Doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam khó tiếp cận vốn ngân hàng

Theo Fiingroup, hiện cả nước có khoảng 914.000 doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN), chiếm 94% tổng số doanh nghiệp cả nước, tuy nhiên đóng góp vào nền kinh tế nói chung còn rất hạn chế, với doanh thu dưới 20% và tổng kim ngạch xuất nhập khẩu khoảng 8%.

Khả năng mở rộng quy mô của các doanh nghiệp này vẫn còn hạn chế, với tỷ lệ DNVVN phát triển thành doanh nghiệp lớn chỉ dao động 0,7%–0,9% qua các năm, cho thấy thách thức trong quá trình mở rộng quy mô vẫn rất đáng kể.

Báo cáo cũng chỉ ra, trong năm 2025 ghi nhận tỷ lệ đóng cửa tăng ở cả 3 nhóm quy mô. Trong đó, doanh nghiệp siêu nhỏ có tỷ lệ đóng cửa cao nhất, khoảng 22,7%; tiếp theo là DNVVN với 12,7% và doanh nghiệp lớn với 4,9%.

Trong khi tỷ lệ đóng cửa tăng mạnh, tỷ lệ gia nhập hoặc tái hoạt động giảm ở các nhóm doanh nghiệp. Diễn biến này cho thấy quá trình sàng lọc thị trường diễn ra rõ nét hơn, trong đó doanh nghiệp quy mô nhỏ chịu áp lực lớn nhất.

Xét theo ngành, rủi ro cũng phân hóa rõ. Trong đó, Bất động sản và Lưu trú - ăn uống có tỷ lệ đóng cửa cao nhất trong nhóm ngành phân tích, lần lượt 24,0% và 23,5%.

Báo cáo cũng đánh giá về khả năng tiếp cận vốn của khối doanh nghiệp này. Qua đó, có thể giúp các tổ chức tín dụng nhận diện đúng nhóm DNVVN, từ đó mở ra dư địa để mở rộng tín dụng có chọn lọc, dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro thực tế, thay vì đánh giá khu vực này như một nhóm đồng nhất.

FiinGroup đánh giá, khoảng trống tiếp cận vốn của các DNVVN còn lớn. Trong năm 2026, tỷ lệ DNVVN được tiếp cận vốn vay chỉ khoảng 8,8% - giảm 0,5% so với năm 2025; trong khi đó con số tương ứng với doanh nghiệp lớn là 47,1%. Điều này cho thấy khoảng trống lớn về mặt tiếp cận tài chính đối với DNVVN, ảnh hưởng tới khả năng duy trì hoạt động liên tục và phát triển.

Đáng chú ý, ngân hàng và tổ chức tài chính khác có xu hướng chọn lọc khách hàng có thời gian hoạt động đủ lâu, với gần 85% DNVVN có vay vốn hoạt động từ 5 năm trở lên. Hồ sơ rủi ro của nhóm doanh nghiệp này cũng tốt hơn đáng kể.

Tại toạ đàm Doanh nghiệp Thủ đô hành động vì mục tiêu tăng trưởng bền vững 2 con số vừa diễn ra TS Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV) thuộc Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ cho rằng, doanh nghiệp đang đứng trước giai đoạn có nhiều thay đổi nhanh chóng. Chi phí tuân thủ, yêu cầu chuẩn hóa dữ liệu, thuế, kế toán... đang đặt ra những thách thức mới. Vì vậy, doanh nghiệp cần thay đổi cách thức quản trị, hướng tới sự chuẩn chỉnh để có thể tiếp cận vốn và tận dụng tốt hơn các chính sách hỗ trợ.

Doanh nghiệp không chỉ cần Nhà nước tạo “đường băng” chính sách mà bản thân doanh nghiệp cũng phải sẵn sàng biến cơ hội thành thực tế phát triển. Doanh nghiệp cần bài bản hơn trong quản trị, suy nghĩ lớn hơn để mở rộng thị trường, thậm chí hướng tới thị trường toàn cầu.

TS Bùi Thanh Minh cũng nhấn mạnh, trong quá trình chuyển đổi, doanh nghiệp cần chấp nhận những thay đổi và có thời gian để chuẩn hóa. Chính sách và việc thực thi chính sách cần có tinh thần “khoan dung tuân thủ”, tạo điều kiện để doanh nghiệp nhận diện thiếu sót, hoàn thiện hệ thống và từng bước chuẩn hóa hoạt động.