Đọc sách để nuôi dưỡng tư duy độc lập
Không dừng lại ở ý nghĩa cộng đồng, sách còn là hành trình cá nhân. Sách không chỉ phản chiếu bản thân mà còn gợi mở những hình mẫu để ta hướng tới, giúp con người nhận diện và hoàn thiện chính mình. Đó là chia sẻ của các diễn giả trong một không gian giao lưu, đối thoại về sách và văn hóa đọc vừa được tổ chức tại Hà Nội.
Tọa đàm “Nếu không đọc sách thì sao?” diễn ra cuối tuần qua tại Phố sách Hà Nội (phường Cửa Nam) là không gian gặp gỡ, đối thoại, chia sẻ về thói quen đọc và vai trò của sách trong thời đại công nghệ, đã thu hút sự quan tâm của đông đảo bạn đọc trẻ.
Chương trình quy tụ các diễn giả có nhiều kinh nghiệm trong lĩnh vực giáo dục, xuất bản và phát triển con người như GS Phan Văn Trường - người sáng lập hệ sinh thái Cấy nền; TS Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần Sách Thái Hà; TS Nguyễn Thị Ngọc Minh - giảng viên Trường ĐH Sư phạm Hà Nội, nhà sáng lập và điều hành Sách ơi mở ra.
Tại đây, nhiều vấn đề thiết thực đã được trao đổi, từ câu chuyện đọc sách trong thời đại trí tuệ nhân tạo đến việc nuôi dưỡng tư duy độc lập, khả năng phản biện, chiều sâu cảm xúc và năng lực tự học.
Trả lời câu hỏi “Nếu không đọc sách thì sao?” GS Phan Văn Trường nhấn mạnh: Sách là tinh hoa, đứng ngoài sách cũng là đứng ngoài tinh hoa. Sách còn là “cánh cửa thời gian”, giúp con người hôm nay chạm tới những di sản đã được tích lũy qua hàng ngàn năm lịch sử. Từ góc nhìn rộng hơn, ông mong muốn sau này Việt Nam sẽ có nhiều nhà xuất bản, nhiều cuốn sách và cho rằng sự dẫn đầu của một quốc gia không chỉ được đo bằng những con số về tài chính. “Dân tộc có nhiều sách sẽ là dân tộc đứng đầu thế giới và đứng đầu thế giới bằng sách mới thực sự là đứng đầu!” – GS Phan Văn Trường nhấn mạnh. Theo ông, khi một đất nước sở hữu nhiều cuốn sách giá trị, đồng nghĩa với việc quốc gia ấy đang nuôi dưỡng một nền tảng tri thức vững chắc - nền tảng của đổi mới và phát triển. Đó không chỉ là câu chuyện khuyến đọc, mà còn là "khuyến viết". Trong đó, mỗi cuốn sách được viết ra là một “viên gạch” góp phần xây dựng nên ngôi nhà tri thức chung của dân tộc, góp phần lưu giữ và bồi đắp văn hóa của đất nước.
Ở góc nhìn khác, TS Nguyễn Thị Ngọc Minh cho rằng, không đọc sách không có nghĩa là con người không thể học hỏi. Trong thời đại số, tri thức hiện diện qua nhiều kênh: âm thanh, hình ảnh… mỗi người có một cách tiếp nhận riêng, và đọc sách chỉ là một trong số đó. Tuy nhiên, điều làm nên sự khác biệt của việc đọc - đặc biệt là đọc sách giấy - lại nằm ở chính cơ chế vận hành của não bộ. Theo các nghiên cứu khoa học, quá trình đọc buộc não phải liên tục xử lý, liên kết và suy luận, kích hoạt nhiều vùng chức năng khác nhau. Chính sự “vòng vèo” ấy lại tạo nên chiều sâu nhận thức.
Các diễn giả cũng dành sự quan tâm đến thế hệ trẻ khi các em đang đứng trước nhiều thay đổi lớn của thế giới. Việc đọc được nhìn nhận như một cách giúp các em không dừng lại ở tiếp nhận thông tin nhanh, mà còn biết suy ngẫm, chọn lọc và kiến tạo tri thức cho riêng mình.
Theo đó, với người trẻ hôm nay việc đọc sách không chỉ mang đến tri thức, mà còn mở rộng tư duy, nuôi dưỡng cảm xúc, thậm chí trở thành người bạn đồng hành bền bỉ trong hành trình trưởng thành của mỗi cá nhân. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, những giá trị này càng trở nên quan trọng, khi việc đọc sách được nhìn nhận như một "vũ khí" giúp con người rèn luyện tư duy độc lập và giữ lợi thế trước công nghệ. TS Nguyễn Thị Ngọc Minh phân tích, không phải tất cả tri thức của nhân loại đều được số hóa trên Internet. Vẫn còn những "vùng chìm" của tri thức nằm trong sách vở, thư viện và các tài liệu chưa được mã hóa. Khi tiếp cận những nguồn tri thức này, con người có thể bổ sung những khoảng trống mà AI chưa thể tiếp cận.
Tọa đàm đã góp phần mở ra diễn đàn dành cho phụ huynh và những người làm giáo dục về cách hình thành thói quen đọc cho trẻ, xây dựng môi trường đọc trong gia đình và khơi dậy tinh thần đọc, tình yêu với sách ở người trưởng thành.
TS. Nguyễn Mạnh Hùng - Chủ tịch HĐQT Công ty Sách Thái Hà cho rằng: Để đi xa, trở thành những con người có chiều sâu, thì đọc sách gần như là con đường không thể thiếu. Đọc - vì thế, không còn là lựa chọn cá nhân, mà là một chiến lược phát triển. Một xã hội đọc nhiều sẽ sản sinh những con người có khả năng tư duy độc lập, sáng tạo và đổi mới - những yếu tố cốt lõi của nền kinh tế tri thức.
