Đối thoại ASEAN về đầu tư cho sản xuất lúa phát thải thấp
Hơn 70 đại biểu đến từ sáu quốc gia ASEAN đã họp tại Hà Nội để trao đổi các giải pháp huy động đầu tư cho canh tác lúa phát thải thấp, hướng tới mục tiêu hài hòa giữa bảo đảm an ninh lương thực và ứng phó với biến đổi khí hậu.
Ngày 21/1, tại Hà Nội, Viện Chiến lược, Chính sách Nông nghiệp và Môi trường (ISPAE) phối hợp với Viện Nghiên cứu Lúa gạo quốc tế (IRRI) tổ chức Hội thảo “Cơ chế đầu tư nhằm thúc đẩy canh tác lúa giảm phát thải tại các quốc gia ASEAN”. Hội thảo diễn ra trong ba ngày, từ 21 đến 23/1, với sự tham gia của khoảng 70 đại biểu là đại diện các cơ quan quản lý nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và nông dân đến từ Việt Nam, Philippines, Thái Lan, Indonesia, Campuchia và Lào.
Đông Nam Á hiện là một trong những vùng sản xuất lúa gạo lớn nhất thế giới, đóng vai trò trụ cột trong bảo đảm an ninh lương thực toàn cầu và tạo sinh kế cho hàng chục triệu hộ nông dân. Tuy nhiên, mô hình canh tác lúa nước truyền thống, với đặc trưng là ruộng ngập nước kéo dài, lại là một trong những nguồn phát thải khí mê-tan đáng kể. Trong bối cảnh các quốc gia ASEAN đang đẩy mạnh thực hiện và cập nhật Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) theo Hiệp định Paris, ngành lúa gạo đứng trước yêu cầu cấp thiết phải chuyển đổi theo hướng bền vững và phát thải thấp hơn.
Phát biểu tại hội thảo, ông Jongsoo Shin, Giám đốc Khu vực châu Á của IRRI, nhận định đây là thời điểm mang tính bước ngoặt để ASEAN khẳng định vai trò tiên phong toàn cầu trong sản xuất lúa gạo phát thải thấp. Theo ông, quá trình chuyển đổi này không chỉ góp phần bảo vệ môi trường và giảm tác động của biến đổi khí hậu, mà còn mở ra cơ hội tiếp cận các thị trường mới, nâng cao giá trị chuỗi lúa gạo và cải thiện sinh kế bền vững cho hàng triệu nông dân trong khu vực.
Tiến sĩ Trần Công Thắng, Viện trưởng ISPAE cho biết, lúa gạo giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong chiến lược giảm phát thải khí nhà kính của Việt Nam. Theo kết quả kiểm kê phát thải năm 2020, canh tác lúa chiếm khoảng 40% tổng lượng phát thải khí mê-tan của cả nước và hơn 66% lượng phát thải trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và sử dụng đất. Do đó, chuyển đổi canh tác lúa theo hướng phát thải thấp được xem là điều kiện then chốt để Việt Nam thực hiện cam kết cắt giảm 30% phát thải khí mê-tan vào năm 2030 và đạt mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
Trong thời gian qua, Việt Nam đã và đang triển khai nhiều chương trình, dự án lớn như Dự án Chuyển đổi nông nghiệp bền vững (VNSAT), Đề án phát triển bền vững một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại Đồng bằng sông Cửu Long và Đề án trồng trọt giảm phát thải giai đoạn 2025–2035. Tuy nhiên, theo TS. Trần Công Thắng, thách thức lớn nhất hiện nay vẫn là huy động nguồn lực tài chính và thu hút đầu tư cho toàn bộ chuỗi ngành hàng lúa gạo, từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ.
Trong khuôn khổ hội thảo, các đại biểu cũng thảo luận sâu về khả năng tiếp cận các nguồn tài chính khí hậu quốc tế, cơ chế chi trả dựa trên kết quả, tín chỉ carbon cũng như vai trò của khu vực tư nhân trong quá trình chuyển đổi xanh ngành lúa gạo. Nhiều ý kiến cho rằng, tăng cường liên kết khu vực và chia sẻ kinh nghiệm giữa các quốc gia ASEAN sẽ là yếu tố then chốt giúp giảm chi phí chuyển đổi, nâng cao hiệu quả đầu tư và đẩy nhanh tiến độ giảm phát thải.
