Dự án Luật Đất đai (sửa đổi): Chuyển từ tư duy bồi thường sang tư duy tái thiết cuộc sống
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang đề xuất tới Chính phủ cho phép chuyển từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang tư duy “tái thiết cuộc sống cho người dân khi nhà nước thu hồi đất” bằng các quy định về kiểm tra chỗ ở, hạ tầng tái định cư, sinh kế, việc làm, thu nhập và xem xét sự hài lòng của người dân.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường (NNMT), trong giai đoạn 2024 - 2026, nhiều luật quan trọng đã được sửa đổi hoặc đang được sửa đổi như Luật Đầu tư, Luật Đấu thầu, Luật Quy hoạch, Luật Xây dựng, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật... Nếu Luật Đất đai không được sửa đổi đồng bộ sẽ tiếp tục phát sinh chồng chéo, mâu thuẫn trong quá trình áp dụng, ảnh hưởng đến môi trường đầu tư và hiệu quả quản lý nhà nước. Vì vậy, việc sửa đổi Luật Đất đai là cần thiết và cấp bách nhằm tạo lập khuôn khổ pháp lý thống nhất, ổn định, đồng bộ với hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới thay vì tiếp tục phụ thuộc vào các cơ chế đặc thù mang tính ngắn hạn.
Bộ trưởng Bộ NNMT Trịnh Việt Hùng cho biết, Bộ vừa có Tờ trình chính sách của dự án Luật Đất đai (sửa đổi) gửi tới Chính phủ. Trong đó có phương án hoàn thiện quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng.
Phương án này nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích, giảm khiếu kiện, ổn định đời sống người có đất thu hồi và đẩy nhanh tiến độ triển khai dự án, phòng ngừa trục lợi chính sách trong thực hiện thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ tái định cư. Mặt khác, làm rõ hơn tiêu chí dự án, phạm vi thu hồi đất phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng…
Đồng thời, giúp cơ quan quản lý hoàn thiện quy định về trình tự, thủ tục thu hồi đất theo hướng không quy định cứng việc thu hồi đất chỉ thực hiện sau khi đã phê duyệt phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và hoàn thành bố trí tái định cư; không quy định trình tự, thủ tục thu hồi đất trong Luật Đất đai. Luật hóa quan điểm chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang tư duy “tái thiết cuộc sống cho người dân khi nhà nước thu hồi đất” bằng các quy định về kiểm tra chỗ ở, hạ tầng tái định cư (trường học, y tế, giao thông, dịch vụ công…), sinh kế, việc làm, thu nhập và xem xét sự hài lòng của người dân.
Bổ sung trường hợp thu hồi đất đối với phần diện tích còn lại của thửa đất sau thu hồi mà không đủ điều kiện để sử dụng và người sử dụng đất đề nghị thu hồi. Giao chính quyền địa phương được quyết định chính sách hỗ trợ khác phù hợp đặc điểm của địa phương và đặc thù của dự án.
Sửa đổi, bổ sung căn cứ thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng theo kế hoạch sử dụng đất cấp xã, trừ các dự án đã được quyết định chủ trương đầu tư, quyết định đầu tư của Quốc hội, Chính phủ, bộ, ngành, Hội đồng nhân dân cấp tỉnh.
Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, tại phương án này, Bộ NNMT đưa ra giải pháp luật hóa các trường hợp nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh; phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng đang quy định tại Nghị quyết số 254/2025/QH15. Làm rõ hơn tiêu chí dự án, phạm vi thu hồi đất phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng; bổ sung các trường hợp nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng so với Luật Đất đai năm 2024 để thực hiện Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; thu hồi đất để thực hiện dự án đầu tư xây dựng nhà ở cho thuê, nhà ở chính sách; thu hồi phần diện tích còn lại của thửa đất sau thu hồi mà không đủ điều kiện để sử dụng và người sử dụng đất đề nghị thu hồi.
Bộ NNMT đề nghị bổ sung quy định về việc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đối với người sử dụng đất là người đã nhận chuyển quyền sử dụng đất trong thời gian thực hiện thông báo thu hồi đất để phòng ngừa trục lợi chính sách, đầu cơ bồi thường, xây dựng trái phép sau khi có thông báo thu hồi đất. Sửa đổi, bổ sung quy định về căn cứ thu hồi đất; nguyên tắc bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất.
Một điểm mới khác, Bộ NNMT đề xuất quy định giao chính quyền địa phương được quyết định chính sách hỗ trợ khác phù hợp đặc điểm của địa phương và đặc thù của dự án. Cùng với đó không quy định việc hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm trong dự thảo Luật Đất đai mà giao Chính phủ quy định.
Tới đây, Chính phủ có trách nhiệm ban hành quy định trình tự, thủ tục thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh, phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng trong Luật Đất đai.