Dự án Luật Bưu chính sửa đổi: Doanh nghiệp đề nghị làm rõ những quy định mới

Nhiều điểm mới theo kịp thực tiễn

Theo ông Lã Hoàng Trung, Vụ trưởng Vụ Bưu chính, Bộ KHCN cho biết thị trường bưu chính đã thay đổi mạnh so với thời điểm Luật Bưu chính năm 2010 được ban hành. Năm 2025, sản lượng đạt khoảng 4,1 tỷ bưu gửi, cao hơn 12 lần so với năm 2010; hơn 90% sản lượng hiện là gói, kiện hàng hóa. Trong 6 tháng đầu năm 2026, thị trường có khoảng 765 doanh nghiệp, sản lượng đạt khoảng 2,5 tỷ bưu gửi, tăng 35% so với cùng kỳ.

Dự thảo Luật Bưu chính (sửa đổi) gồm 8 chương, 51 điều, trong đó Chương V về bưu chính số và bảo đảm an toàn, an ninh gồm 9 điều.

Một điểm mới là bổ sung, chuẩn hóa các khái niệm về bưu chính số, mạng bưu chính, doanh nghiệp vận hành và không vận hành mạng. Bưu gửi được xác định gồm thư và gói, kiện hàng hóa, được xử lý riêng lẻ, định danh và có khả năng theo dõi, truy vết trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ. Dịch vụ bưu chính có thể bao gồm lưu kho, xử lý đơn hàng, đóng gói, hoàn trả nếu gắn trực tiếp với từng bưu gửi và được tổ chức trên mạng bưu chính; logistics độc lập không thuộc phạm vi này.

Dự thảo cũng chuyển từ cơ chế cấp phép sang đăng ký, đồng thời phân định trách nhiệm giữa doanh nghiệp vận hành mạng và doanh nghiệp không vận hành mạng. Doanh nghiệp vận hành mạng có trách nhiệm duy trì mạng liên tục, ổn định, bảo đảm kết nối, liên thông và chia sẻ thông tin cần thiết; doanh nghiệp không vận hành mạng chịu trách nhiệm đối với phần dịch vụ mình thực hiện.

Với sản lượng bưu gửi lớn, giao dịch ngày càng số hóa và mạng lưới nhiều tầng, phương thức quản lý chủ yếu dựa vào kiểm tra trực tiếp tại điểm chấp nhận không còn đủ để xử lý toàn bộ rủi ro. Dự thảo vì vậy hướng tới quản lý dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro.

Theo Điều 40 dự thảo, mỗi bưu gửi được gắn một mã nhận dạng duy nhất từ thời điểm chấp nhận và duy trì trong suốt quá trình cung cấp dịch vụ để theo dõi, quản lý và truy vết.

Việc xác thực tăng cường thông tin người gửi cũng được thực hiện theo mức độ rủi ro, không áp dụng với tất cả người gửi. Người gửi có trách nhiệm cung cấp thông tin chính xác, chịu trách nhiệm về nội dung và việc đóng gói bưu gửi.

Dự thảo đồng thời quy định trách nhiệm bảo đảm an toàn bưu gửi từ khi tiếp nhận đến khi phát, không để mất, thất lạc, hư hỏng hoặc bị xâm phạm trái pháp luật. Đây là cơ sở để tăng cường khả năng truy vết khi xảy ra sự cố hoặc xuất hiện dấu hiệu vi phạm.

Doanh nghiệp đề nghị làm rõ khi áp dụng

Chia sẻ tại hội nghị, đại diện Tổng công ty Bưu điện Việt Nam đánh giá dự thảo đã kế thừa Luật Bưu chính năm 2010, đồng thời bổ sung nhiều nội dung phù hợp thực tiễn như phân loại doanh nghiệp vận hành và không vận hành mạng, bưu chính số, thử nghiệm có kiểm soát, định danh và xác thực người gửi theo mức độ rủi ro. Doanh nghiệp cũng đánh giá việc chuyển từ cấp phép sang đăng ký sẽ tạo thuận lợi hơn cho hoạt động kinh doanh.

Trong khi đó, đại diện Công ty Giao Hàng Nhanh đề nghị làm rõ việc xác định doanh nghiệp bưu chính trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp vận hành chủ yếu trên nền tảng công nghệ, điều phối đơn hàng qua ứng dụng nhưng không sở hữu toàn bộ kho, bưu cục hay điểm phục vụ vật lý. Doanh nghiệp cũng quan tâm quy định chuyển tiếp 12 tháng: nếu sau khi rà soát không còn đáp ứng điều kiện hoặc không còn thuộc phạm vi doanh nghiệp bưu chính thì sẽ chuyển đổi hoạt động như thế nào.

Về dữ liệu, doanh nghiệp đề nghị làm rõ ngưỡng sự cố phải thông báo theo quy định tại Điều 38, chẳng hạn trường hợp chỉ lộ dữ liệu một vài đơn hàng do nhân viên nghỉ việc nhưng vẫn kiểm soát tài khoản cũ.

Đối với hàng cấm, hàng hạn chế vận chuyển, doanh nghiệp cho biết dù thường xuyên đào tạo nhân viên, với mạng lưới lớn, nhân viên tại điểm tiếp nhận vẫn có thể lúng túng khi phát hiện trường hợp nghi vấn. Doanh nghiệp đề nghị nghiên cứu đầu mối tiếp nhận, hướng dẫn 24/7 hoặc cơ quan chuyên trách để hỗ trợ xử lý.

Các ý kiến tại hội nghị được cơ quan soạn thảo ghi nhận để tiếp tục hoàn thiện dự thảo, làm rõ trách nhiệm của các chủ thể và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp khi chuyển sang thực hiện các quy định mới.