Đừng để lỡ “thời gian vàng”

Trong vụ án, các đối tượng dùng bột mì, hóa chất, chất tạo màu và nguyên liệu trôi nổi để làm viên hoàn, đóng gói như hàng có nguồn gốc Hàn Quốc, Trung Quốc. Một hộp có chi phí sản xuất khoảng 105.000 đồng nhưng được bán gần 3 triệu đồng qua nhiều tầng trung gian. Gần 30 lần chênh lệch cho thấy sức hút của lợi nhuận, đồng thời cho thấy những sản phẩm gắn với tâm lý phòng bệnh, cứu bệnh có thể được đẩy lên một mức giá rất cao nhờ niềm tin của người mua.

An Cung đã tồn tại trong đời sống với thứ niềm tin như vậy từ nhiều năm. Có người mua sẵn để trong nhà, có người truyền nhau cách dùng để “phòng” đột quỵ. PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, từng cảnh báo: An Cung không phải thuốc dùng tùy tiện, lại càng không thể dự phòng kiểu “3 tháng uống một viên” như lời đồn.

Một lời đồn về thuốc, khi được lặp lại đủ nhiều, rất dễ khoác lên mình vẻ ngoài của kiến thức. Nguy hiểm nằm ở chỗ đó.

An Cung là bài thuốc cổ truyền có nguồn gốc từ Trung Quốc, được sử dụng trong y học cổ truyền cho một số chứng bệnh. Trong khi đó, phần lớn trường hợp đột quỵ hiện nay là thiếu máu não do tắc mạch, cần cấp cứu và điều trị kịp thời. An Cung không thể thay thế các phương pháp điều trị đột quỵ; với xuất huyết não, tự ý sử dụng còn có thể khiến tình trạng chảy máu nặng hơn.

Vì sao một viên thuốc lại được mặc định là “bảo bối” cho mọi trường hợp đột quỵ? Một phần bởi tâm lý muốn có sẵn thứ gì đó để đối phó với bất trắc. Nhưng y học không thể dựa vào tâm lý ấy. Khi một người đột ngột méo miệng, yếu liệt tay chân, nói khó, việc cần làm là đưa họ đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để xác định loại đột quỵ và lựa chọn phương pháp điều trị. Với những trường hợp phù hợp, tiêu sợi huyết hoặc lấy huyết khối cơ học đều phụ thuộc vào thời gian.

PGS.TS Nguyễn Huy Thắng, Phó Chủ tịch Hội Đột quỵ Việt Nam, từng cho biết có gia đình cho người bệnh uống An Cung ngay khi xuất hiện dấu hiệu đột quỵ rồi chờ xem thuốc có tác dụng hay không. Có trường hợp đến chiều mới đưa bệnh nhân vào viện. Vị chuyên gia này cảnh báo: “Chúng ta đang đánh đổi một giải pháp chưa biết chắc có hiệu quả hay không để làm ảnh hưởng đến một giải pháp đã được chứng minh có hiệu quả”.

Đây là phần đáng sợ nhất của câu chuyện An Cung giả. Một sản phẩm giả có thể khiến người mua mất vài triệu đồng; nhưng niềm tin sai có thể khiến người bệnh mất cơ hội điều trị. Hàng giả có thể bị phát hiện, thu giữ, tiêu hủy; còn thời gian đã mất của người bệnh thì không thể lấy lại.

Sau vụ việc ở Thanh Hóa, Bộ Y tế yêu cầu các địa phương tăng cường kiểm tra việc kinh doanh, lưu hành thuốc cổ truyền, tập trung vào An Cung ngưu hoàng hoàn; kiểm tra nguồn gốc, lấy mẫu kiểm nghiệm, phát hiện thuốc không rõ xuất xứ, thuốc giả. Hoạt động quảng cáo trên mạng xã hội cũng được lưu ý, nhất là những nội dung thổi phồng An Cung thành “thần dược” phòng ngừa đột quỵ.

Tại Hà Nội, Sở Y tế yêu cầu tăng cường kiểm tra các cơ sở kinh doanh, quảng cáo thuốc cổ truyền; truy xuất nguồn gốc và lấy mẫu kiểm nghiệm, tập trung vào An Cung. Các cơ sở kinh doanh phải bảo đảm điều kiện, hóa đơn, chứng từ và nguồn gốc sản phẩm; việc sử dụng thuốc phải theo chỉ định của bác sĩ.

Những biện pháp này cần được làm quyết liệt, bởi hàng giả và quảng cáo sai sự thật thường đi cùng nhau: một bên tạo ra sản phẩm, bên kia tạo ra niềm tin để bán sản phẩm. Với những thứ được quảng bá như có thể “cứu người”, việc kiểm soát nguồn gốc và thông tin càng không thể lỏng lẻo.

Nhưng kiểm tra thị trường vẫn chưa đủ. Cần thay đổi chính thứ đã tạo ra thị trường ấy. Đó là tâm lý tin vào “bảo bối” truyền miệng. Người dân cần hiểu An Cung không phải thứ thuốc có thể tự mua, tự dùng để dự phòng đột quỵ. Khi có dấu hiệu đột quỵ, việc cần làm không phải tìm viên thuốc trong tủ, hỏi kinh nghiệm của người quen hay chờ xem người bệnh có đỡ hay không, mà là đưa ngay đến cơ sở y tế.

Vụ An Cung giả không chỉ là câu chuyện về một đường dây sản xuất, buôn bán hàng giả. Đó còn là lời cảnh báo về cái giá của niềm tin thiếu căn cứ khi đặt vào một tình huống cấp cứu. Điều cần lan rộng không phải lời đồn về một “bảo bối”, mà là kiến thức để nhận biết đột quỵ, đưa người bệnh đến bệnh viện và giữ lấy cơ hội điều trị trong “thời gian vàng”.