Dòng chảy di sản trong đời sống đương đại

Khi di sản không đứng yên

Di sản thường được nhắc đến như những giá trị thuộc về quá khứ. Nhưng nếu chỉ dừng lại ở việc lưu giữ, bảo tồn, di sản rất dễ trở thành những “ký ức tĩnh”. Sức sống của di sản chỉ thực sự được khẳng định khi những giá trị ấy tiếp tục hiện diện trong đời sống, được cộng đồng thực hành, thế hệ trẻ tiếp nhận và các nghệ sĩ, nhà sáng tạo chuyển hóa thành những sản phẩm phù hợp với nhu cầu của xã hội đương đại.

Đó cũng là tinh thần xuyên suốt Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II năm 2026. Với chủ đề “Dòng chảy di sản - Heritage Flow”, di sản được nhìn nhận như một dòng chảy liên tục của lịch sử: hình thành từ quá khứ, hiện diện trong đời sống hôm nay và tiếp tục được trao truyền, sáng tạo trong tương lai.

Bà Lê Thị Ánh Mai - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, cho biết Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II tiếp tục lấy di sản làm nền tảng nhưng nhấn mạnh hơn vào quá trình di sản được trao truyền, sáng tạo và lan tỏa trong đời sống đương đại. Với chủ đề “Dòng chảy di sản - Heritage Flow”, không gian Festival được mở rộng và đa dạng hơn, gắn với nhiều địa điểm văn hóa, di sản và không gian công cộng của Thủ đô. Qua đó, Festival không chỉ diễn ra trong một không gian sân khấu mà hướng tới tạo nên một hành trình trải nghiệm văn hóa trong lòng Hà Nội.

Festival diễn ra tại nhiều không gian văn hóa, di sản tiêu biểu như Hoàng thành Thăng Long, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Bảo tàng Hà Nội, xã Bát Tràng và Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục... Mỗi không gian trở thành một điểm kết nối giữa di sản với nghệ thuật và công chúng.

Trong những không gian có chiều sâu lịch sử, các giá trị truyền thống được kết nối với ngôn ngữ nghệ thuật đương đại cùng sự hỗ trợ của công nghệ trình diễn như 3D mapping, thực tế ảo tăng cường (AR), sàn xoay và các hiệu ứng sân khấu. Công nghệ không thay thế di sản mà trở thành phương tiện giúp kể lại câu chuyện di sản bằng ngôn ngữ mới.

Với công chúng trẻ, hình thức trình diễn trực quan, đa giác quan có thể mở thêm một “cánh cửa” để tiếp cận lịch sử và văn hóa. Khi di sản được kể bằng những phương thức gần gũi với đời sống hiện đại, khoảng cách giữa truyền thống và hiện tại cũng được thu hẹp.

Từ trao truyền đến kiến tạo giá trị mới

Một dòng chảy chỉ có thể tiếp tục khi có người tiếp nhận. Vì thế, Festival không chỉ đổi mới cách thể hiện mà còn tạo cơ hội để cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ, trực tiếp tìm hiểu, trải nghiệm và thực hành các giá trị di sản. Sự tham gia ấy giúp nghệ nhân có môi trường truyền nghề, nghệ sĩ tìm thấy chất liệu sáng tạo, người trẻ nhận ra giá trị của văn hóa truyền thống trong đời sống hôm nay. Bảo tồn, vì thế, không chỉ là giữ lại những gì đã có, mà còn tạo điều kiện để di sản tiếp tục sống và phát triển.

Festival cũng mở rộng dòng chảy ấy bằng giao lưu quốc tế. Sự tham gia của các đoàn nghệ thuật đến từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ cùng các đoàn nghệ thuật trong nước tạo nên không gian trao đổi văn hóa đa chiều. Chương trình giao lưu nghệ thuật quốc tế với chủ đề “Thăng Long - Hà Nội, nhịp cầu di sản” là một trong những điểm nhấn, kết nối nghệ thuật dân tộc Việt Nam với các nền văn hóa khác.

Theo Tổng đạo diễn Phạm Hoàng Giang, Festival năm nay có điểm nhấn mang tính chiến lược, thử nghiệm những cách thức mới để kết nối nghệ thuật truyền thống với thời trang, thủ công mỹ nghệ, làng nghề, ẩm thực và du lịch trải nghiệm. Qua đó, các giá trị văn hóa có thể được chuyển hóa thành những sản phẩm sáng tạo, tạo thêm giá trị kinh tế và sức hút đối với du khách.

Các tác phẩm được dàn dựng mới, kết hợp âm nhạc truyền thống với ngôn ngữ đương đại và công nghệ trình diễn. Sự gặp gỡ giữa nghệ sĩ trẻ và những nghệ sĩ có nhiều năm gắn bó với nghệ thuật truyền thống được kỳ vọng tạo nên màu sắc mới, góp phần lan tỏa các giá trị di sản tới công chúng trẻ trong nước cũng như du khách quốc tế.

Ở góc độ phát triển, Festival đặt ra câu chuyện rộng hơn về công nghiệp văn hóa. Những không gian di sản, làng nghề, nghệ thuật biểu diễn, thiết kế, công nghệ, du lịch và dịch vụ có thể tạo thành một hệ sinh thái liên kết. Khi đó, giá trị của di sản không chỉ nằm ở ý nghĩa lịch sử, văn hóa mà còn có thể tạo ra những sản phẩm, dịch vụ và trải nghiệm mới.

Cố vấn nghệ thuật, nhà phê bình Nguyễn Quang Long cho rằng, trong bối cảnh hội nhập hiện nay, cách tiếp cận với di sản cần được nhìn nhận rộng hơn. Nếu trước đây trọng tâm là bảo tồn các giá trị di sản, thì ngày nay cần đặt câu hỏi về căn tính của văn hóa Việt Nam trong đời sống đương đại. Việc kết nối truyền thống với đương đại cần được thực hiện tự nhiên, để các giá trị văn hóa có thể hiện diện trong nhu cầu thưởng thức của công chúng, nhất là giới trẻ.

Festival Thăng Long - Hà Nội có thể trở thành một điểm đến văn hóa hấp dẫn nếu được đầu tư, phát huy đúng hướng. Đây cũng có thể là một điểm nhấn góp phần xây dựng nền công nghiệp văn hóa của Thủ đô.

Có thể thấy, bản sắc và căn tính văn hóa là yếu tố quan trọng để Hà Nội tham gia sâu hơn vào dòng chảy văn hóa đương đại. Những Festival và hoạt động nghệ thuật mang màu sắc dân tộc, được đặt trong góc nhìn mới, sẽ tạo không gian để người trẻ tham gia, trải nghiệm, sáng tạo, qua đó đưa văn hóa trở thành nguồn lực cho phát triển kinh tế.

Để dòng chảy di sản không bị ngắt quãng, điều quan trọng nhất vẫn là con người. Khi cộng đồng trở thành chủ thể, thế hệ trẻ tìm thấy sự gần gũi trong di sản, những giá trị Thăng Long - Hà Nội sẽ tiếp tục có đời sống mới. Đó là cách một đô thị nghìn năm tuổi làm mới mình mà không đánh mất căn cốt văn hóa: để di sản tiếp tục được trao truyền, sáng tạo và sống trong đời sống hôm nay.