Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026: Hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN

Đây là sáng kiến do Bộ Tư pháp Việt Nam đề xuất nhằm thúc đẩy hình thành một mạng lưới hợp tác lâu dài giữa các cơ quan pháp luật và tư pháp trong khu vực, đồng thời tạo không gian để các nhà hoạch định chính sách, chuyên gia, học giả, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức quốc tế cùng trao đổi, nhận diện những cơ hội và thách thức mới, chia sẻ các giải pháp thực tiễn nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng của AI trong xây dựng và thi hành pháp luật; góp phần hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN, hướng tới xây dựng một Cộng đồng ASEAN 2045 đổi mới sáng tạo, tự cường và lấy người dân làm trung tâm.

Trong khuôn khổ Diễn đàn, Bộ Tư pháp Việt Nam phối hợp với một số doanh nghiệp công nghệ hàng đầu trong nước như VinDynamics, FPT, Viettel, CMC, LuatVietnam, Lexcentra, BKAV… tổ chức hoạt động Triển lãm các sản phẩm công nghệ và ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Triển lãm giới thiệu nhiều sản phẩm, giải pháp và nền tảng công nghệ tiên tiến đang được nghiên cứu, phát triển và ứng dụng hiệu quả trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp tại Việt Nam…

Theo Bộ Tư pháp, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo đang tạo ra những thay đổi sâu sắc đối với phương thức quản trị quốc gia, vận hành nền kinh tế và đời sống xã hội, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện thể chế, pháp luật nhằm vừa tạo điều kiện thuận lợi cho đổi mới sáng tạo, vừa bảo đảm AI được phát triển theo hướng an toàn, có trách nhiệm và lấy con người làm trung tâm. Trong bối cảnh đó, pháp luật không chỉ có vai trò điều chỉnh sự phát triển của công nghệ mà cần chuyển từ tư duy "lập pháp phản ứng" sang "lập pháp dự báo và kiến tạo", tạo dựng môi trường pháp lý đủ linh hoạt để thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đồng thời bảo đảm các giá trị cốt lõi về công bằng, minh bạch, trách nhiệm giải trình và quyền con người. Nhiều quốc gia hiện nay đã chuyển từ tư duy "quản lý AI" sang "quản trị AI", lấy quản trị rủi ro, khuyến khích đổi mới sáng tạo và bảo vệ lợi ích công làm nền tảng trong quá trình xây dựng và hoàn thiện pháp luật.

ASEAN cần trở thành khu vực ứng dụng hiệu quả AI và đóng góp tích cực vào việc hình thành các chuẩn mực và khuôn khổ quản trị AI trên phạm vi toàn cầu. Với sự đa dạng về hệ thống pháp luật, trình độ phát triển và năng lực số của các quốc gia thành viên, ASEAN cần thúc đẩy mạnh mẽ hơn nữa đối thoại chính sách, chia sẻ kinh nghiệm và tăng cường hợp tác nhằm xây dựng một không gian pháp lý số hài hòa, tôn trọng sự khác biệt nhưng thống nhất ở những nguyên tắc chung về phát triển AI an toàn, đáng tin cậy và bao trùm. Trong bối cảnh ASEAN đang bước sang năm thứ hai triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, việc tăng cường hợp tác giữa các quốc gia thành viên trong xây dựng khuôn khổ pháp lý và quản trị AI có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy chuyển đổi số và phát triển bền vững của khu vực. Việt Nam đề xuất ba định hướng hợp tác trọng tâm giữa các quốc gia ASEAN trong thời gian tới, gồm: Thúc đẩy xây dựng các nguyên tắc và chuẩn mực chung về ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp trên cơ sở lấy con người làm trung tâm; Đẩy mạnh chuyển đổi số trong các cơ quan xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật, nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật và công lý của người dân, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo; Tăng cường chia sẻ tri thức, dữ liệu, công nghệ và phát triển nguồn nhân lực pháp lý có năng lực số.

Trong ngày 18/8, chương trình làm việc tập trung trao đổi về nhiều nội dung quan trọng liên quan đến việc ứng dụng AI trong lĩnh vực pháp luật và tư pháp như:   Thực trạng và triển vọng ứng dụng AI trong xây dựng pháp luật tại Việt Nam;  phát triển Cổng Pháp luật quốc gia nhằm nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật, nghiên cứu pháp lý và hỗ trợ thực thi pháp luật trong môi trường số; chia sẻ kinh nghiệm của các quốc gia ASEAN về xây dựng khuôn khổ pháp luật và chính sách đối với chuyển đổi số và AI; kinh nghiệm ứng dụng AI nhằm hỗ trợ người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật; các mô hình và thực tiễn tốt trong ứng dụng AI vào hoạt động xây dựng và thi hành pháp luật; định hướng tăng cường hợp tác giữa các cơ quan pháp luật và tư pháp ASEAN trong chuyển đổi số; đồng thời giới thiệu kinh nghiệm của Liên minh châu Âu về phát triển và ứng dụng AI có trách nhiệm.