Doanh nghiệp vẫn “mắc kẹt” trong bài toán vốn

Phục hồi nhưng chưa vững chắc

Bức tranh kinh tế 4 tháng đầu năm 2026 ghi nhận sự bứt phá về số lượng DN mới tham gia thị trường. Tính chung 4 tháng đầu năm, cả nước có hơn 119.400 DN đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động, tăng 32,8% so với cùng kỳ năm 2025. Bình quân mỗi tháng có khoảng 29.900 DN gia nhập thị trường. Tổng số vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế đạt gần 1,9 triệu tỷ đồng, tăng 4,2% so với cùng kỳ năm 2025. Điều này cho thấy các nhà đầu tư sẵn sàng rót vốn lớn hơn vào các dự án sản xuất, kinh doanh mới. Như vậy, nếu chia trung bình mỗi tháng có gần 30.000 DN gia nhập thị trường, cho thấy niềm tin kinh doanh đang hồi phục mạnh mẽ.

Tuy nhiên, niềm vui chưa được trọn vẹn. Theo TS Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội DNNVV Việt Nam (VinaSMEs), sức khỏe của khu vực DN này đang có dấu hiệu phục hồi nhưng chưa vững chắc. “Mức độ tiếp cận và hấp thụ các nguồn lực hỗ trợ hiện vẫn chưa tương xứng với vai trò của DNNVV” - ông Nam nói.

Thật vậy, thực tế cộng đồng DNNVV vẫn đang “mắc kẹt” trong bài toán vốn. Ông Nguyễn Đức Linh - Giám đốc Công ty TNHH Khánh Linh (chuyên kinh doanh rau quả sấy khô tại TPHCM) chia sẻ, sau một thời gian dài gõ cửa nhiều ngân hàng, gần đây DN mới được vay ngắn hạn 500 triệu đồng vốn lưu động (lãi suất ưu đãi khoảng 6%) và 500 triệu đồng vốn trung và dài hạn để mua sắm máy móc (lãi suất 9%).

“Rất may, nhờ sự chỉ đạo kịp thời của các cấp, cùng với sự linh động của Agribank với việc cho vay không tài sản đảm bảo với các phương án sản xuất kinh doanh khả thi nên chúng tôi mới có vốn để tiếp tục phát triển”- ông Linh cho hay.

Ông Lê Văn Thịnh, đại diện Công ty CP Thiết bị điện MBT cũng cho biết: Lãi suất cho vay ngắn hạn hiện vẫn dao động ở mức 8,2 – 9%/năm, cao hơn đáng kể so với giai đoạn trước (6 – 7%/năm). Điều này khiến chi phí tài chính gia tăng rõ rệt, bào mòn lợi nhuận của DN.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Tiến Thưởng - Giám đốc Công ty CP ốc vít Brother Việt Nam chia sẻ, DN của ông vẫn chưa nhận được bất kỳ thông báo giảm lãi suất nào. Không chỉ áp lực về lãi suất, việc giải ngân cũng gặp khó khăn do vấn đề "room" tín dụng khiến DN rơi vào tình cảnh thiếu vốn cục bộ để đáp ứng các đơn hàng mới.

Phó Chủ tịch Thường trực kiêm Tổng Thư ký VinaSMEs Tô Hoài Nam phân tích, có 3 nguyên nhân chính khiến DNNVV khó lớn mạnh. Thứ nhất là nội lực DN còn yếu, quy mô vốn nhỏ, năng lực quản trị hạn chế và phụ thuộc mạnh vào biến động thị trường. Khi chi phí tăng hoặc đơn hàng giảm, những điểm yếu này lập tức bộc lộ khiến DN nhanh chóng rơi vào trạng thái thiếu thanh khoản và cần vốn khẩn cấp.

Nhiều chính sách hỗ trợ đã được ban hành nhưng mức độ thẩm thấu vào thực tế chưa cao. Một số chính sách chưa sát nhu cầu DN, thủ tục phức tạp hoặc tiêu chí tiếp cận chưa phù hợp. Điều này dẫn đến tình trạng DN cần hỗ trợ nhưng không thể tiếp cận, còn chính sách có sẵn lại chưa phát huy được hiệu quả như kỳ vọng.

Ngoài ra đây là nhóm DN có khả năng thích ứng nhanh, linh hoạt với thị trường, nhưng thường yếu về quản trị tài chính, quản trị dữ liệu và chuẩn hóa vận hành. Không ít DN vẫn điều hành theo kinh nghiệm, thiếu hệ thống kế toán bài bản, thiếu chiến lược tài chính dài hạn nên khó đáp ứng yêu cầu từ tổ chức tín dụng.

Thay đổi cách tiếp cận

GS.TS Hoàng Văn Cường - Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam cho rằng DNNVV chủ yếu thâm dụng lao động hơn là thâm dụng vốn. Nhiều DN hoạt động theo mô hình “lấy công làm lãi”, sử dụng nhân lực để bù đắp thiếu hụt vốn đầu tư. Vì vậy, khi thị trường biến động hoặc dòng tiền đứt gãy, khả năng chống chịu của DN thường rất hạn chế.

Theo ông Cường, trong bối cảnh hiện nay, nhu cầu vốn của DN tăng mạnh do giá nguyên liệu đầu vào leo thang, sức tiêu thụ chưa phục hồi hoàn toàn và áp lực cạnh tranh ngày càng lớn. Với DNNVV, tình trạng “khát vốn” càng rõ rệt hơn bởi nguồn lực dự phòng mỏng, khả năng huy động vốn từ thị trường ngoài ngân hàng còn rất hạn chế.

Trong khi đó, ông Tô Hoài Nam cho biết chỉ khoảng 20-25% DNNVV hiện vay được vốn ngân hàng. Nguyên nhân quan trọng là chuẩn tín dụng hiện nay được thiết kế theo tiêu chí phù hợp với DN lớn nhưng lại áp dụng chung cho DN nhỏ và vừa.

Về tài sản bảo đảm, nhiều DNNVV không hẳn thiếu tài sản, nhưng tài sản của họ thường là máy móc, hàng tồn kho, nhà xưởng thuê hoặc dòng tiền tương lai. Đây là những loại tài sản chưa được định giá và chấp nhận linh hoạt theo chuẩn ngân hàng. Vì thế, DN có hoạt động thật nhưng vẫn khó chứng minh khả năng vay vốn.

Theo GS.TS Hoàng Văn Cường, muốn tháo gỡ nút thắt tín dụng cần thay đổi từ cả hai phía. Ngân hàng cần linh hoạt hơn trong đánh giá khách hàng, tăng ứng dụng công nghệ số, Fintech và phân tích dữ liệu dòng tiền theo thời gian thực thay vì chỉ dựa vào hồ sơ quá khứ hay tài sản thế chấp truyền thống.

Về phía DN, yêu cầu cấp thiết là nâng cao năng lực quản trị, chuẩn hóa kế toán, minh bạch tài chính và xây dựng chiến lược kinh doanh bài bản hơn. Khi DN chứng minh được năng lực vận hành, dòng tiền và triển vọng tăng trưởng, cơ hội tiếp cận tín dụng sẽ cải thiện rõ rệt, đồng thời giảm chi phí vốn trong dài hạn.