Đổi mới cách đầu tư cho khoa học công nghệ

Việc mạnh dạn thay đổi tư duy đầu tư cho KHCN của TPHCM xuất phát từ yêu cầu của Bộ KHCN trong việc đẩy mạnh thực hành kinh doanh có trách nhiệm trong lĩnh vực KHCN trên phạm vi cả nước. Cùng với việc đổi mới cơ chế đầu tư cho KHCN, yêu cầu thực hành kinh doanh có trách nhiệm đang ngày càng được đặt ra rõ hơn đối với doanh nghiệp.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Trang, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ KHCN), việc triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW xác định KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng của tăng trưởng bền vững. Hiện nay xu thế và bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, đòi hỏi các DN trong lĩnh vực KHCN phải trách nhiệm trong hoạt động kinh doanh. Không chỉ đầu tư vào sản xuất, kinh doanh, DN còn phải đáp ứng các tiêu chí tuân thủ pháp luật, minh bạch quản trị, bảo vệ môi trường, tôn trọng quyền lợi của người lao động, người tiêu dùng. Từ đó, DN Việt nâng cao uy tín, năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Từ góc độ chính sách, nhiều chuyên gia cũng nhìn nhận, xu thế thực hành kinh doanh có trách nhiệm đang chuyển dần từ “tự nguyện” sang “bắt buộc”. Các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị ngày càng được đưa vào hoạt động DN, đòi hỏi sự chuẩn chỉnh từ quản lý lao động, chuỗi cung ứng đến báo cáo, giám sát và đạo đức trong kinh doanh.

Theo PGS.TS Trần Việt Dũng, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TPHCM, thực hành kinh doanh có trách nhiệm ngày càng được chú trọng trong tiến trình phát triển kinh tế bền vững. Trong đó, trách nhiệm của DN không chỉ dừng ở hoạt động xã hội hay từ thiện mà phải được thể hiện ngay trong phương thức quản trị, sản xuất, sử dụng lao động và bảo vệ môi trường.

Tại Hội nghị Triển khai Chương trình KHCN và đổi mới sáng tạo giai đoạn 2026 – 2030 ngày 4/8, PGS.TS Lê Văn Thăng, Giám đốc Sở KHCN TPHCM chia sẻ, trước đây không ít nhiệm vụ KHCN tại thành phố sau khi nghiệm thu chỉ dừng ở báo cáo tổng kết, chưa đi vào sản xuất và đời sống. Tỷ lệ DN sử dụng kết quả nghiên cứu từ viện/trường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh chiếm dưới 5%. Chính vì vậy, trong giai đoạn 2026 – 2030 thành phố đặt mục tiêu nâng tỷ lệ này lên hơn 25%; Khoảng 60% kết quả nghiên cứu của các nhiệm vụ KHCN cấp thành phố phải được đưa vào ứng dụng; từ 8 - 10% kết quả nghiên cứu và tài sản trí tuệ được thương mại hóa. Theo Giám đốc Sở KHCN thành phố, với các mục tiêu như vậy thành phố phấn đấu nâng tổng chi cho nghiên cứu và phát triển KHCN dự kiến đạt khoảng 2-3% GRDP, trong đó khu vực xã hội đóng góp khoảng 60% tổng nguồn vốn.

Cơ chế mới giúp TPHCM phân định rõ nhiệm vụ đặt hàng và nhiệm vụ tài trợ. Đồng thời, thành phố có thể mở rộng tiếp nhận đề xuất nhiệm vụ từ người dân, DN, viện nghiên cứu và trường đại học, thay vì chỉ giới hạn trong cơ quan nhà nước. Đáng chú ý, thành phố áp dụng cơ chế khoán chi đến sản phẩm cuối cùng đối với những nhiệm vụ đáp ứng yêu cầu. Việc thanh toán sẽ căn cứ vào kết quả nghiệm thu thay vì kiểm soát chi tiết từng khoản chi trong quá trình thực hiện. Đổi lại, DN và các đơn vị phải chịu trách nhiệm cao hơn về sản phẩm và giải trình. TPHCM kỳ vọng tư duy mới này sẽ giúp một nhiệm vụ khoa học chỉ thực sự hoàn thành khi sản phẩm được đưa vào ứng dụng và tạo tác động cho xã hội.

Có thể nói, ngân sách về KHCN không chỉ dừng ở việc tài trợ cho quá trình nghiên cứu mà phải đầu tư để tạo ra sản phẩm, công nghệ và giải pháp giải quyết những bài toán thực tế. Điều này đặt DN vào yêu cầu tất yếu: không chỉ là nơi tiếp nhận kết quả nghiên cứu ở cuối chu trình, mà cần tham gia ngay từ đầu cùng nhà nước. Đây là yêu cầu và là trách nhiệm lớn hơn về quản trị minh bạch, trách nhiệm xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.