Dọn “rác” trên mạng xã hội

Nguy cơ từ rác văn hóa

Hiện nay, không khó để bắt gặp những clip, phim ngắn mục đích “câu view” trên mạng xã hội. Nguy hiểm hơn là trào lưu “giáo dục lệch lạc”. Nhiều cá nhân tự xưng là chuyên gia tâm lý, chuyên gia tình yêu để đưa ra những phát ngôn gây sốc, cổ xúy lối sống thực dụng, ngoại tình hoặc coi thường các giá trị gia đình. Những clip này thường được dàn dựng với hình ảnh chau chuốt, âm nhạc bắt tai khiến người xem, đặc biệt là giới trẻ, dễ dàng tin theo và coi đó là chuẩn mực mới.

Dưới góc nhìn về điện ảnh, nhà biên kịch Trịnh Thanh Nhã cho rằng, những phim ngắn có nội dung nhảm nhí sẽ ảnh hưởng rất lớn đến giá trị thẩm mỹ của đời sống và làm lệch lạc nhận thức của con người. Những nội dung phản cảm, lệch lạc trên mạng xã hội đang làm sai lệch các chuẩn mực đạo đức vốn có của con người. Chúng khiến người xem, đặc biệt là giới trẻ, dần hình thành nhận thức sai về những vấn đề trong xã hội. Các giá trị về tình yêu, tình bạn, cách ứng xử trong cộng đồng cũng có thể bị lệch chuẩn nếu bị phim ngắn mô tả méo mó, thiếu tính nhân văn. “Một khi những giới hạn về đạo đức bị phá vỡ, nhận thức của con người sẽ lung lay, kéo theo nhiều hệ lụy tiêu cực cho xã hội” - bà Nhã bày tỏ.

Còn theo chuyên gia tâm lý giáo dục và tư vấn kỹ năng sống Nguyễn Lệ Thủy, nhiều phim ngắn hiện nay còn cổ súy bạo lực hoặc hành vi lệch chuẩn. Những đoạn clip học sinh đánh nhau, dọa nạt, khoe “hung khí” được dàn dựng, phát tán tràn lan trên mạng, vô tình khiến giới trẻ cho rằng đó là biểu tượng của sức mạnh. Với việc tiếp xúc với những nội dung như vậy, các em dễ bị ảnh hưởng tâm lý, bắt chước hành vi tiêu cực. Khi đó, những đoạn phim tưởng chừng vô hại lại trở thành mồi lửa châm ngòi cho nhiều hệ lụy xã hội.

Xây dựng không gian sạch

Có thể nói, mạng xã hội giống như một quảng trường khổng lồ, nơi mọi người đều góp phần tạo nên bầu không khí chung. Tuy nhiên, trong một không gian mở, một cộng đồng văn minh vẫn còn đó sự tồn tại của sản phẩm “rác” văn hóa. Ở đó, nguyên nhân xuất phát là từ chính các nền tảng như TikTok, Facebook hay YouTube hoạt động dựa trên chỉ số tương tác. Khi một nội dung gây tranh cãi hoặc phản cảm xuất hiện thường kích thích người dùng dừng lại xem. Thậm chí nhiều khán giả xem chỉ vì vì tò mò hoặc phẫn nộ và để lại bình luận chỉ trích. Bởi theo thuật toán của các nền tảng mạng xã hội này chỉ ghi nhận đây là nội dung có “sức hút” và tiếp tục phân phối nó đến hàng triệu người dùng khác. Chính vì vậy, nhiều TikToker, Youtuber sẵn sàng bất chấp tất cả, vứt bỏ lòng tự trọng để tạo ra những nội dung “bẩn”. Khi các clip càng nhiều view đồng nghĩa với việc càng nhiều tiền quảng cáo, hợp đồng tài trợ và quyền lực ảo trên mạng xã hội. Thậm chí những người mang danh “nhà sáng tạo nội dung” này còn coi sự phẫn nộ của dư luận là “nguyên liệu” để nổi tiếng, thà bị chửi còn hơn bị lãng quên.

Thực tế cho thấy, để loại bỏ những sản phẩm “rác” trên mạng xã hội, bên cạnh những quy đinh, bộ quy tắc ứng xử… là ý thức của chính mỗi cá nhân khi tham gia các nền tảng mạng xã hội.

Theo PGS. TS Trần Thành Nam - Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (ĐHQG Hà Nội) bày tỏ, khi những nội dung nhảm nhí được “lên xu hướng”, người xem đặc biệt là trẻ em và người trẻ sẽ dần bị chai sạn về cảm xúc, coi sự thô tục là bình thường và hình thành lối sống thực dụng, ích kỷ. Việc tiếp nhận liên tục các clip rác gây ra trạng thái căng thẳng ngầm, ảnh hưởng đến khả năng tập trung và tư duy sâu của người dùng.

Để “làm sạch” không gian mạng, PGS. TS Trần Thành Nam cho rằng, một trong những nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc người dùng, đặc biệt là người trẻ là chưa được trang bị đầy đủ các kỹ năng sống an toàn trên không gian mạng trước khi được trao vào tay các thiết bị điện tử kết nối mạng. Thực tế hiện nay các bậc phụ huynh cũng chưa phải là tấm gương tốt để giáo dục cảm xúc cho con. Họ thay vì giám sát chặt chẽ mà thường cấm đoán và trừng phạt bằng bạo lực. Ngoài ra, chương trình giáo dục nhà trường chưa thực sự hình thành năng lực số và cảm xúc xã hội cho học sinh. Các nội dung lệch chuẩn trên không gian mạng chưa được kiểm duyệt một cách chặt chẽ đang làm thay đổi thế giới quan của người trẻ. “Cần phải thực hiện các giải pháp đa tầng và kết hợp 3 trụ cột. Gồm giáo dục phòng ngừa, tích hợp giáo dục kỹ năng số và cảm xúc xã hội vào chương trình học từ tiểu học. Học sinh cần hiểu về “dấu chân số”, trách nhiệm công dân mạng và cách phản ứng có trách nhiệm khi chứng kiến clip phản cảm” -PGS.TS Trần Thành Nam bày tỏ.

Trong thời đại bùng nổ của công nghệ, thực tế cho thấy “cuộc chiến” chống lại clip phản cảm trên mạng xã hội là một hành trình dài và gian nan. Nó đòi hỏi sự chung tay từ cơ quan quản lý, các “ông lớn công nghệ” và đặc biệt là ý thức của mỗi cá nhân. Ở đó, không gian mạng cũng giống như một công viên công cộng, nếu mỗi người đều có ý thức không xả rác và cùng nhau dọn rác, chúng ta sẽ có một môi trường số trong lành cho chính mình và thế hệ mai sau.