Đổi pin xe máy điện: Kinh nghiệm quốc tế và bài toán của Hà Nội

Tại Đài Loan (Trung Quốc), người đi xe máy điện có thể đưa pin đã sử dụng đến trạm GoStation của công ty Gogoro, đổi lấy pin đã sạc đầy và tiếp tục hành trình mà không phải chờ sạc. Mô hình này đặc biệt phù hợp với người thường xuyên di chuyển trong đô thị, khi thời gian dừng xe có thể ảnh hưởng trực tiếp đến công việc và thu nhập.

Theo báo cáo năm 2025 của Gogoro, đến cuối năm, mạng lưới của doanh nghiệp có hơn 2.700 địa điểm đổi pin, phục vụ hơn 665.000 thuê bao đổi pin và ghi nhận hơn 800 triệu lượt đổi pin tích lũy. Đây là số liệu doanh nghiệp công bố, phản ánh quy mô của một hệ thống đã vận hành nhiều năm.

Mạng lưới này cho thấy đổi pin có thể phát triển thành dịch vụ được sử dụng thường xuyên, thay vì chỉ dừng ở quy mô thử nghiệm. Người dùng giảm thời gian chờ nạp năng lượng, trong khi đơn vị vận hành có thể quản lý tập trung việc sạc, theo dõi và bảo trì pin. Tuy nhiên, quy mô lớn cũng là kết quả của quá trình phát triển đồng bộ phương tiện, hạ tầng và dịch vụ.

Hệ thống Gogoro được xây dựng quanh một hệ sinh thái gồm xe, pin, tủ đổi pin và phần mềm quản lý. Người dùng đăng ký dịch vụ và sử dụng phương tiện tương thích với nền tảng. Gogoro có hợp tác với các hãng xe khác thông qua chương trình Powered by Gogoro Network, nhưng xe tham gia vẫn phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật của hệ thống.

Điều này cho thấy nhiều trạm đổi pin không đồng nghĩa nhiều loại xe có thể sử dụng chung. Nếu mỗi hãng thiết kế pin, đầu nối và giao thức quản lý riêng, người dùng không thể mặc nhiên đổi pin tại bất kỳ trạm nào.

Hiệu quả kinh doanh cũng cần được xem xét riêng. Năm 2025, doanh thu dịch vụ đổi pin của Gogoro đạt 149 triệu USD, tăng 8,1% so với năm trước. Trong khi đó, doanh thu toàn công ty giảm 9,4%, còn khoảng 281,5 triệu USD; công ty vẫn lỗ ròng 80 triệu USD. Những số liệu này cho thấy doanh thu dịch vụ có thể tăng trong khi kết quả tài chính tổng thể vẫn chịu sức ép. Tuy nhiên, không thể dựa vào khoản lỗ toàn công ty để kết luận riêng dịch vụ đổi pin thua lỗ, bởi kết quả chung còn chịu ảnh hưởng từ hoạt động bán xe, phần cứng và các khoản chi phí khác.

Ấn Độ: Lợi thế về thời gian, hiệu quả tùy cách sử dụng

Tại Ấn Độ, đổi pin được nghiên cứu như một phương án giảm chi phí đầu tư ban đầu và rút ngắn thời gian phương tiện phải dừng để nạp năng lượng. Với mô hình này, xe được bán không kèm pin, còn người dùng trả phí để sử dụng pin thông qua mạng lưới đổi pin.

Báo cáo Charting an Agenda for Battery Swapping for Two-Wheelers in India, do Hội đồng Quốc tế về Giao thông sạch (ICCT) công bố tháng 5/2022 với sự hỗ trợ của NITI Aayog, phân tích chi phí sở hữu xe máy điện theo nhiều kịch bản sử dụng. Kết quả cho thấy chi phí sở hữu tính trên mỗi km của xe máy điện và xe máy chạy xăng đều có xu hướng thấp hơn khi phương tiện được khai thác với cường độ cao. Với xe điện, một yếu tố quan trọng là giá trị thời gian tiết kiệm được nhờ không phải chờ sạc.

Lợi thế này đặc biệt có ý nghĩa với các phương tiện phục vụ giao hàng và dịch vụ di chuyển. Khi xe được sử dụng nhiều giờ mỗi ngày, thời gian chờ sạc có thể làm giảm số chuyến và cơ hội tạo doanh thu. Đổi pin giúp phương tiện nhanh chóng quay lại hoạt động, trong khi việc sạc được tổ chức tập trung tại các điểm vận hành.

Tuy nhiên, giảm giá mua xe ban đầu không đồng nghĩa tổng chi phí sử dụng chắc chắn thấp hơn. Người dùng vẫn phải trả chi phí thuê hoặc sử dụng pin và phí dịch vụ theo mô hình kinh doanh cụ thể. Hiệu quả kinh tế còn phụ thuộc vào quãng đường vận hành, tần suất đổi pin, giá điện và phương án sạc đối chứng.

Vì vậy, không thể áp dụng cùng một kết luận cho mọi nhóm người dùng. Với tài xế giao hàng hoặc người chạy xe cả ngày, thời gian tiết kiệm có thể tạo ra giá trị kinh tế đáng kể. Với người chỉ đi lại quãng ngắn, lợi ích này có thể thấp hơn, trong khi chi phí dịch vụ vẫn phát sinh. Báo cáo của ICCT nhấn mạnh vai trò của mức độ khai thác phương tiện, chứ không khẳng định đổi pin luôn là phương án rẻ nhất trong mọi trường hợp.

Hà Nội: 50 tủ đổi pin sẽ kiểm chứng điều gì?

Ngày 19/5/2026, Sở Xây dựng Hà Nội ký biên bản ghi nhớ với Honda Motor và LG Energy Solution về dự án phát triển trạm đổi pin xe máy điện. Theo kế hoạch được thành phố công bố, giai đoạn thí điểm từ quý III/2026 dự kiến lắp đặt 50 tủ đổi pin tại khu vực trung tâm, ưu tiên lân cận phường Hoàn Kiếm. Đối tượng ưu tiên là phương tiện thương mại nhằm tăng tần suất sử dụng và thu thập dữ liệu vận hành thực tế.

Giai đoạn tiếp theo, dự kiến từ quý III/2027, sẽ được xem xét sau khi tổng kết và đánh giá kết quả thí điểm, với mục tiêu khoảng 1.000 điểm đổi pin trên địa bàn thành phố.

Theo thông tin công bố, dự án hướng tới một nền tảng có khả năng tương thích với nhiều dòng xe, kể cả xe của doanh nghiệp Việt Nam. Đây là yêu cầu quan trọng, bởi nếu hệ thống chỉ phục vụ một nhóm phương tiện nhất định, khả năng tiếp cận của người dùng sẽ bị giới hạn. Tuy nhiên, định hướng xây dựng nền tảng mở chưa đồng nghĩa mọi hãng xe có thể sử dụng ngay. Khả năng tương thích thực tế còn phụ thuộc vào yêu cầu kỹ thuật, quy trình kiểm định và cơ chế để các doanh nghiệp tham gia.

Vị trí đặt tủ cũng cần được tính toán theo nhu cầu sử dụng. Khu vực trung tâm có mật độ phương tiện cao, nhưng không phải địa điểm nào cũng phù hợp để lắp đặt thiết bị. Tủ đổi pin cần có nguồn điện, không gian thao tác và khả năng tiếp cận thuận tiện. Nếu bố trí tại chung cư hoặc bãi đỗ xe, phương án lắp đặt còn phải đáp ứng yêu cầu về an toàn, phòng cháy chữa cháy và trách nhiệm quản lý địa điểm.

Đổi pin cũng không loại bỏ nhu cầu sạc điện mà chuyển hoạt động này sang hệ thống vận hành. Pin đã sử dụng vẫn phải được nạp điện, quản lý và bảo trì trước khi đưa trở lại mạng lưới. Chi phí đầu tư, giá dịch vụ, quyền sở hữu pin và trách nhiệm khi trạm ngừng hoạt động vì thế là những vấn đề cần được xác định trong quá trình triển khai.

Với đợt thí điểm, số lượng tủ được lắp đặt mới chỉ phản ánh quy mô hạ tầng ban đầu. Kết quả cần được đánh giá qua mức độ sử dụng thực tế, khả năng tương thích giữa các dòng xe, chi phí vận hành và mức phí người dùng phải trả. Đây cũng là cơ sở để xác định mô hình có đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân và có đủ điều kiện mở rộng hay không.