Già hóa dân số: Thách thức hay cơ hội bị bỏ lỡ?
Nỗi lo về một xã hội già hóa đang bị thổi phồng, trong khi những cơ hội to lớn từ một thế hệ người cao tuổi khỏe mạnh và năng động lại chưa được nhìn nhận đúng mức. Đó là quan điểm của giáo sư Sarah Harper - Giám đốc Viện Nghiên cứu Lão hóa Dân số Oxford, trực thuộc Đại học Oxford (Anh), trong bối cảnh nhiều quốc gia liên tục cảnh báo về tỷ lệ sinh giảm và nguy cơ thiếu hụt lao động.
Theo bà Harper, khoảng 2/3 số quốc gia trên thế giới hiện đã có mức sinh thấp hơn mức thay thế cần thiết để duy trì quy mô dân số. Điều này khiến già hóa dân số trở thành xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, thay vì coi đó là khủng hoảng, bà cho rằng đây là kết quả tích cực của sự phát triển: con người sống lâu hơn, khỏe mạnh hơn và được giáo dục tốt hơn.
Dù thừa nhận rằng một bộ phận người cao tuổi sẽ cần chăm sóc, giáo sư Harper nhấn mạnh trọng tâm nên đặt vào nhóm từ 50-70 tuổi, những người đang ở trạng thái thể chất và trí tuệ tốt nhất trong lịch sử nhân loại. Đây là lực lượng đông đảo, giàu kinh nghiệm, sáng tạo và hoàn toàn có thể tiếp tục tham gia thị trường lao động.
Theo bà, vấn đề lớn nhất hiện nay là các thể chế xã hội vẫn bị “mắc kẹt” trong tư duy của thế kỷ 20, chưa tạo điều kiện để người lớn tuổi phát huy năng lực. Những mô hình làm việc cứng nhắc, định kiến về tuổi tác và thiếu cơ hội đào tạo lại đang khiến xã hội lãng phí một nguồn lực quý giá.
Các chuyên gia cho rằng, cần thúc đẩy làm việc linh hoạt, tái đào tạo kỹ năng và thay đổi thái độ đối với lao động lớn tuổi. Đồng thời, việc giảm bất bình đẳng trong y tế và giáo dục cũng rất quan trọng để mọi người cao tuổi đều có thể đóng góp.
Tại Anh, dân số vẫn đang tăng chủ yếu nhờ nhập cư, nhưng đồng thời cũng già đi nhanh chóng. Dự báo đến năm 2072, khoảng 27% dân số sẽ từ 65 tuổi trở lên. Giáo sư Harper cho rằng, đầu tư vào dịch vụ chăm sóc trẻ em chất lượng, giá cả hợp lý là chìa khóa để giải phóng tiềm năng của cả người trẻ lẫn người lớn tuổi. Tuy nhiên, ngay cả những quốc gia Bắc Âu với chính sách gia đình tiến bộ cũng chưa thể đưa mức sinh trở lại ngưỡng thay thế.
Bà nhấn mạnh cần hỗ trợ tốt hơn cho những người muốn có con, đặc biệt là phụ nữ, thông qua việc làm ổn định, nhà ở phù hợp, bình đẳng giới và dịch vụ trông trẻ. Đồng thời, xã hội cũng cần chấp nhận thực tế rằng ngày càng nhiều phụ nữ lựa chọn không sinh con vì những thay đổi về giá trị và nhận thức.
