Dự phòng từ sớm để mở cánh cửa miễn dịch cho trẻ nhỏ trước RSV

Đây là những thông tin được các chuyên gia y tế chia sẻ tại tọa đàm khoa học “Chiến lược chăm sóc cho phụ nữ mang thai: Mẹ chủ động - Con được bảo vệ”, do Hội Phụ Sản Việt Nam (VAGO) với sự hỗ trợ khoa học từ Pfizer Việt Nam tổ chức tại Hà Nội vào ngày 26/7.

Khoảng trống miễn dịch trong 6 tháng đầu đời

Thông tin chia sẻ tại tọa đàm cho thấy, RSV là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ, liên quan đến 1,4 triệu ca nhập viện và 27,300 ca tử vong ở trẻ dưới 6 tháng tuổi. Tại Việt Nam, dữ liệu tại các bệnh viện nhi cho thấy, RSV chiếm khoảng 24-48% nguyên nhân nhiễm trùng đường hô hấp dưới ở trẻ em. Đặc biệt, nghiên cứu tại Bệnh viện Nhi Trung ương cho thấy gánh nặng bệnh tập trung chủ yếu ở nhóm trẻ dưới 3 tháng tuổi (42,7%), theo sau là nhóm trẻ 3-6 tháng tuổi.

Đây là giai đoạn tạo nên “khoảng trống miễn dịch” trong 6 tháng đầu đời vì hệ miễn dịch của trẻ chưa hoàn thiện và đường thở còn nhỏ. Ngoài ra, đường thở nhỏ khiến RSV dễ gây viêm, phù nề và tắc nghẽn, trong khi cơ thể chưa có đủ kháng thể để chống lại virus, khiến khả năng bị ảnh hưởng nghiêm trọng do RSV cao hơn.

Theo PGS.TS.BS Nguyễn Thị Diệu Thúy - Trưởng Bộ môn Nhi, Đại học Y Hà Nội; Trưởng khoa Nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, đa số trẻ điều trị hồi sức tích cực (ICU) do bệnh đường hô hấp dưới liên quan RSV là những trẻ sinh đủ tháng, trước đó khỏe mạnh. Dữ liệu cho thấy khoảng 8/10 trẻ (81,2%) phải điều trị ICU do RSV không có bệnh nền.

“Trẻ khỏe mạnh không có nghĩa là trẻ an toàn trước RSV. Nhiều trẻ ban đầu chỉ ho, sổ mũi, khó thở... nhưng ngay sau đó có thể tiến triển thành viêm tiểu phế quản, suy hô hấp và phải can thiệp hô hấp như thở máy hoặc đặt nội khí quản. Dữ liệu cho thấy khoảng 23,8% trẻ nhập viện tại đơn vị cấp cứu hoặc chăm sóc đặc biệt (ICU/HAU) do RSV cần thở máy xâm lấn, phản ánh mức độ nghiêm trọng mà bệnh có thể gây ra ở trẻ nhỏ. Vì vậy, phụ huynh không nên chủ quan và cần dự phòng sớm trước, tránh mắc bệnh rồi mới lo”, PGS.TS.BS Nguyễn Thị Diệu Thúy nói. 

Ngoài ra, nhiễm RSV có liên quan đến nguy cơ gia tăng các biến chứng hô hấp lâu dài ở trẻ nhỏ như khò khè tái diễn, hen suyễn hay suy giảm chức năng phổi. Cụ thể, với khò khè không thường xuyên, nguy cơ cao hơn 3,2 lần, đối với khò khè thường xuyên, nguy cơ tăng 4,3 lần. Đối với hen suyễn, nguy cơ được ghi nhận tăng từ 2-12 lần ở những trẻ có tiền sử nhiễm RSV, trong khi khoảng 27% trẻ nhập viện vì viêm tiểu phế quản nặng có thể mắc hen suyễn trước 5 tuổi.  

Nhận thức đầy đủ về dự phòng từ sớm

Theo các chuyên gia tại tọa đàm, việc bảo vệ trẻ trước các bệnh nhiễm trùng hô hấp cần kết hợp nhiều biện pháp chăm sóc và dự phòng phù hợp trong suốt thai kỳ và sau sinh, từ theo dõi sức khỏe định kỳ, duy trì dinh dưỡng hợp lý, tư vấn y khoa đến chăm sóc miễn dịch thai kỳ.

Khi mang thai, hệ miễn dịch của người mẹ có những thay đổi để vừa bảo vệ mẹ khỏi bệnh tật, vừa giúp thai nhi phát triển an toàn. Thông qua cơ chế truyền kháng thể qua nhau thai, đặc biệt trong ba tháng cuối thai kỳ, trẻ có thể nhận được một phần kháng thể ngay từ khi chào đời, để được hỗ trợ bảo vệ khi hệ miễn dịch còn non yếu, nhất là trong giai đoạn khoảng trống miễn dịch 6 tháng đầu đời.

Theo đó, TS.BS Ngô Thị Yên - Uỷ viên BCH Hội Y học Giới Tính Việt Nam, nguyên Trưởng Khoa Chăm sóc trước sinh, Bệnh viện Từ Dũ cho rằng: “Một thai kỳ được chăm sóc tốt không chỉ cho mẹ sức khỏe, mà còn để lại cho con món quà miễn dịch quý giá ngay khi chào đời. Trong những tháng cuối thai kỳ, mẹ trao cho con một phần kháng thể của mình, để con ngay từ hơi thở đầu tiên đã có sẵn một phần hành trang bảo vệ trước RSV. Chính sự bảo vệ truyền từ mẹ trong giai đoạn quan trọng này giúp thu hẹp khoảng trống bảo vệ trong 6 tháng đầu đời, khi hệ miễn dịch của con còn non nớt, chưa thể tự bảo vệ mình".

TS.BS Ngô Thị Yên cho biết, đây là cơ chế đã được ứng dụng trong chăm sóc thai kỳ từ nhiều năm qua. Tại Việt Nam, biện pháp chăm sóc miễn dịch cho phụ nữ mang thai nhằm phòng ngừa uốn ván ở mẹ và trẻ nhũ nhi đã được triển khai rộng rãi. Trên thế giới, chăm sóc miễn dịch thai kỳ cũng được áp dụng để tăng cường bảo vệ mẹ và bé trước một số bệnh như cúm và ho gà. Cùng với những tiến bộ của khoa học, phạm vi ứng dụng của miễn dịch thai kỳ tiếp tục được mở rộng đối với nhiều tác nhân gây bệnh, trong đó có các tác nhân hô hấp như RSV.

Thông qua tọa đàm, các chuyên gia kỳ vọng phụ nữ mang thai và gia đình sẽ có thêm góc nhìn đầy đủ, dựa trên bằng chứng khoa học về các nguy cơ hô hấp ở trẻ nhỏ, đặc biệt là RSV và khoảng trống bảo vệ trong 6 tháng đầu đời, từ đó chủ động trao đổi với bác sĩ để lựa chọn các biện pháp chăm sóc phù hợp trong thai kỳ và sau sinh.