Đưa công nghệ vào hợp tác xã: nâng giá trị nông sản, mở lối đầu ra - Bài 3: Liên kết Nông dân – Hợp tác xã - Doanh nghiệp: Cùng làm, cùng hưởng lợi

Tập hợp nông dân vào vùng nguyên liệu

Ghi nhận mô hình tại HTX Láng Lớn (xã Kim Long, TPHCM), vốn được hình thành từ nhu cầu của hộ trồng bơ còn sản xuất nhỏ lẻ, kỹ thuật chưa đầy đủ. Người nông dân mong muốn cùng nhau trao đổi kinh nghiệm, mua phân bón với giá phù hợp và tìm đầu ra cho sản phẩm. Xuất phát từ bối cảnh đó, HTX ban đầu chỉ gồm 7 thành viên, tập trung trồng bơ và nuôi cá chình.

Trong sản xuất bơ, HTX Láng Lớn sử dụng drone phun thuốc và hệ thống tưới tự động. Với cá chình, HTX áp dụng hệ thống lọc nước tuần hoàn để quản lý nguồn nước, qua đó góp phần ổn định điều kiện nuôi. Chia sẻ với chúng tôi, anh Phùng Văn Hoà, Giám đốc HTX Dịch vụ Nông nghiệp Láng Lớn cho biết, thời gian đầu vùng nguyên liệu còn nhỏ nên HTX liên kết với bà con để tăng sản lượng, hướng tới đối tác lớn. Với bơ, thời tiết vẫn ảnh hưởng; drone giúp can thiệp một phần. Với cá chình, lọc nước tuần hoàn giúp môi trường nuôi ổn định hơn. “HTX mạnh dạn xây dựng thương hiệu bơ chất lượng cao và tiếp tục hoàn thiện với cá chình. Tại HTX, nhu cầu ban đầu của nông dân đã trở thành nền tảng hình thành, tập hợp thành viên, thống nhất cách làm và tìm đầu ra”, ông Hòa chia sẻ.

Tại HTX Bưởi da xanh Sông Xoài có 120 thành viên, vùng trồng khoảng 200 ha, trong đó 180 ha cho trái, sản lượng khoảng 6.000 tấn mỗi năm. HTX tập hợp các xã viên nhằm khắc phục manh mún, hạn chế bị ép giá và tìm đầu ra ổn định. Trong đó, kinh nghiệm của HTX là hỗ trợ cây giống, vật tư, kỹ thuật và làm cầu nối với doanh nghiệp tiêu thụ.

Anh Hồ Hoàng Kha, Giám đốc HTX Bưởi da xanh Sông Xoài cho biết, hiện nay, HTX quản lý từ chọn giống, chăm sóc, bón phân, sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đến thu hoạch, đóng gói và bảo quản. Các Tổ chuyên môn được phân công giám sát từng khâu; quy định thời gian cách ly được thực hiện nghiêm. Điều này tạo điều kiện để HTX làm việc với doanh nghiệp. Hiện 22 thành viên, với 30 ha đều đã đạt tiêu chuẩn VietGAP; 5 hộ được lựa chọn xây dựng mã số vùng trồng, với 18 ha, hướng đến các thị trường quốc tế. Đáng chú ý, khoảng 20 ha được định hướng sản xuất theo hướng hữu cơ.

Cũng lấy tiêu chí tập hợp xã viên, tạo vùng nuôi trồng lớn, HTX Ong Mật Thảo Trinh đã liên kết với khoảng 50 hộ nuôi ong trong vùng vừa trực tiếp sản xuất, vừa thu mua nguyên liệu để tạo sản phẩm đồng đều, rõ nguồn gốc. Định kỳ, HTX thường xuyên hướng dẫn quy trình, kiểm soát đầu vào, hoàn thiện sơ chế, chế biến và bảo quản.

Bà Phạm Thị Thảo, Giám đốc HTX Ong mật Thảo Trinh đánh giá, liên kết giúp HTX ổn định nguyên liệu, còn giúp người nuôi ong có thêm kênh tiêu thụ. Tương tự, ở HTX Vườn Lan Việt, liên kết xã viên được tổ chức theo chuỗi chuyên môn hóa, kết nối ba phòng thí nghiệm, vườn ươm, hộ trồng lan và đơn vị phân phối. Phòng thí nghiệm gieo hạt, tạo giống; cơ sở liên kết nuôi cấy; hộ nhà vườn tiếp nhận cây để chăm sóc thành cây thương phẩm. Những mô hình, cách làm này không yêu cầu mọi hộ đầu tư toàn bộ hệ thống. Hộ nhỏ có thể ươm cây; hộ có nhà vườn trồng cây pot; cơ sở đủ điều kiện tham gia nhân giống.

Liên kết để chia sẻ giá trị

Các mô hình cho thấy HTX không chỉ tập hợp nông dân mà còn phân chia công đoạn, chuẩn hóa sản xuất và kết nối thị trường: bưởi kết nối doanh nghiệp; rau chuyển giao công nghệ, bao tiêu; ong liên kết nguyên liệu; lan chuyên môn hóa từng khâu.

Liên kết bền vững đòi hỏi kiểm soát đầu vào, đủ sản lượng, thống nhất quy trình và tính toán lợi ích giữa các bên. Dù vậy, ngoài bài toán về liên kết đầu vào, đầu ra cho xã viên HTX, việc tháo gỡ các vướng mắc, bất cập về thủ tục, quy trình đăng ký sản phẩm,…cần tiếp tục được cải thiện. Ông Nguyễn Hồng Quyết, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp công nghệ cao Kim Long kiến nghị, lãnh đạo thành phố sớm hỗ trợ chi phí kiểm nghiệm, hoàn thiện hồ sơ, bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc và các thủ tục công nhận lại, nâng hạng sản phẩm OCOP thuộc Chương trình “mỗi xã một sản phẩm”.

Theo đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM, hiện nay các HTX trên địa bàn thành phố có vai trò kết nối vùng nguyên liệu với sơ chế, chế biến, bảo quản, vận chuyển và thị trường. TPHCM đã có 27 dự án liên kết chuỗi giá trị được phê duyệt. TPHCM định hướng hình thành hệ sinh thái liên kết giữa HTX, doanh nghiệp và hộ sản xuất, lựa chọn HTX có tiềm năng làm mô hình điểm gắn với vùng nguyên liệu. Các khâu sau thu hoạch, bao tiêu, logistics và phân phối được đặt vào chuỗi.

Khi HTX tổ chức, nông dân có kỹ thuật vững; doanh nghiệp có vùng nguyên liệu, sản lượng ổn định; sản phẩm nông sản sẽ có cơ hội tăng giá, giúp nâng cao đời sống xã viên HTX. Đây là nền tảng chuyển từ sản xuất riêng lẻ sang liên kết chuỗi của ngành nông nghiệp TPHCM trong thời gian tới.

TPHCM xây dựng thương phẩm chiến lược OCOP

Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nông dân TPHCM Đỗ Ngọc Huy cho biết, dù chiếm tỷ trọng nhỏ trong cơ cấu kinh tế thành phố, nông nghiệp vẫn có vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường, nâng cao chất lượng sống, hình thành vành đai xanh, cung cấp thực phẩm an toàn, tạo sinh kế cho người dân nông thôn và mở ra cơ hội phát triển du lịch sinh thái, kinh tế tuần hoàn.

Nông dân TPHCM đã chứng minh rằng liên kết là con đường ngắn nhất đi ra thị trường: thành lập tổ hợp tác, HTX, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, sản xuất theo tiêu chuẩn, ký hợp đồng dài hạn với doanh nghiệp chế biến và phân phối, xây dựng mã vùng trồng, nhãn hiệu tập thể, sản phẩm OCOP. Giá trị nông sản vì thế không chỉ nằm ở sản lượng mà ở chất lượng ổn định và niềm tin của người tiêu dùng.

Hiện nay, việc xây dựng mã số vùng trồng, phát triển nhãn hiệu tập thể và sản phẩm OCOP được kỳ vọng góp phần nâng sức cạnh tranh của nông sản, nâng giá trị thông qua chất lượng, nguồn cung ổn định và uy tín với người tiêu dùng.