Gara ngoài hãng vẫn có thợ giỏi, vì sao ngày càng khó sửa ô tô đời mới?

Ngày 16/9, Ủy ban Cạnh tranh và Người tiêu dùng Australia (ACCC) thông báo Mazda, Kia và BYD đã cải thiện khả năng tiếp cận thông tin sửa chữa, đồng thời bổ sung phương án sử dụng thiết bị và phần mềm chẩn đoán với chi phí thấp hơn cho gara độc lập.

Theo ACCC, Kia cho phép gara độc lập sử dụng thiết bị và phần mềm chẩn đoán với giá 136 AUD/ngày, thay vì phải đầu tư khoảng 9.780 AUD để mua thiết bị. BYD cũng bổ sung phương án truy cập theo ngày với giá 140 AUD. Trước đó, gara phải trả 600 AUD cho một tháng truy cập hoặc 14.719,60 AUD để mua thiết bị.

Với Mazda, một số thông tin chẩn đoán trước đây chỉ có thể được truy cập bằng thiết bị chuyên dụng của hãng. Sau cuộc điều tra, thông tin này có thể được tiếp cận bằng những thiết bị phổ biến hơn tại gara độc lập. Mazda Australia cũng cam kết hoàn tiền cho một số cơ sở đã phải trả nhiều hơn mức cần thiết nếu có phương án truy cập thay thế.

Những trường hợp trên cho thấy chi phí sửa chữa không chỉ phụ thuộc vào giá phụ tùng, tiền công hay tay nghề thợ. Khả năng tiếp cận công cụ và dữ liệu do nhà sản xuất kiểm soát cũng có thể quyết định một gara có đủ điều kiện nhận sửa xe hay không.

Có thợ giỏi vẫn chưa đủ

Với ô tô đời cũ, nhiều hư hỏng có thể được xác định bằng kinh nghiệm, dụng cụ cơ khí và kiểm tra trực tiếp. Trên xe hiện đại, các bộ điều khiển điện tử và phần mềm tham gia ngày càng sâu vào hoạt động của động cơ, hộp số, hệ thống phanh và nhiều chức năng khác.

Khi xe báo lỗi, kỹ thuật viên có thể cần máy đọc mã lỗi, sơ đồ điện, tài liệu hướng dẫn sửa chữa và quy trình kiểm tra của nhà sản xuất. Một số công việc còn đòi hỏi phần mềm để cập nhật hệ thống hoặc lập trình linh kiện thay thế, bảo đảm chúng tương thích với chiếc xe.

Máy chẩn đoán phổ thông có thể đáp ứng nhiều công việc nhưng không truy cập được mọi chức năng trên mọi mẫu xe. Đọc được mã lỗi cũng không đồng nghĩa với việc xác định chính xác nguyên nhân hoặc hoàn tất các bước lập trình cần thiết.

Vì vậy, gara có thể đầu tư máy móc, đào tạo thợ nhưng vẫn phải chuyển xe đến đại lý nếu thiếu dữ liệu hoặc phần mềm chuyên dụng. Muốn phục vụ nhiều thương hiệu, gara còn phải tính đến chi phí mua thiết bị, thuê bao phần mềm và đào tạo nhân lực. Với cơ sở nhỏ, khoản đầu tư này có thể khó thu hồi nếu số xe cần sử dụng công cụ đó không nhiều.

Nhà sản xuất có lý do chính đáng để bảo vệ an toàn phương tiện. Các thao tác liên quan đến túi khí, hệ thống phanh, chống trộm hay điện áp cao đòi hỏi quy trình phù hợp, thiết bị chuyên dụng và nhân lực được đào tạo. Tuy nhiên, yêu cầu an toàn khác với việc đặt ra điều kiện tiếp cận dữ liệu khiến gara đủ năng lực khó thực hiện công việc.

Với xe điện, bài toán phức tạp hơn do ngoài các hệ thống điện tử thông thường, xe còn có bộ pin cao áp, hệ thống quản lý pin (BMS), bộ biến tần, mô-tơ điện và các bộ điều khiển liên quan.

Khi xe xuất hiện cảnh báo về pin hoặc hệ thống truyền động, mã lỗi chỉ là điểm khởi đầu. Kỹ thuật viên phải xác định nguyên nhân, khoanh vùng bộ phận hư hỏng và đánh giá liệu có thể sửa ở cấp độ linh kiện hay phải thay thế cụm lớn hơn. Quá trình này có thể cần dữ liệu kỹ thuật, thiết bị kiểm tra và quy trình riêng của nhà sản xuất.

Không phải mọi lỗi pin đều buộc chủ xe phải thay cả bộ pin. Tuy nhiên, nếu gara thiếu thông tin và công cụ để xác định chính xác tình trạng hư hỏng, phương án sửa chữa có thể bị thu hẹp. Chủ xe khi đó có nguy cơ phải chuyển xe đến cơ sở khác, chờ lâu hơn hoặc phát sinh chi phí không cần thiết.

Điều này không có nghĩa mọi gara độc lập đều có thể sửa mọi hệ thống trên xe điện. Làm việc với điện áp cao đòi hỏi trang bị bảo hộ, dụng cụ phù hợp và nhân lực được đào tạo. Mở rộng quyền tiếp cận dữ liệu không thể thay thế các yêu cầu về năng lực và an toàn.

Cần phân biệt hai loại rào cản: gara không đủ năng lực thực hiện một công việc và gara đủ năng lực nhưng không thể tiếp cận thông tin cần thiết. Trường hợp thứ hai đặt ra trực tiếp câu hỏi về điều kiện cạnh tranh giữa đại lý chính hãng và cơ sở sửa chữa độc lập.

Các vụ việc Mazda, Kia và BYD được ACCC công bố liên quan đến khả năng tiếp cận thông tin sửa chữa nói chung, không phải bằng chứng cho thấy các hãng này bị phát hiện cản trở việc sửa chữa pin cao áp.

Chia sẻ dữ liệu

Australia triển khai cơ chế chia sẻ thông tin sửa chữa và bảo dưỡng ô tô từ ngày 1/7/2022. Theo ACCC, các nhà cung cấp thuộc phạm vi điều chỉnh phải cung cấp thông tin cho cơ sở đủ điều kiện với điều kiện thương mại hợp lý, mức giá không vượt quá giá trị thị trường hợp lý.

Chính sách nhằm tạo cơ hội cạnh tranh cho gara độc lập, thay vì để việc sửa chữa phụ thuộc hoàn toàn vào mạng lưới đại lý của nhà sản xuất. Các gara vẫn phải đáp ứng yêu cầu về năng lực và an toàn, nhưng có cơ sở pháp lý để tiếp cận thông tin cần thiết.

Ngày 21/8, ACCC khởi kiện Subaru Australia tại Tòa án Liên bang Australia. Cơ quan này cáo buộc doanh nghiệp không cung cấp cho gara độc lập quyền tiếp cận thông tin sửa chữa theo cách tương đương với đại lý trong giai đoạn từ tháng 7/2022 đến tháng 8/2024.

Theo cáo buộc, một số phần mềm và thông tin kỹ thuật không được cung cấp cho gara độc lập theo cùng cách như với đại lý hoặc chỉ có thể tiếp cận thông qua hỗ trợ từ xa. ACCC cũng cho rằng Subaru yêu cầu gara mua thêm thiết bị, chỉ cung cấp một số lựa chọn truy cập theo năm và không cung cấp thông tin cho hai cơ sở sửa chữa ngay khi được yêu cầu.

Đây vẫn là những cáo buộc đang được tòa án xem xét. Vụ kiện cho thấy việc ban hành quy định chưa đủ; cơ quan quản lý còn phải giám sát và thực thi nghĩa vụ chia sẻ thông tin của doanh nghiệp.