng Dương gây chú ý khi phát hành đĩa than “The Voice - Timeless”, tuyển chọn tám tình khúc kinh điển của nhạc Việt.

Nam ca sĩ cho biết anh muốn thực hiện một album hi-end - đạt chuẩn chất lượng âm thanh cao cấp. “Trong thời đại số, khi mọi thứ trở nên nhanh và tiện lợi, tôi muốn nhắc lại ý niệm về sự trân trọng và tĩnh tại trong âm nhạc. Phát hành trên vinyl là cách tôi gửi gắm tinh thần “timeless” - thứ âm nhạc không bị cuốn theo xu hướng mà có thể sống lâu dài cùng thời gian và tâm hồn người nghe. Chuẩn hi-end với Dương không chỉ nằm ở âm thanh mà còn ở cách làm, tinh thần và tiêu chuẩn khắt khe của dự án”, Tùng Dương chia sẻ.

Nhạc sĩ Hồng Kiên - Giám đốc âm nhạc của dự án - cho biết việc sản xuất một album vinyl luôn đi kèm nhiều áp lực. “Làm đĩa than đương nhiên là khó và thực hiện sản phẩm cho Tùng Dương còn khó hơn, đặc biệt áp lực khâu chọn bài, tìm kiểu phối và dựng tổng thể hình hài của album”, nhạc sĩ Hồng Kiên nói.

Sức hấp dẫn của những vòng quay chậm

Đĩa than xuất hiện từ cuối thế kỷ XIX và từng là phương tiện lưu trữ âm nhạc phổ biến suốt nhiều thập niên của thế kỷ XX. Trước khi băng cassette, CD hay nhạc số ra đời, phần lớn các album trên thế giới đều được phát hành trên những chiếc đĩa tròn bằng nhựa vinyl.

Khi công nghệ số phát triển mạnh mẽ, vinyl từng bị lãng quên. Nhưng khoảng hơn một thập niên trở lại đây, định dạng này lại chứng kiến sự hồi sinh trên thị trường quốc tế. Xu hướng ấy dần lan sang Việt Nam, nơi ngày càng nhiều người tìm đến trải nghiệm nghe nhạc analog.

Theo các chuyên gia âm thanh, sức hấp dẫn của vinyl nằm ở chất âm analog đặc trưng. Âm thanh được ghi lại dưới dạng sóng tương tự với âm thanh thật, tạo cảm giác ấm và tự nhiên. Khi nghe đĩa than, người nghe có thể cảm nhận rõ không gian âm nhạc, vị trí của từng nhạc cụ cũng như sắc thái tinh tế trong giọng hát.

TS - nhạc trưởng Nguyễn Bách cho rằng sự ra đời của các thiết bị ghi và phát âm thanh từng mở ra bước ngoặt lớn cho lịch sử âm nhạc. Dù công nghệ hiện đại mang lại nhiều tiện lợi, nhiều người vẫn tìm đến đĩa than bởi chất âm “mộc, mượt mà và tinh tế”.

Nhưng sức hấp dẫn của vinyl không chỉ nằm ở âm thanh. Nó còn gắn với một nghi thức thưởng thức khá đặc biệt: mở bìa album, đặt chiếc đĩa lên mâm quay, nhẹ nhàng hạ kim. Khi chiếc kim chạm vào rãnh đĩa, âm nhạc bắt đầu cất lên cùng tiếng lách tách rất khẽ - thứ âm thanh mà nhiều người chơi vi-nyl coi là “hơi thở của thời gian”.

Ca sĩ Tùng Dương nhìn nhận, chơi đĩa than vốn được xem là một thú chơi xa xỉ, đòi hỏi nhiều chi phí đầu tư cho thiết bị và sự tinh tế của người thưởng thức.

“Đây là cuộc chơi đẳng cấp, tốn kém không chỉ với người sưu tầm mà cả với những người thực hiện sản phẩm. Trước đây, các album tôi thường chỉ in đĩa than tặng fan, nhưng đều là bản kỹ thuật số chuyển sang đĩa than. Lần này phát hành đĩa than “The Voice - Timeless”, đây là sản phẩm đầu tay được chủ đích thực hiện riêng cho định dạng đĩa than - một nỗ lực trở về với giá trị nguyên bản của âm nhạc. Tôi hy vọng rằng, chưa quá muộn để tiếp tục những dự án tiếp theo trong tương lai”.

Với anh, vinyl còn mang một ý nghĩa sâu hơn về cách thưởng thức âm nhạc. “Vinyl không chỉ là một định dạng, mà còn là sự chuẩn bị một tâm thế để thưởng thức. Người nghe phải chậm lại, lắng nghe bằng tất cả các giác quan”.

Trong khi đó, ca sĩ Phạm Thu Hà cho rằng: “Thưởng thức đĩa than là một tiến trình mang tính nghi thức: người nghe phải chọn đĩa, đặt đĩa lên mâm, lau bụi, thả kim và ngồi lại để lắng nghe trọn vẹn từng vòng xoay của hai mặt đĩa”.

Sự chậm rãi có chủ đích ấy tạo ra một không gian nghiêm cẩn, nơi âm nhạc không còn là thứ âm thanh “chạy nền” mà trở thành một cuộc đối thoại sâu sắc giữa nghệ sĩ và người nghe.

Những năm gần đây, tại Hà Nội và TPHCM, cộng đồng người chơi đĩa than phát triển khá sôi động. Các cửa hàng và nhóm yêu vinyl thường tổ chức những buổi nghe nhạc, trao đổi đĩa và chia sẻ kinh nghiệm sưu tầm.

Tại Hà Nội, sự kiện Hanoi Records Day do cộng đồng VỌC Records tổ chức đã trở thành điểm hẹn của những người mê vinyl. Tại đây, người sưu tầm mang theo các bản đĩa quý để trao đổi và cùng nhau “crate-digging” - thuật ngữ chỉ việc lật từng thùng đĩa để tìm những bản thu hiếm.

Ở TPHCM, hàng năm có hội chợ đĩa than thu hút đông đảo người chơi và người nghe nhạc. Không gian sự kiện thường chật kín các gian hàng đĩa, thiết bị âm thanh và những buổi DJ chơi nhạc trực tiếp từ vinyl.

Chính cộng đồng người nghe ấy đã góp phần tạo nên một thị trường nhỏ nhưng đầy sức sống cho vinyl tại Việt Nam. Khi xuất hiện những khán giả sẵn sàng đầu tư cho các sản phẩm âm nhạc chất lượng cao, các nghệ sĩ và nhà sản xuất cũng mạnh dạn bước vào “cuộc chơi” này.

Đĩa than chắc chắn không thể thay thế nhạc số trong đời sống âm nhạc hiện đại. Nhưng sự trở lại của nó cho thấy một điều thú vị: trong khi công nghệ ngày càng nhanh và tiện lợi, nhiều người vẫn tìm kiếm những trải nghiệm chậm rãi và sâu sắc hơn.

Trong thế giới âm nhạc đang chuyển động từng ngày, những chiếc đĩa than quay chậm vẫn giữ một vị trí riêng. Ở đó, âm nhạc không chỉ để nghe, mà còn để cảm nhận - như một ký ức được lưu giữ bằng những vòng quay bền bỉ của thời gian.

Thị trường ngách thú vị
Đức Trí là một nhạc sĩ, nhà sản xuất âm nhạc tiêu biểu của nhạc nhẹ Việt Nam đương đại. Anh cũng tham gia hàng chục dự án đĩa than, trong đó có album “Nỗi yêu bé dại” (2021) gồm 9 bài hát của Đức Trí được thể hiện qua giọng hát Thùy Chi; và “Như chưa bắt đầu”, với những tình khúc được yêu mến trong hơn 20 năm qua.
Ở góc độ nhà sản xuất, nhạc sĩ Đức Trí nhìn nhận đĩa than là một “thị trường ngách” và rất thú vị. Theo anh, những người chơi đĩa than thường phải theo dõi và tìm kiếm mới có thể mua được những bản đĩa mình muốn. “Đây là cuộc chơi "không lỗ" và tôi được làm điều mình thích”, nhạc sĩ chia sẻ, cho biết hơn mười dự án vinyl anh thực hiện đều có thể tái đầu tư cho những sản phẩm tiếp theo. Theo anh, đĩa than hiện không dành cho số đông mà hướng tới một lớp khán giả mới có yêu cầu cao về chất lượng âm thanh và hình thức sản phẩm.
Trong khi đó, ca sĩ Vũ Thắng Lợi - người đã ra hai đĩa than “Quê” và “Hà Nội riêng tôi” - cho rằng, điều quan trọng nhất khi làm album vẫn là tình yêu âm nhạc. “Nếu người nghe tìm thấy trong đó những ký ức của mình, đó đã là điều rất hạnh phúc”, Vũ Thắng Lợi chia sẻ.
Còn với NSND Mai Hoa, đĩa than đầu tiên trong sự nghiệp mang tên “Nốt trầm - Vol 1”, được sản xuất tại Mỹ, hướng tới phục vụ nhóm người nghe kỹ tính, đòi hỏi chất lượng âm thanh chân thực và tinh tế. “Tôi thực hiện album đĩa than với mong muốn góp phần hồi sinh một trong những biểu tượng của công nghiệp thu thanh của thế kỷ XX, đồng thời thổi vào đó hơi thở mới của thời đại hôm nay”, nữ nghệ sĩ nói.