Đổi mới công tác đối ngoại nhân dân, kiến tạo sức mạnh tổng hợp của nền ngoại giao Việt Nam

Đại hội XIV của Đảng đã mở ra một giai đoạn phát triển mới của đất nước với tầm nhìn dài hạn, mục tiêu rõ ràng và quyết tâm chính trị cao, tạo nền tảng đưa đất nước tiến mạnh, tiến vững chắc trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Theo Thứ trưởng Ngô Lê Văn, trong bối cảnh đó, đối ngoại nhân dân tiếp tục phát huy vai trò là một trong ba trụ cột của nền ngoại giao Việt Nam toàn diện, hiện đại, bên cạnh đối ngoại Đảng và ngoại giao Nhà nước.

Với ưu thế về đối tác rộng khắp, hình thức linh hoạt, gần gũi, đối ngoại nhân dân đã góp phần củng cố nền tảng xã hội của quan hệ giữa Việt Nam với các nước; tăng cường hiểu biết, tin cậy; huy động nguồn lực quốc tế phục vụ phát triển; quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam; tham gia bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc từ sớm, từ xa.

Sức mạnh riêng có của đối ngoại nhân dân

Thứ trưởng Ngô Lê Văn cho biết, đối ngoại nhân dân được triển khai bởi Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức chính trị – xã hội, Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam, các tổ chức nhân dân, địa phương, doanh nghiệp, giới trí thức, văn nghệ sĩ, chức sắc tôn giáo, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và các tầng lớp nhân dân, dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý thống nhất của Nhà nước.

Nếu đối ngoại Đảng định hướng chiến lược, xây dựng nền tảng chính trị; ngoại giao Nhà nước triển khai đường lối đối ngoại thông qua quan hệ chính thức giữa Việt Nam với các quốc gia, thì đối ngoại nhân dân đi sâu vào các tầng lớp xã hội, cộng đồng và từng con người cụ thể.

Thông qua các hội hữu nghị, chương trình giao lưu, hợp tác giữa các tổ chức chính trị – xã hội, tổ chức xã hội, doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu…, đối ngoại nhân dân tạo nên những mối liên kết gần gũi, bền bỉ giữa nhân dân Việt Nam với bạn bè quốc tế.

Sức mạnh của đối ngoại nhân dân trước hết là sức mạnh của lòng tin. Quan hệ giữa các quốc gia chỉ thực sự bền vững khi được nâng đỡ bởi sự hiểu biết, thiện cảm và ủng hộ của nhân dân.

Bên cạnh những thành tựu quan trọng, Thứ trưởng Ngô Lê Văn cũng chỉ ra những hạn chế của công tác đối ngoại nhân dân như: Việc gắn hoạt động hữu nghị với hợp tác phát triển và tranh thủ nguồn lực chưa đồng đều; mạng lưới đối tác chưa thật đa dạng, khả năng tiếp cận các lực lượng mới – nhất là thế hệ trẻ, giới học giả, chuyên gia và những người có ảnh hưởng ở nước ngoài – còn hạn chế.

Năng lực hiện diện, dẫn dắt trên không gian số còn mỏng, trong khi đây đã trở thành địa bàn trọng yếu của cuộc vận động dư luận. Việc đánh giá, đo lường hiệu quả và sức lan tỏa của các hoạt động còn chưa bài bản. Công tác nghiên cứu, dự báo, xây dựng cơ sở dữ liệu và chất lượng đội ngũ cán bộ cũng chưa theo kịp yêu cầu.

Trước tình hình thế giới biến động nhanh, phức tạp, khó dự báo. Cạnh tranh chiến lược gia tăng; xu hướng phân cực, phân mảnh, bảo hộ và tâm lý bài ngoại diễn biến phức tạp. Nhiều vấn đề xã hội, dân tộc, tôn giáo, dân chủ, quyền con người, di cư và môi trường có nguy cơ bị chính trị hóa. Công nghệ số, trí tuệ nhân tạo và mạng xã hội làm thay đổi sâu sắc phương thức tác động tới dư luận; thông tin được truyền tải nhanh nhưng cũng dễ bị bóp méo, thao túng. Đây vừa là thách thức, vừa là dư địa mới: kênh nhân dân, với tính chân thực và gần gũi, có lợi thế riêng để tạo dựng lòng tin trên không gian số – nếu chủ động hiện diện, tương tác và dẫn dắt thay vì đứng ngoài.

Yêu cầu phát triển đất nước nhanh, bền vững đặt ra nhiệm vụ trực tiếp hơn cho công tác đối ngoại nhân dân trong tranh thủ nguồn lực, tri thức, công nghệ, thị trường và mạng lưới quốc tế; xây dựng sức mạnh mềm quốc gia, nâng cao năng lực tự chủ, tự cường và vị thế Việt Nam. Đổi mới công tác đối ngoại nhân dân phải được tiến hành đồng bộ về tư duy, nội dung, lực lượng, đối tác và phương thức tổ chức. Trọng tâm là chuyển từ tư duy triển khai theo hoạt động sang tư duy chiến lược; từ phản ứng sang chủ động; từ ngắn hạn sang dài hạn; từ tiếp cận đơn lẻ sang tiếp cận hệ thống; từ chú trọng số lượng sang coi trọng chất lượng, tác động và khả năng lan tỏa.

Đổi mới mạnh mẽ để phát huy sức mạnh tổng hợp của nền ngoại giao Việt Nam

Thứ trưởng Ngô Lê Văn chỉ ra 6 điểm cần đổi mới mạnh mẽ để phát huy sức mạnh tổng hợp của nền ngoại giao Việt Nam:

Trước hết, tiếp tục nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cả hệ thống chính trị về đối ngoại nhân dân. Cần quán triệt sâu sắc đối ngoại nhân dân là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên của mọi cơ quan, tổ chức, địa phương và tầng lớp nhân dân. Các cấp ủy, tổ chức đảng cần tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo, đưa nội dung đối ngoại nhân dân vào chương trình, kế hoạch công tác phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và điều kiện thực tiễn.

Hai là, xác định rõ trọng tâm, trọng điểm, gắn đối ngoại nhân dân với các ưu tiên chiến lược của đất nước. Các hoạt động phải phục vụ trực tiếp việc giữ vững môi trường hòa bình, ổn định; bảo vệ độc lập, chủ quyền; thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội; nâng cao vị thế, uy tín quốc tế của Việt Nam. Giao lưu hữu nghị cần gắn với hợp tác cụ thể về kinh tế, thương mại, đầu tư, khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, văn hóa và phát triển xanh.

Ba là, xây dựng mạng lưới đối tác đa tầng, đa lĩnh vực, bền vững; đồng thời nâng cao chất lượng tham gia các cơ chế nhân dân đa phương. Bên cạnh việc củng cố quan hệ với các tổ chức và bạn bè truyền thống, cần chủ động tiếp cận đối tác mới là thanh niên, học giả, nhà khoa học, chuyên gia, doanh nhân, nhà báo, nghị sĩ trẻ, lãnh đạo cộng đồng và người có ảnh hưởng trên không gian số.

Tại các diễn đàn đa phương, các tổ chức nhân dân Việt Nam cần chủ động đề xuất sáng kiến, tham gia xây dựng chương trình nghị sự, vận động sự ủng hộ đối với các quan điểm, lợi ích chính đáng của Việt Nam; từng bước chuyển từ “tham dự” sang “đóng góp”, từ “đóng góp” sang “kiến tạo”.

Bốn là, tạo bước đột phá thực chất về thông tin đối ngoại và ngoại giao số trên kênh nhân dân. Không chỉ dừng ở yêu cầu đa ngôn ngữ, đa nền tảng, cần chuyển sang cách làm chủ động và có tổ chức: xây dựng và bồi dưỡng một mạng lưới học giả, chuyên gia, kiều bào, nhà báo, văn nghệ sĩ và người có uy tín làm nòng cốt lan tỏa thông tin tích cực; thiết lập cơ chế phản ứng nhanh, kịp thời nhận diện và phản bác thông tin sai lệch, xuyên tạc; ứng dụng công cụ phân tích dữ liệu để nắm bắt xu hướng dư luận, đo lường mức độ tiếp cận và điều chỉnh nội dung.

Việc chủ động thiết kế thông điệp phù hợp với từng nhóm công chúng, chuyển tải bằng những câu chuyện chân thực, sinh động sẽ giúp hình ảnh đất nước hiện diện một cách tự nhiên, đáng tin cậy trên không gian số.

Năm là, đổi mới công tác đánh giá, coi đo lường hiệu quả là một khâu bắt buộc của quy trình. Cần từng bước xây dựng bộ tiêu chí và cơ sở dữ liệu để theo dõi, đánh giá tác động và sức lan tỏa của các hoạt động đối ngoại nhân dân, thay cho cách đánh giá thiên về số lượng và hình thức.

Kết quả đánh giá phải trở thành căn cứ cho việc tham mưu chủ trương, lựa chọn đối tác, phân bổ nguồn lực và nhân rộng các mô hình hiệu quả – qua đó bảo đảm phương châm coi trọng chất lượng, tác động và khả năng lan tỏa được thực thi trên thực tế.

Sáu là, hoàn thiện cơ chế phối hợp, bảo đảm sự gắn kết giữa đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại nhân dân. Ba trụ cột có vai trò, phương thức và thế mạnh khác nhau nhưng thống nhất trong mục tiêu bảo vệ lợi ích quốc gia – dân tộc, phục vụ phát triển đất nước và nâng cao vị thế Việt Nam.

Cần phối hợp từ khâu xây dựng chủ trương, lựa chọn đối tác, tổ chức hoạt động đến đánh giá kết quả; xác định rõ nội dung và lực lượng đối ngoại nhân dân tham gia trong các hoạt động đối ngoại quan trọng.

Đổi mới đối ngoại nhân dân đòi hỏi quyết tâm chính trị, tư duy chiến lược, sự phối hợp đồng bộ và tinh thần sáng tạo, chủ động của các cấp, các ngành.

Giữa một thế giới biến động, giá trị bất biến của kênh nhân dân vẫn là lòng tin và sự gần gũi giữa con người với con người, tiếp tục là nhịp cầu hữu nghị bền vững, kênh quan trọng để hội tụ nguồn lực, lan tỏa sức mạnh mềm và bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc, góp phần kiến tạo sức mạnh tổng hợp của nền ngoại giao Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.